Pragnienie Realnego albo fantazmat Zewnętrza wśród nędzy językowo zdefiniowanego świata

Słowa kluczowe

filozofia francuska
porządek symboliczny/kulturowy


In my article I reconstruct the Lacanian notion of the Symbolical and explain why language constitutes its most important domain. Following Kojève, I argue that language introduces to the human world an insurmountable negativity – the “deadness of the word” which substitutes the continuity of a world experienced in its immediate intensity with a symbolical representation and conceptualization. The order of the symbolical, identified with cultural order, is further on confronted with the order of the real which after Lacan, and especially after Žižek, I understand as a metaphor of an inaccessible, non-phenomenological experience lived beyond consciousness and culture, that is in the phantasmatic Outside. I trace various figures and intuitions of thus conceived “Outside” in thinkers such as Maurice Blanchot, Emmanuel Levinas and Georges Bataille and I argue that at issue in their works might have been an intriguingly novel way of thinking about communication. In conclusion I tackle the question why the discussed path of contemporary French philosophy is worth elaboration, positing it all the while as a project of strictly utopian character.


K. Matuszewski, Wstęp, [w:] G. Bataille, Doświadczenie wewnętrzne, przeł. O. Hedemann, Warszawa 1998, s. 15-16

R. Rorty, Metaphilosophical Difficulties of Linguistic Philosophy, [w:] The Linguistic Turn, red. R. Rorty, Chicago 1967, s. 3.

E. Cassirer, Esej o człowieku, przeł. A. Staniewska, Warszawa 1998, s. 68-69.

M. Blanchot, De Kafka a Kafka, Paris 1981, s. 37.

M. Borch-Jakobsen, Lacan – The Absolute Master, Stanford 1991, s. 193.

J. Lacan, The Seminar: Book I. Freud’s Papers on Technique, 1953–1954, przeł. J. Forrester, New York 1988, s. 225.

G. Bataille, Teoria religii, przeł. K. Matuszewski, Warszawa 1996, s. 27

A. Lewandowski, Mortualne pragnienie suwerenności, „Melee” 2008, nr 2-3, s. 97.

G. Bataille, Historia erotyzmu, przeł. I. Kania, Krakow 1992, s. 17.

M. Kruszelnicki, Bataille/Derrida: pismo suwerenności (cz. I), [„fo: pa”], 2007, nr 10, s. 57.

J.H. Greenberg, Anthropology, [w:] International Encyclopedia of the Social Sciences, t. 1, red. D.L. Sills, New York 1968, s. 304-305.

E. Levinas, Inaczej niż być, lub ponad istotą, przeł. P. Mrowczyński, Warszawa 2000, s. 148.

A. de Saint-Exupery, Nocny lot, przeł. T. Sadowska, Warszawa 1995, s. 77.

T. Myers, Žižek, przeł. J. Kutyła, [w:] S. Žižek, Przewodnik Krytyki Politycznej, oprac. M. Kropiwnicki, J. K J. Lacan, The Seminar: Book I. Freud’s Papers on Technique…, s. 68.

The Seminar II. The Ego in Freud’s Theory and in the Technique of Psychoanalysis, 1954–1955, przeł. S. Tomaselli, New York 1988, s. 97, 238.

M. Borch-Jakobsen, Lacan – The Absolute Master, s. 192.

B. Fink, The Lacanian Subject. Between Language and Jouissance, Princeton 1995, s. 25.

B. Fink, Lacan to the Letter. Reading “Ecrits” Closely, Minneapolis–London 2004, s. 172.

J. Lacan, The Four Fundamental Concepts of Psychoanalysis, przeł. A. Sheridan, New York 1977, s. 167, 207.

U. Haase, U. Large, Maurice Blanchot, London 2001, s. 72.

M. Blanchot, Thomas l’obscur, Paris 1986, s. 123.

M. Blanchot, La litterature et le droit a la mort, [w:] tenże, La part du feu, Paris 1949, s. 318-319.

G.L. Bruns, Maurice Blanchot: The Refusal of Philosophy, Baltimore 1997, s. 49.

J. Libertson, Proximity. Levinas, Blanchot, Bataille and Communication, The Hague 1982, s. 70-77.

M. Leiris, Lustro tauromachii, przeł. M. Ochab, Gdańsk 1999, s. 52.

M. Kruszelnicki, Drogi francuskiej heterologii, Wrocław 2008, s. 211, 212

P. Pieniążek, Suwerenność i nowoczesność, Łodź 2006, s. 44 i nast.

J. Derrida, O gramatologii, przeł. B. Banasiak, Warszawa 1999, s. 93.

G. Bataille, Doświadczenie wewnętrzne, przeł. O. Hedemann, Warszawa 1998, s. 54

J. Habermas, Moderna – niedokończony projekt, przeł. D. Domagała, [w:] Postmodernizm a filozofia, red. S. Czerniak, A. Szahaj, Warszawa 1996, s. 293

J. Habermas, Filozoficzny dyskurs nowoczesności, przeł. M. Łukasiewicz, Krakow 2000

H.-G. Gadamer, Prawda i metoda, przeł. B. Baran, Warszawa 2004, s. 601.

G. Bataille, Guilty, przeł. B. Boone, Venice 1988, s. 12-13.