Od zapomnienia do przypomnienia: casus Andrzeja Panufnika
Okładka czasopisma Res Facta Nova, nr 26 (35), rok 2025
PDF

Słowa kluczowe

Andrzej Panufnik
censorship in the People’s Republic of Poland
Paul Connerton
seven types of forgetting
Polish émigré composers
decolonizing Polish music

Jak cytować

Bolesławska-Lewandowska, B. (2025). Od zapomnienia do przypomnienia: casus Andrzeja Panufnika. Res Facta Nova , (26 (35), 100–109. https://doi.org/10.14746/rfn.2025.26.8

Liczba wyświetleń: 12


Liczba pobrań: 3

Abstrakt

In July 1954, Andrzej Panufnik left Warsaw to make recordings for Swiss Radio and, instead of returning to his homeland, made his way to London, where he requested political asylum. In a statement to the British press, he wrote: ‘[In Poland] I was so exploited politically that I had neither time or the peace of mind necessary to my creative work. In consequence for the last four years, for the first time in my life I have found myself completely unable to compose’.
As a consequence of his decision to emigrate, the propaganda machine of the Polish People’s Republic decided to erase the composer from the country’s musical life and from the consciousness of music lovers in Poland. How were the political mechanisms used during the communist era applied to officially “forgetting” an inconvenient artist’s work? How did the memory of him survive (albeit in a distorted form) and how was it subsequently restored? And also, what dangers are associated not only with the deliberate blurring of the memory of the composer, but also with the deliberate restoration of him to the national cultural canon? The author considers these questions, drawing on Paul Connerton’s typology of seven types of forgetting and Aleida Assmann’s research on memory, recalling also the decolonisation perspective and using her own long-standing research on the music and work of Andrzej Panufnik.

https://doi.org/10.14746/rfn.2025.26.8
PDF

Bibliografia

Assmann Aleida, Między historią a pamięcią. Antologia, red. i posłowie Magdalena Saryusz-Wolska, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2013. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323514497

Bolesławska Beata, Panufnik, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2001.

Bolesławska-Lewandowska Beata, Korespondencja Zygmunta Mycielskiego jako źródło do badań nad życiem kulturalno-politycznym Polski po 1945 roku, w: Epistolografia w Polsce Ludowej (1945–1989). List i jego pochodne w systemie państwa komunistycznego, red. Anna Maria Adamus, Bartłomiej Noszczak, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2020, s. 213–230.

Bolesławska-Lewandowska Beata, Zygmunt Mycielski. Między muzyką a polityką, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2025.

Broszkiewicz Jerzy, O dezerterze, „Przegląd Kulturalny” 1954, nr 32, 12.08.

Connerton Paul, Seven Types of Forgetting, „Memory Studies” 2008, nr 1, s. 59–71. Wyd. polskie: Paul Connerton, Siedem rodzajów zapomnienia, w: [Kon]teksty pamięci, red. Kornelia Kończał, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2014, s. 343–358. DOI: https://doi.org/10.1177/1750698007083889

Golinowska Karolina, Schreiber Ewa, Przeobrażenia pamięci, przeobrażenia kanonu. Historie muzyki w kręgu współczesnych dyskursów, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk 2019.

Granice muzyki – granice wolności. Wokół konferencji kompozytorów i krytyków muzycznych w Łagowie Lubuskim w 1949 r., red. Krzysztof Brzechczyn, Rafał Ciesielski, Instytut Pamięci Narodowej, Poznań–Warszawa 2021.

Helman Zofia, Émigrés by Choice, „Musicology Today” 2011, vol. 8, s. 5–25.

Helman Zofia, Między romantyzmem a nową muzyką, Sutkowski Edition, Warszawa 2013.

Kaczyński Tadeusz, Andrzej Panufnik i jego muzyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994.

Kaczyński Tadeusz, Czy oddajemy Panufnika Anglikom?, „Studio” 1992, nr VIII, s. 18–19.

Kaczyński Tadeusz, Trzydzieści pięć lat muzyki (rozmowa z Romanem Palestrem), „Ruch Muzyczny” 1964, nr 20, s. 5–7.

Listy do Redakcji, „Kultura” 1989, nr 9, s. 169–171.

Mycielski Zygmunt, Dziennik 1960–1969, red. Zofia Mycielska-Golik, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2001.

Mycielski Zygmunt, List do Redakcji, „Kultura” 1963, nr 12, s. 146.

Mycielski Zygmunt, Listy do Jarosława Iwaszkiewicza, oprac. Radosław Romaniuk, „Twórczość” 2012, nr 2.

Mycielski Zygmunt, Na krańcach dyscypliny – „Universal Prayer” Andrzeja Panufnika, „Ruch Muzyczny” 1977, nr 21, s. 6–7.

Mycielski Zygmunt, Utwór Andrzeja Panufnika wykonany w kraju, „Zapis” 1978, nr 5, s. 125–127 .

Panufnik Andrzej, Autobiografia, tłum. Marta Glińska, Beata Bolesławska-Lewandowska, Marginesy, Warszawa 2014.

Polewka Adam, „Drogowskaz”(Sprawa Andrzeja Panufnika), „Echo Tygodnia” 1954, nr 30.

Sharikadze Nana, Sigua Maia, Schmelz Peter J., Throwing off the Russian Lenses from Soviet Music: The Colonization and Decolonization of Georgian and Ukrainian Music, „Journal of the American Musicological Society” 2024, vol. 77, nr 2, s. 389–445. DOI: https://doi.org/10.1525/jams.2024.77.2.389

Sław., W sprawie niedotyczącej muzyki. Niewysłany list do redaktora „Times’a”, „Trybuna Ludu” 1954, nr 234..

Sto lat muzycznej emigracji. Kompozytorzy polscy za granicą (1918–2018) według koncepcji Marleny Wieczorek, red. Beata Bolesławska-Lewandowska, Małgorzata Gamrat, Magdalena Nowicka-Ciecierska, Marlena Wieczorek, Fundacja Meakultura, Gliwice 2018.

Wieczorek Sławomir, Na froncie muzyki. Socrealistyczny dyskurs o muzyce w latach 1948–1955, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2014.

Zygmunt Mycielski – Andrzej Panufnik. Korespondencja, t. 1 i 2, red. Beata Bolesławska-Lewandowska, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2016 i 2018.