Słowa kluczowe
natura
mitologia
fantasy
światotwórstwo
Gra o tron
George R.R. Martin
Jak cytować
Abstrakt
The article is dedicated to the issue of space and nature in the context of worldbuilding theory and its impact on narrative structures in literature. The analysis focuses on the ways literary worlds are constructed and the role that space and nature play within them. The study is based on Mark J.P. Wolf’s concept, which distinguishes four spheres of fictional reality construction (nominal, cultural, natural, and ontological). Particular attention is given to the topographical turn and geopoetics, which emphasize the significance of place and landscape in narration. The case study examines A Game of Thrones and A Clash of Kings by George R.R. Martin, where geographical space determines the culture and beliefs of fictional societies. Two contrasting areas of the fictional world are discussed – the harsh, snowy, and forested North of Westeros and the hot, steppe and desert-like lands of Essos. The paper also highlights how space and nature contribute to creating the novel’s distinctive atmosphere and their impact on the text’s appeal to readers.
Bibliografia
Armstrong K., Krótka historia mitu, przeł. I. Kania, Kraków 2005.
Eco U., Lector in fabula. Współdziałanie w interpretacji tekstów narracyjnych, przeł. P. Salwa, Warszawa 1994.
Eliade M., Aspekty mitu, przeł. P. Mrówczyński, Warszawa 1998.
Głowiński M., Przestrzeń w dziele literackim, [hasło w:] Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, Wrocław 1988.
Herman D., Basic Elements of Narrative, Malden 2009. DOI: https://doi.org/10.1002/9781444305920
Kałużyński S., Religie Azji Środkowej i Syberii, [w:] Zarys dziejów religii, red. J. Keller i in., Warszawa 1986.
Kant I., Rozważania o uczuciu piękna i wzniosłości, [w:] Dzieła zebrane, t. 1, Pisma przedkrytyczne, red. M. Jankowski, T. Kupś, przeł. Translatorium Filozofii Niemieckiej Instytutu Filozofii UMK, Toruń 2010.
Maj K., Allotopie: topografia światów fikcjonalnych, Kraków 2015.
Maj K., Światocentryczność fantastyki, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis” [Studia Poetica] 2021, 9, s. 219–221. DOI: https://doi.org/10.24917/23534583.9.13
Majkowski T.Z., W cieniu Białego Drzewa. Powieść fantasy w XX wieku, Kraków 2013.
Makuchowska M., O wzniosłości w dyskursie religijnym, „Stylistyka” 2017, XXVI, s. 251–269.
Martin G.R.R., Gra o tron, przeł. P. Kruk, Poznań 2011.
Martin G.R.R., Starcie królów, przeł. M. Jakuszewski, Poznań 2012.
Pustowaruk M., Od Tolkiena do Pratchetta. Potencjał rozwojowy fantasy jako konwencji literackiej, Wrocław 2009.
Religie Bliskiego Wschodu i dawnej Europy. Zarys dziejów, Warszawa 1981.
Revisiting Imaginary Worlds, red. M.J.P. Wolf, London 2016.
The Routledge Companion to Imaginary Worlds, red. M.J.P. Wolf, New York 2018.
Ryan M.L., Transmedial Storytelling and Transfictionality, „Poetics Today” 2013, t. 34, nr 3, s. 361–388. DOI: https://doi.org/10.1215/03335372-2325250
Rybicka E., Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich, Kraków 2014.
Skibierska M., Immersja a światy alternatywne: w poszukiwaniu nowego formatu dla literatury, [w:] Światy alternatywne. Monografia naukowa, Kraków 2015.
Stableford B., Historical Dictionary of Fantasy Literature, Lanham, Maryland–Toronto-Oxford 2005.
Tolkien J.R.R., O baśniach, przeł. J. Kokot, [w:] tegoż, Drzewo i liść, Poznań 1994.
Trocha B., Degradacja mitu w literaturze fantasy, Zielona Góra 2009.
Wolf M.J.P., Building Imaginary Worlds. The Theory and History of Subcreation, New York 2012.
Metan D., Facebook.com, post w grupie Fantastyka moim życiem – książki, filmy, seriale i nie tylko (15.12.2022),<https://www.facebook.com/groups/550871698980372/search/?q=klimat> [dostęp: 20.02.2025].
Głodna Wyobraźnia, Facebook.com, post na profilu, 11.01.2025, <https://www.facebook.com/GlodnaWyobraznia> [dostęp: 20.02.2025].
Matrixuser, Lubimyczytac.pl, <https://lubimyczytac.pl/dyskusja/69/9257/poszukiwaniafantasywklimacienordyckim> [dostęp: 20.02.2025].
Sanderson B., Lecture #5: Worldbuilding Part One, 17:42, <https://www.youtube.com/watch?v=ATNvOk5rIJA> [dostęp: 13.02.2025].
Setting [hasło w:] Cambridge Dictionary, <https://dictionary.cambridge.org/pl/dictionary/englishpolish/setting> [dostęp: 20.02.2025].
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Jakub Ścibor Ratajczyk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Przestrzeniach Teorii” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Przestrzeniach Teorii” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Autorzy, którzy wykorzystują w swoim tekście cudze utwory (np. ilustracje, fotografie) proszeni są o dostarczenie do redakcji czasopisma zgodę na publikację od uprawnionych podmiotów.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych po 2015 roku „Przestrzeniach Teorii” tylko w calach niekomercyjnych, pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2015 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).