Słowa kluczowe
Upper Silesia
travel
mining damage
spoil heap
post-apocalyptic landscape
Jak cytować
Abstrakt
The article is dedicated to an analysis of the Upper Silesian landscape, which becomes, for the author of Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku, one of the elements that shaped his – previously lost – Silesian identity. Zbigniew Rokita’s mission, which he undertakes in his reportage, is to ‘disenchant’ the stereotypical image of industrial Silesia. The primary aim of this article is therefore to show how the reporter builds his narrative in order to achieve his goal. The analysis focuses primarily on those places on the map of Upper Silesia that Rokita uses to build the titular unobvious image of the region. These are: Hałda Szarlota, the image of which is constructed in opposition to St. Anne’s Mountain, Bytom as a symbol of Polish colonialism in Silesia, and Camp Zgoda as one of Upper Silesia’s ‘non-places of memory’. The article also discusses the role of the media’s exclusive focus on the industrial part of Upper Silesia, while completely ignoring its agricultural, and incidentally older, part.
Bibliografia
Ćwiklak K., Relacja centrum – peryferie w najnowszej prozie o Górnym Śląsku, [w:] Centra – peryferie w literaturze polskiej XX i XXI wieku, red. W. Browarny, E. Rybicka, D. Lisak-Gębala, Kraków 2015.
Douglas M., Czystość i zmaza, przeł. M. Bucholc, Warszawa 2007.
Dutka E., Śląskie „Alpy” i „Himalaje”. O transgranicznej biografii i niejednorodnym krajobrazie terenu, [w:] Region a tożsamości transgraniczne. Literatura, miejsca, translokacje, red. D. Zawadzka, M. Mikołajczak, K. Sawicka-Mierzyńska, Kraków 2016.
„Hałda”, [w:] Inny słownik języka polskiego, t. 1: A–Ó, red. M. Bańko, Warszawa 2000.
Kuszyk K., Poniemieckie, Wołowiec 2019.
Nie-miejsca pamięci. Elementarz, kier. projektu R. Sendyka, Kraków 2017, https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/7924f889-16b2-41de-8e64-7ef14315e958/content (dostęp: 19.03.2025).
Niesporek K., Hałda. O śląskiej wyobraźni symbolicznej, Katowice 2019.
Nijakowski L.M., O przydatności studiów postkolonialnych w badaniach Śląska, „Przegląd Humanistyczny” 2014, r. LVIII, nr 5, s. 83–95.
Nora P., Between Memory and History. Les lieux de mémoire, „Representation” 1989, no 26, s. 6–24. DOI: https://doi.org/10.2307/2928520
Przybyła P., Góra Świętej Anny. Święta i wulkan, [w:] Wyobrażenia przeszłości. Polsko--niemieckie miejsca pamięci, red. R. Traba, H.H. Hahn, Warszawa 2017.
Rokita Z., Kopalnie umierają głośno. Opowieść o Śląsku prawdziwym, „Tygodnik Powszechny”, https://www.tygodnikpowszechny.pl/zbigniew-rokita-kopalnie-umieraja-glosno-opowiesc-o-slaskuprawdziwym-185519 (dostęp: 13.05.2024).
Rybicka E., Krajobraz po transformacji, „Teksty Drugie” 2023, nr 2, s. 203–227. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2023.2.12
Sendyka R., Pryzma – zrozumieć nie-miejsce pamięci (non-lieux de mémoire), „Teksty Drugie” 2013, nr 1–2, s. 323–344.
Sulima M., Miejsce zamieszkania a przestrzeń publiczna albo swojskość i obcość, „Technical Transactions / Czasopismo Techniczne” 2010, z. 3–A, r. CVII, nr 6, s. 223–228.
Szmeja M., Niemcy? Polacy? Ślązacy! Rodzimi mieszkańcy Opolszczyzny w świetle analiz socjologicznych, Kraków 2000.
Węgrzynek K., Wulkan i ludzie. Góra Świętej Anny w tekstach śląskich – od geopolityki do geopoetyki, [w:] Przestrzeń – literatura – doświadczenie. Z inspiracji geopoetyki, red. T. Gęsina, Z. Kadłubek, Katowice 2016.
Wilczek I., Góra Świętej Anny – przekaz znaczeń przestrzeni, „Builder Science” 2022, nr 11, s. 65–69. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.0605
Wróblewski P., Konflikty etniczne na Górze św. Anny. Polacy i mniejszość niemiecka, [w:] Górnośląskie Studia Socjologiczne. Seria Nowa, t. 3, red. M.S. Szczepański, A. Śliz, Katowice 2012. DOI: https://doi.org/10.31261/GSS_SN.2012.03.05
Zarycki T., Polska i jej regiony a debata postkolonialna, [w:] Oblicze polityczne regionów Polski, red. M. Dajnowicz, Białystok 2008.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Karolina Płonka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Przestrzeniach Teorii” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Przestrzeniach Teorii” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Autorzy, którzy wykorzystują w swoim tekście cudze utwory (np. ilustracje, fotografie) proszeni są o dostarczenie do redakcji czasopisma zgodę na publikację od uprawnionych podmiotów.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych po 2015 roku „Przestrzeniach Teorii” tylko w calach niekomercyjnych, pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2015 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).