Słowa kluczowe
relacje międzypokoleniowe
wnukowie
dziadkowie
badania ilościowe
Jak cytować
Abstrakt
Celem artykułu było ukazanie wyników badań stanowiących część analizy zebranego w toku badawczym materiału. Przedmiotem badań były trzy komponenty relacji rodzinnych -bliskość, serdeczność oraz bezpośredniość – rozpatrywane w kontekście więzi pomiędzy studentami kierunków pedagogicznych a ich dziadkami. Celem badania było określenie stopnia rozwinięcia każdego z tych komponentów w relacjach łączących respondentów z ich dziadkami. Prezentowane wyniki badań stanowią część uzyskanego materiału badawczego -proces badawczy dotyczył postaw studentów pedagogiki wobec relacji z dziadkami. Badanie miało charakter ilościowy, zastosowano metodę sondażu diagnostycznego i zostało przeprowadzone z wykorzystaniem autorskiego kwestionariusza ankiety online. W badaniu wzięło udział N = 162 studentów kierunków pedagogicznych, reprezentujących Wydział Nauk o Edukacji Uniwersytetu w Białymstoku. Ze względu na podział studiów pedagogicznych na poszczególne kierunki, w ramach zmiennej kierunek studiów, powstały następujące podgrupy osób badanych: studenci pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studenci pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej, studenci pedagogiki resocjalizacyjnej oraz studenci pedagogiki specjalnej. Analiza wyników wykazała zróżnicowany poziom rozwinięcia trzech komponentów więzi międzypokoleniowej - bliskości, serdeczności i bezpośredniości - w relacjach studentów z ich dziadkami. Wyniki wykazały, że bliskość, serdeczność i bezpośredniość są najsilniej rozwinięte w relacjach z dziadkami wśród studentów kierunków pedagogicznych z mniejszych lub średnich miejscowości, zwłaszcza tych, którzy utrzymują codzienny kontakt poprzez wspólne zamieszkiwanie z dziadkami. Bliskość w relacji respondentów z ich dziadkami jest, według wypowiedzi badanych, bardzo rozwinięta w szczególności w grupie studentów pedagogiki opiekuńczo-wychowawcze. Najwięcej odpowiedzi wskazujących na bardzo mocne rozwinięcie serdeczności w relacji wnuk-dziadek- wystąpiło w grupie studentów pedagogiki specjalnej. W tej samej grupie badanych wykazano wysoki poziom rozwinięcia bezpośredniości w relacji wnuk-dziadek.
Bibliografia
Attar-Schwartz, S., Tan, J.-P., & Buchanan, A. (2009). Adolescents’ perspectives on relationships with grandparents: The contribution of adolescent, grandparent, and parent–grandparent relationship variables. Children and Youth Services Review, 31(9), 1057–1066. DOI: https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2009.05.007
Barrett, A. E., & Gunderson, J. (2020). Grandparent–adult grandchild relationships: Development of a typology using latent class analysis. The Gerontologist, 61(5), 724–734. DOI: https://doi.org/10.1093/geront/gnaa092
Brown, L. H., & Roodin, P. A. (2002). Grandparent–grandchild relationships and the life course perspective. W: J. Demick, C. Andreoletti (red.), Handbook of adult development (s. 459–474). Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4615-0617-1_24
Chojnacka, B. (2023). Dziadkowie jako znaczący inni w biograficznym doświadczeniu parentyfikacji. Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 66(3), 63–81. DOI: https://doi.org/10.31743/znkul.16393
Dudziak, U. (2013). Budowanie więzi małżeńskiej. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 15(3), 58–69.
Filus, A. (2006). Być dziadkiem/babką w Chinach, Grecji i w Polsce: Behawioralne i afektywne zaangażowanie w opiekę nad wnukami. Studia Psychologiczne, 44(1), 35–46.
Granovetter, M. (1973). The strength of weak ties. American Journal of Sociology, 78(6), 1360–1380. DOI: https://doi.org/10.1086/225469
Harwas-Napierała, B. (2006). Komunikacja w rodzinie ujmowanej jako system w relacji rodzice–dzieci. Roczniki Socjologii Rodziny, 17, 221–233.
Harwas-Napierała, B. (2008). Funkcjonowanie rodziny a rozwój tożsamości dziecka. W: B. Harwas-Napierała, J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia (t. 2, s. 189–210). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Hodgson, L. (1992). Adult grandchildren and their grandparents: The enduring bond. The International Journal of Aging and Human Development, 34(3), 209–225. DOI: https://doi.org/10.2190/PU9M-96XD-CFYQ-A8UK
Janicka-Panek, T. (2022). Pedagogika babcinego serca, czyli o wspomagającej roli dziadków w procesie wychowania dziecka i młodszego ucznia. Kultura i Wychowanie, 21(1), 9–23. DOI: https://doi.org/10.25312/2083-2923.21_01tjp
Kennedy, G. (1992). Quality in grandparent/grandchild relationships. The International Journal of Aging and Human Development, 35(2), 83–98. DOI: https://doi.org/10.2190/H177-W9EX-483T-PKKU
Kołażyk, K. (2020). Rola dziadków we współczesnej rodzinie. Funkcjonowanie rodzin wielopokoleniowych z perspektywy psychologii. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 41(1), 260–269.
Matthews, S. H., & Sprey, J. (1985). Adolescents’ relationships with grandparents: An empirical contribution to conceptual clarification. Journal of Gerontology, 40(5), 621–626. DOI: https://doi.org/10.1093/geronj/40.5.621
Napora, E. (2016). Relacje z dziadkami a subiektywna ocena jakości życia ich wnuków w rodzinach o różnej strukturze. Polskie Forum Psychologiczne, 21(1), 5–22.
Przygoda, A. (2015). Społeczne role dziadków w procesie socjalizacji wnuków. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Ribe, E. (2018). Researching intimacy in family life: A mixed methods study of emotional closeness of grandparent–grandchild relationships in Scotland. The University of Edinburgh.
Ryś, M. (2004). Więź rodzinna. W: K. Ostrowska (red.), Wychowanie do życia w rodzinie. Słownik pojęć (s. 122). Wydawnictwo Rubikon.
Selnow, G. W. (1987). Parent–child relationships in single and two-parent families: Implication for substance usage. Journal of Drug Education, 17(4), 315–326. DOI: https://doi.org/10.2190/GBYN-HEQ1-23D0-N977
Silverstein, M., & Long, D. (1998). Trajectories of grandparents’ perceived solidarity with adult grandchildren: A growth curve analysis over 23 years. Journal of Marriage and the Family, 60, 912–923. DOI: https://doi.org/10.2307/353634
Susułowska, M. (1989). Psychologia starzenia się i starości. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Tyszkowa, M. (1991). Społeczne role babci i dziadka w rodzinie. Problemy Rodziny, 1, 11–20.
Wróbel, M., Rybicka, Z., Jobczyk, S., Kowalska, M., Gawarzyńska, M., & Karolak, A. (2014). Pomiar bliskości interpersonalnej z wykorzystaniem polskiej wersji Unidimensional Relationship Closeness Scale oraz wskaźników behawioralnych. Studia Psychologiczne, 52(3), 35–51.
Wrzesień, W. (2000). Relacje międzypokoleniowe a rodzina. Roczniki Socjologii Rodziny, 12, 57–70.
Ziemska, M. (2009). Postawy rodzicielskie. Wiedza Powszechna.
Zięba-Kołodziej, B. (2012). Rola dziadków w życiu rodziny. W: D. Serdyńska (red.), Uczestnictwo społeczne w średniej i późnej dorosłości (s. 136–151). Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Joanna Gregorczuk-Prosicka i Justyna Konopelko
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.