Słowa kluczowe
modernizm
Natalia Dzierżkówna
witalizm
palimpsest
powtórzenie
chiazm
Jak cytować
Abstrakt
Article titled „Absorbing life to the fullest” – the subject as a „prop”( towards existence) in the poetry of Natalia Dzierżkówna presents the strategies of the lytic subject in the poetry of the artist from Podolia, the stages of overcoming the fears of existence, and the existence of a „prop” in a world perceived as a palimpsest (a large prop room). Natalia Dzierżkówna’s poetic work is vitalistic and dominated by figures such as repetition, paradox, chiasm, which describe ways of coping with the experience of internal imprisonment. An alternative to the existence of a „prop”, a unreflective ex istence among other „props”, include the processes of self-improvement and creativity. These are important components of modern vitalism, which foreshadowed twentieth-century perspectivism.
Bibliografia
Abrams M.H., Zwierciadło i lampa. Romantyczna teoria poezji a tradycja krytycznoliteracka, przeł. M.B. Fedewicz, Gdańsk 2003.
Bachelard G., Poetyka marzenia, przeł. L. Brogowski, Gdańsk 1998.
Bachórz J., O potrzebie scalania polskiego wieku XIX, „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 2008, R. I (XLIII).
Balcerzyk S., Wstęp do algebry homologicznej, Warszawa 1970.
Bataille G., Doświadczenie wewnętrzne, przeł. O. Hedemann, Warszawa 1998.
Benjamin W., Anioł historii. Eseje, szkice, fragmenty, wybór i oprac. H. Orłowski, Poznań 1996.
Brzozowski S., Legenda Młodej Polski. Studia o strukturze duszy kulturalnej, Lwów 1910.
Cioran E., Brewiarz zwyciężonych, przeł. A. Dwulit i M. Kowalska, Warszawa 2004.
Czajkowski E., Proces Sokoła Odeskiego i tajnych związków w Odessie w latach 1894
1895, „Niepodległość” 1934, t. IX, zeszyt 1(21), s. 18.
Drogoszewski A., Poezja i rymy, „Prawda” 1903, nr 2, s. 21.
Dybel P., Urwane ścieżki. Przybyszewski – Freud – Lacan, Kraków 2004.
Flis-Czerniak E., Błędni rycerze i nauczyciele rozumności. Dialogi z romantyzmem w literaturze polskiej 1864–1918, Lublin 2015.
Glicksberg Ch.I., Modern Literary Perspectivism, Dallas 1970.
Goethe J.W., Refleksje i maksymy, przeł. J. Prokopiuk, Warszawa 1977.
Janicka A., Tradycja i zmiana. Literackie modele dziewiętnastowieczności: pozytywizm i obrzeża, Białystok 2015.
Jankowiak M., Misterium Dionizosa. Ironiczny dialog Wyspiańskiego z Dionizosem, Bydgoszcz 1998, s. 177.
Kwiatkowski J., U podstaw liryki Leopolda Staffa, Warszawa 1966, s. 264.
Lubaszewska A., Poetyka doświadczenia duchowego. W stronę antropologii form literackich, Kraków 2009.
Ławski J., Ironia młodopolska, [w:] Młoda Polska w najnowszych badaniach, red. E. Jakiel, Gdańsk 2016.
Maeterlinck M., Wybór pism krytycznych, oprac. E. Korzeniowska, t. 1, Kraków 1967.
Makowiecki A.Z., Młodopolski portret artysty, [w:] Młoda Polska, red. I. Maciejewska, D. Knysz-Tomaszewska, wyd. 2, Warszawa 2002.
Markowski M.P., Nietzsche. Filozofia interpretacji, Kraków 1997.
Markowski M.P., Efekt inskrypcji. Jacques Derrida i literatura, Bydgoszcz 1997.
Momro J., Granica i marginesy rzeczywistości. Wokół teorii badań nad romantyzmem, [w:] Romantyzm i nowoczesność, red. M. Kuziak, Kraków 2009.
Nalewajk Ż., W stronę perspektywizmu. Problem cielesności w prozie Brunona Schulza i Witolda Gombrowicza, Gdańsk 2010.
Nawarecki A., Mikrologia, genologia, miniatura, [w:] Miniatura i mikrologia literacka, red. A. Nawarecki, t. 1, Katowice 2000–2001.
Nietzsche F., Ludzkie arcyludzkie, cz. 2, przeł. K. Drzewiecki, Warszawa 1909–1910.
Nietzsche F., Tako rzecze Zaratustra, przeł. W. Berent, Kraków 1908.
Novalis, Uczniowie z Sais. Proza filozoficzna – studia – fragmenty, przeł. J. Prokopiuk, Warszawa 1984.
Nycz R., Literatura jako trop rzeczywistości. Poetyka epifanii w nowoczesnej literaturze polskiej, Kraków 2001.
OkuliczKozaryn R., Naukowość utajona? Konsekwencje scjentyzmu w literaturze Młodej Polski, Poznań 2013.
Orwicz J., Poezje, Warszawa 1902.
Orwicz J., Wśród rodzinnych gniazd, Warszawa 1901.
Paczoska E., Prawdziwy koniec XIX wieku. Śladami nowoczesności, Warszawa 2018.
PodrazaKwiatkowska M., Młodopolska Femina: garść uwag, „Teksty Drugie” 1993, 4/5/6, s. 36–53.
Podraza-Kwiatkowska M., Somnambulicy. O młodopolskiej konwencji onirycznej, [w:] Młoda Polska, red. I. Maciejewska, D. Knysz Tomaszewska, Warszawa 2002.
Popiel M., Oblicza wzniosłości. Estetyka powieści młodopolskiej, Kraków 1999.
Przybyszewski S., Wybór pism, oprac. R. Taborski, Wrocław 1976.
Ricoeur P., Pamięć, historia, zapomnienie, przeł. J. Margasiński, Kraków 2006.
Skarga B., Przeszłość i interpretacja. Z warsztatu historyka filozofii, Warszawa 1987.
Stala M., Pejzaż człowieka, młodopolskie wyobrażenia o duchu, duszy i ciele, Kraków 1994.
Stala M., Trzy nieskończoności. O poezji Adama Mickiewicza, Bolesława Leśmiana, Czesława Miłosza, Kraków 2001.
Starobinski J., Atrament melancholii, przeł. K. Belaid, Gdańsk 2016.
Strzyżewski M., Romantyczna nieskończoność. Studium identyfikacji pojęcia, Toruń 2010.
Urbański A., Z Sienkiewiczem w Odessie, „Kurier Warszawski” 1926, nr 325, s. 6.
Wyka K., Modernizm polski, Kraków 1968.
Zawadzki A., Dokument pisany kluczem: kilka uwag o nowoczesnej koncepcji podmiotu i jej kontekstach filozoficznych na przykładzie poglądów Stanisława Brzozowskiego, „Teksty Drugie” 2002, nr 4.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Hanna Ratuszna
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Przestrzeniach Teorii” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Przestrzeniach Teorii” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Autorzy, którzy wykorzystują w swoim tekście cudze utwory (np. ilustracje, fotografie) proszeni są o dostarczenie do redakcji czasopisma zgodę na publikację od uprawnionych podmiotów.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych po 2015 roku „Przestrzeniach Teorii” tylko w calach niekomercyjnych, pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2015 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).