Abstrakt
W artykule skupiono się na znaczeniu determinant osobowościowych nauczycieli dla wyznaczenia kierunku działań, mających na celu stworzenie przestrzeni relacji sprzyjającej optymalizacji rozwoju młodych ludzi. Profesja nauczycielska ma charakter wielowymiarowy, eklektyczny, wynikający z konieczności posiadania różnorodnych kompetencji zawodowych. Jakość i zakres tych kompetencji definiują indywidualne właściwości nauczycieli. Założono swoisty paralelizm pomiędzy złożonymi właściwościami nauczyciela a jego cechami osobowymi. Teoria pedeutologiczna prezentuje teoretyczne modele osobowe nauczycieli w powiązaniu z efektywnością pracy z uczniami. Stąd założono, że źródłem efektywności są nie tylko dyspozycje instrumentalne, ale także aksjologiczne i osobowe. Zbadano jakie cechy osobowe nauczycieli uczniowie cenią najbardziej oraz czy profil zainteresowań uczniów ma związek z ich preferencjami odnośnie cech osobowych nauczycieli? Dla rozstrzygnięcia problemów badawczych przeprowadzono badania o charakterze jakościowym i ilościowym na próbie 903 studentów pierwszego roku, reprezentujących 4 kierunki studiów: medyczny, informatyczny, pedagogiczny i związany z kulturą fizyczną.
Bibliografia
Bielski, J. (2017). Nauczyciel doskonały. Kształtowanie się nauczycielskiego zawodu, warunki, kryteria i mierniki efektywności pracy nauczyciela. Oficyna Wydawnicza Impuls.
Czapla, M. (2024). Youth about school: Indications for practice. Roczniki Pedagogiczne, 16(52)–2. DOI: https://doi.org/10.18290/rped24162.10
Czapla, M. (2021a). Nauczyciel w życiu człowieka – perspektywa ucznia. In K. Chałas & M. Buk-Cegiełka (Eds.), Funkcjonowanie szkoły i jej podmiotów wobec wyzwań cywilizacyjnych – teoria, badania, projektowanie zmian (pp. 187–199). Polihymnia.
Czapla, M. (2021b). Dyspozycje aksjologiczne nauczyciela – perspektywa ucznia. Kultura – Społeczeństwo – Edukacja, 2(20), 341–358. DOI: https://doi.org/10.14746/kse.2021.20.22
Czapla, M. A., & Rataszewska, A. (2019). Styles of teaching science compared to job seniority and teacher’s education: The student’s perspective. Kultura – Społeczeństwo – Edukacja, 2(16), 95–114. DOI: https://doi.org/10.14746/kse.2019.16.7
Day, C. (2004). A passion for teaching. Routledge Taylor & Francis Group. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203464342
Dróżka, W. M. (2022). Refleksyjność w kontekście podmiotowości i sprawczości nauczyciela. Wnioski dla kształcenia nauczycieli. Rocznik Pedagogiczny, 45(1), 37-56. DOI: https://doi.org/10.14746/rp.2022.45.3
Domański, H., Staszewicz, M., Walczak, D. (2023). Umiejętności nauczycieli w świetle Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 a prestiż zawodu nauczyciela. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych. https://kwalifikacje.edu.pl/wp-content/uploads/Umiejetnosci-nauczycieli.pdf
Gordon, T. (2001). Wychowanie bez porażek w szkole. Instytut Wydawniczy PAX.
Hall, C. S., & Lindzey, G. (1990). Teorie osobowości. PWN.
Janowski, A. (1980). Psychologia społeczna a zagadnienia wychowania. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Kabat, M. (2025). Profesjonalizm nauczyciela jako kategoria pedagogiczna. Journal of Modern Science, 61(1), 241-261. DOI: https://doi.org/10.13166/jms/202354
Komisja Europejska. (2013). Supporting teacher competence development for better learning outcomes. https://school-education.ec.europa.eu/system/files/2024-04/Supporting-teacher-competence-development-for-better-learning-outcomes.pdf
Mietzel, G. (2002). Psychologia kształcenia. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Olechowska, A., Szplit, A., & Zbróg, Z. (2024). Kompetencje społeczno-emocjonalne przyszłych nauczycieli wczesnej edukacji. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 19(2), 73. DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2024.1973.08
Pervin, L. (2002). Psychologia osobowości. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Sahlberg, P. (2011). The professional educator: Lessons from Finland. American Educator, 35(2), 34–38. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ931215.pdf
Silverman, D. (2012). Interpretacja danych jakościowych: Metody analizy rozmowy, tekstu i interakcji. PWN.
Strelau, J. (1995). Temperament i inteligencja. PWN.
Wawrzyniak-Beszterda, R. (2002). Doświadczenia komunikacyjne uczniów w czasie lekcji: Studium empiryczne. Oficyna Wydawnicza Impuls.
Zbróg, Z., Kaleta-Witusiak, M., & Walasek-Jarosz, B. (2013). Kompetencje nauczyciela w zakresie sprawnego prowadzenia lekcji: Casebook ze wskazówkami dla praktykantów. Staropolska Szkoła Wyższa.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2024 Małgorzata Czapla
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.