Abstrakt
Artykuł adresowany jest do praktyków edukacji oraz badaczy zainteresowanych psychoedukacyjną i terapeutyczną funkcją bajek oraz opowiadań. Stanowi teoretyczno-praktyczny przegląd roli, jaką narracja pełni w życiu i rozwoju dzieci. Celem opracowania jest przedstawienie naukowo ugruntowanych argumentów na rzecz wykorzystywania bajek i opowieści jako narzędzi wspierających rozwój psychiczny, emocjonalny oraz społeczny. W artykule omówiono mechanizmy neurobiologiczne aktywowane podczas odbioru narracji, w tym wpływ bajek na funkcjonowanie mózgu, układu nerwowego oraz hormonalnego. Na gruncie psychologii rozwojowej wskazano, jakie typy opowieści są adekwatne do poszczególnych etapów rozwoju dzieci i młodzieży oraz jak oddziałują na ich psychikę. Szczególną uwagę poświęcono roli narracji w kształtowaniu moralności, wspieraniu dobrostanu psychicznego oraz rozwijaniu kompetencji społecznych. Artykuł zawiera również zestaw praktycznych wskazówek dotyczących efektywnego opowiadania i przekazywania bajek w kontekście edukacyjnym i terapeutycznym.
Bibliografia
Beaudoin, M.N., Moersch, M., Evare, B. (2016). The Effectiveness of Narrative Therapy With Children's Social and Emotional Skill Development: An Empirical Study of 813 Problem-Solving Stories. Journal of Systemic Therapies, 35, 42-59. DOI: https://doi.org/10.1521/jsyt.2016.35.3.42
Bettelheim, B. (1996). Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni. tłum. Danek D. Państwowy Instytut Wydawniczy.
Blos, P. (1962). On Adolescence. The Free Press.
Brown, S., Yuan, Y., & Major-Girardin, J. (2018). Storytelling is intrinsically mentalistic: A functional magnetic resonance imaging study of narrative production across modalities. Journal of Cognitive Neuroscience, 30(9), 1298–1314. DOI: https://doi.org/10.1162/jocn_a_01294
Bruner, J. (1991). The Narrative Construction of Reality. Critical Inquiry, 18 (1),1-21. DOI: https://doi.org/10.1086/448619
Ciesielski, R. (red.). (2024) Psychoterapia bez granic. Psychoterapia pozytywna transkulturowa w teorii i praktyce. Podręcznik. T I, T II, T III. POSITUM.
Epston, D. (1993). Internalizing discourses versus externalizing discourses. W: S. Gilligan, R. Price (red.), Therapeutic conversations (s.161-177). New York: Norton.
Freeman, J.C., Epston, D., Lobovits, D. (1997). Playful approaches to serious problems: Narrative therapy with children and their families. W W Norton & Co.
Gerrig, R.J. (1993). Experiencing Narrative Worlds: On the Psychological Activities of Reading. Yale University Press. DOI: https://doi.org/10.12987/9780300159240
Jung, C. (1964). Man and its symbols. Aldus books Ltd.
Kasahara, Y., Ochi, K. (2006). The effect of enhanced imagination strategy on eyewitness memory recollection. The Japanese Journal of Criminal Psychology, 44, 9–17.
Kolenda-Sujecka, K. (2024). Komunikacja metaforyczna. W: R. Ciesielski (red.). Psychoterapia bez granic. Psychoterapia pozytywna transkulturowa w teorii i praktyce. Podręcznik II (s.187-203). POSITUM.
Lin, T., Liu, X., Yang, J., et al. (2021). Narrative comprehension and social cognition: Functional connectivity during story listening relates to empathy. Frontiers in Human Neuroscience, 15, 645621.
Mahowald, K., Niebergall, L., Kaufeld, G., & Willems, R. M. (2023).Late dominance of the right hemisphere during narrative comprehension. Nature Human Behaviour.
Makowski, B. (1992). Gawęda ludowa. Pisarze i gawędziarze ludowi. Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, 245 (22), 53–87.
McKown, C., Strambler, M. J. (2009). Developmental antecedents and social and academic consequences of stereotype-consciousness in middle childhood. Child Development, 88(6), 1643–1659. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2009.01359.x
Mello, R. (2001). The Power of Storytelling: How Oral Narrative Influences Children’s Relationships in Classrooms. International Journal of Education and the Art, 2(1),44-65.
Morgan, A. (2000). What is Narrative therapy? An easy-to-read introduction. Dulwich Centre Publications.
Najmrocka, K., (2022). Opowieść z Wielkiego Placu jako niematerialne dziedzictwo Marrakeszu. Zbiór Wiadomości do Antropologii Muzealnej, 9,147-158. DOI: https://doi.org/10.12775/ZWAM.2022.9.10
Olena, K., Yuriy, B., Alla, H. (2022). Fairy-tale therapy: scientific and methodical aspects. International Science Group.
Panknin, H., Elässer, U., (2013). NLP w logopedii. tłum. M. Wojdak-Piątkowska, Harmonia Universalis.
Paley, V. G. (2009). A child’s work: The importance of fantasy play. University of Chicago Press.
Piaget, J. (1929). The Child’s Conception of the World. Routledge & Kegan Paul.
Płaza, M. (2020). Gawędziarze i fataliści. W: M. Płaza (wyb.). Opowieści niesamowite z języka angielskiego (s. 5–45). PIW.
Resnicow, K., Soler, R., Braithwaite, R. L., Ahluwalia, J. S., Butler, J. (2000). Cultural sensitivity in substance use prevention. Journal of Community Psychology, 28(3), 271–290. DOI: https://doi.org/10.1002/(SICI)1520-6629(200005)28:3<271::AID-JCOP4>3.0.CO;2-I
Rizzolati, G. (2004). The mirror neuron system and imitation. Perspectives on Imitation. W: S.Hurley, N. Chater (red.), Mirror Neurons to Memes (s. 55-76). MIT Press.
Tomasello, M. (2016). A natural history of human morality. Harvard University Press. DOI: https://doi.org/10.4159/9780674915855
White, M. (1997). Narratives of Therapists’ Lives. Dulwich Centre Publications.
White, M., Epston, D. (1990). Narrative means to therapeutic ends.W. W. Norton.
Zada, Z., Goldstein, A., Michelmann, S., Simony, E., Price, A., … i in. (2024). A shared model-based linguistic space for transmitting our thoughts from brain to brain in natural conversations, Neuron, 112(18), 3211-3222. DOI: https://doi.org/10.1016/j.neuron.2024.06.025
Zak, P.J. (2015). Why inspiring stories make us react: the neuroscience of narrative. Cerebrum. PMID: 26034526; PMCID: PMC4445577.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2024 Anna Mańkowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.