Abstract
The article focuses on the phenomenon of autothematicism and the category of challenge in Wysoki Zamek by Stanisław Lem. The initial recognition of autobiography as the books genre and the evocation of previous analyses of the text in relation to the theory of the autobiographical triangle, provide the basis for an updating thesis on the dominance of the category of challenge and the widespread presence of autothematic phenomena in the work. Next, the history of Artur Sandauer’s concept of “autothematicism” and the evolution of the term in Polish literary studies are reviewed. Signals of autothematicism within the narrative, genre and stylistic conventions are outlined, as well as the importance of self-consciousness for this phenomenon in Wysoki Zamek.
References
Bereś S., Lem S., Tako rzecze Lem. Ze Stanisławem Lemem rozmawia Stanisław Bereś, Kraków 2018.
Booth W.C., Rodzaje narracji, przeł. I. Sieradzki, „Pamiętnik Literacki” 1971, nr 1(62).
Burek T., Zamiast powieści, Warszawa 1971.
Czermińska M., Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie i wyzwanie, wyd. 2 zmien., Kraków 2020.
Czermińska M., Autor – podmiot – osoba. Fikcjonalność i niefikcjonalność, [w:] Polonistyka w przebudowie. Literaturoznawstwo – wiedza o języku – wiedza o kulturze – edukacja, t. 1, red. M. Czermińska, S. Gajda, K. Kłosiński, A. Legeżyńska, A. Makowiecki, R. Nycz, Kraków 2005.
Danek D., Wypowiedzi w dziele o dziele (w formach narracyjnych), „Pamiętnik Literacki” 1968, nr 3.
Gajewska A., Zagłada i gwiazdy. Przeszłość w prozie Stanisława Lema, Poznań 2016.
Głowiński M., Powieść jako metodologia powieści, [w:] idem, Porządek, chaos, znaczenie: szkice o powieści współczesnej, Warszawa 1968.
Gombrowicz W., Dziennik 1953–1969, Kraków 2018.
Grądziel-Wójcik J., Perpetuum mobile, czyli kilka uwag o autotematyzmie, „Forum Poetyki” 2015. DOI: https://doi.org/10.14746/fp.2015.2.26697
Hellich A., Gry z autobiografią: przemilczenia, intelektualizacje, parodie, Warszawa 2018.
Jarzębski J., „Dziecko, którym byłem”, [w:] S. Lem, Wysoki Zamek, Kraków 2020.
Kaśkiewicz K., Samotność geniusza, [w:] Zrozumieć samotność: studium interdyscyplinarne, red. P. Domeracki, W. Tyburski, Toruń 2006.
Konstańczak S., Osamotnienie artysty – wybór czy konieczność?, [w:] Zrozumieć samotność: studium interdyscyplinarne, red. P. Domeracki, W. Tyburski, Toruń 2006.
Krzywy R., Pochwały ludzi, zjawisk i rzeczy, [w:] idem, Poezja staropolska wobec genologii retorycznej, Warszawa 2014.
Lejeune Ph., Pakt autobiograficzny, przeł. A.W. Labuda, „Teksty” 1975, nr 5(23).
Lem S., Wysoki Zamek, Kraków 2020.
Lem S., Mrożek S., Listy 1956–1978, Kraków 2011.
Łempicki S., „Marszałek” i „Muzy” J. Kochanowskiego, „Pamiętnik Literacki” 1930, nr 27.
Megala S., Exegi monumentum, „Teksty” 1976, nr 4–5.
Ożóg K., Operatory metatekstowe w polszczyźnie potocznej, [w:] Z polszczyzny historycznej i współczesnej, red. T. Ampel, Rzeszów 1997.
Podraza-Kwiatkowska M., U źródeł dwudziestowiecznego autotematyzmu, [w:] Problemy literatury polskiej lat 1890–1939, seria II, red. H. Kirchner, Z. Żabicki, Wrocław 1974.
Sandauer A., Konstruktywny nihilizm, [w:] idem, Pisma zebrane, t. 1: Studia o literaturze współczesnej, Warszawa 1985.
Sandauer A., O ewolucji sztuki narracyjnej w XX wieku, [w:] idem, Pisma zebrane, t. 2: Studia historyczne i teoretyczne, Warszawa 1985.
Słownik terminów literackich, red. M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, Wrocław 2002.
Szczepkowska E., Gra z autobiografią w „Wysokim Zamku” Stanisława Lema, [w:] Stanisław Lem: pisarz, myśliciel, człowiek, red. J. Jarzębski, A. Sulikowski, Kraków 2003.
Wierzbicka A., Metatekst w tekście, [w:] O spójności tekstu, red. M.R. Mayenowa, Wrocław 1971.
Wyka K., Wstęp do „Pałuby”, [w:] idem, Modernizm polski, Kraków 1968.
License
Copyright (c) 2024 Rafał Jakub Skowroński
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors
Authors of texts accepted for publication in Przestrzenie Teorii are required to complete, sign and return to the editor's office the Agreement for granting a royalty-free license to works with a commitment to grant a CC sub-license.
Under the agreement, the authors of texts published in Przestrzenie Teorii grant the Adam Mickiewicz University in Poznań a non-exclusive, royalty-free license and authorize the use of Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) Creative Commons sub-license.
The authors retain the right to continue the free disposal of the work.
Users
Interested Internet users are entitled to use works published in Przestrzenie Teorii since 2015, for non-commercial purposes only, under the following conditions:
- attribution - obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work, DOI) and the license itself.
- no derivatives - the work must be preserved in its original form, without the author's consent it is not possible to distribute the modified work, such as translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2015.
Miscellaneous
Adam Mickiewicz University in Poznań retains the right to magazines as a whole (layout, graphic form, title, cover design, logo etc.).