Stan ochrony praw człowieka z perspektywy Rzecznika Praw Obywatelskich

Main Article Content

Irena Lipowicz

Abstrakt

Artykuł stawia pytanie o stan ochrony praw człowieka w Polsce 25 lat po odzyskaniu niepodległości z perspektywy Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) i ponad 60 tys. skarg składanych rocznie przez obywateli. Odpowiedź jest krytyczna – mimo wielu osiągnięć pierwszych lat transformacji nastąpiło w ostatnich latach rozluźnienie kanonów legislacji w płaszczyźnie procesowej, ustrojowej i materialnoprawnej, co ukazano na przykładach (np. kompensaty państwowej). Stan ten, jako sprzeczny z zasadami konstytucyjnymi, wymaga pilnej zmiany; wskazano podstawowe przesłanki takiej poprawy. W końcowej części artykułu uwagę poświęcono analizie niewystarczającej realizacji zasady sprawiedliwości społecznej, na straży której ma stać z mocy prawa RPO.

Konkluzją opracowania jest konieczność uwolnienia tego pojęcia od balastu historycznego i przywrócenia pierwszoplanowej roli w ochronie praw człowieka. Końcowym wnioskiem jest konieczność silniejszego nadzoru organów rządu i parlamentu nad jakością stosowanego prawa.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Lipowicz, I. (2014). Stan ochrony praw człowieka z perspektywy Rzecznika Praw Obywatelskich. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny I Socjologiczny, 76(2), 125-142. https://doi.org/10.14746/rpeis.2014.76.2.10
Dział
* * *

Bibliografia

  1. Bieńkowska E., Kulesza C., Państwowa kompensata dla ofiar przestępstw. Geneza, znaczenie i standardy kształtowania instytucji, [w:] L. Mazowiecka (red.), Kompensata państwowa dla ofiar przestępstw w Polsce. Teraźniejszość i przyszłość, Warszawa 2013.
  2. Dawidziuk E., Traktowanie osób pozbawionych wolności we współczesnej Polsce na tle standardów międzynarodowych, Wolters Kluwer, Warszawa 2013.
  3. Debaty Jana Nowaka Jeziorańskiego. Rozmowy o wartościach, Biuro RPO, Warszawa 2013.
  4. Decyzja Prezydenta RP A. Kwaśniewskiego ws. ustawy reprywatyzacyjnej: http:// www.prezydent.pl/archiwum/archiwum-aktualnosci/rok-2001/art,157,15,decyzja-prezydenta-rp-w-sprawie-ustawy-reprywatyzacyjnej.html.
  5. Górski M., Opinia w sprawie relacji prawnych pomiędzy projektami ustaw z druków nr 1360 i nr 1455.
  6. Granat M., Opinia w sprawie zgodności z art. 8 ust. 1 projektu ustawy o reprywatyzacji nieruchomości i niektórych ruchomości osób fizycznych przejętych przez Państwo lub gminę m.st. Warszawy
  7. Gryska P., Rola Rządowego Centrum Legislacji w wykonywaniu wyroków Trybunału Konstytucyjnego, [w:] K. Budziłło (red.), Księga XXV-lecia Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2010.
  8. http://wyborcza.pl/1,76842,11873860,Polowe_izby_wytrzezwien_na_Euro.html.
  9. Inflacja prawa administracyjnego, red. P.J. Suwaj, Wolters Kluwer, Warszawa 2012.
  10. Informacja o działalności Rzecznika Praw Obywatelskich w roku 2012 oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela, Biuro RPO, Warszawa 2013.
  11. Izby wytrzeźwień w perspektywie Rzecznika Praw Obywatelskich, [w:] T. Gardocka, J. Sobczak (red.), Izby wytrzeźwień a prawa człowieka, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013.
  12. Jakość prawa administracyjnego, red. D.R. Kijowski, A. Mikuć, A. Suwałko-Kawałko, Wolters Kluwer, Warszawa 2012.
  13. Jeleniewski M.K., Społeczne konsekwencje likwidacji izby wytrzeźwień w Bydgoszczy, [w:] T. Gardocka, J. Sobczak (red.), Izby wytrzeźwień a prawa człowieka, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013.
  14. Karp J., Sprawiedliwość społeczna. Szkice ze współczesnej teorii konstytucjonalizmu i praktyki prawa ustrojowego, Księgarnia Akademicka, Kraków 2004.
  15. Kmieciak Z., Przewlekłość postępowania administracyjnego w świetle ustaleń europejskiego case law, [w:] Analiza i ocena zmian Kodeksu postępowania administracyjnego w latach 2010-2011, Wyd. NSA, Warszawa 2012.
  16. Knosala E., Matan A., Łaszczyca G., Prawo administracyjne w okresie transformacji ustrojowej, Zakamycze, Kraków 1999.
  17. Kolarska-Bobińska L., Kucharczyk J., Demokracja w Polsce po dwudziestu latach przemian ustrojowych, [w:] L. Kolarska-Bobińska, J. Kucharczyk, (red.), Demokracja w Polsce 2007-2009, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2009.
  18. Kołtun J., Izby wytrzeźwień a prawa człowieka w kontrolach NIK, [w:] T. Gardocka, J. Sobczak (red.), Izby wytrzeźwień a prawa człowieka, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013.
  19. Krzyżanowska-Mierzewska M., Dysfunkcje administracji publicznej w Polsce w orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, [w:] I. Lipowicz (red.), Europeizacja administracji publicznej. Zbiór studiów, Wyd. UKSW, Warszawa 2008.
  20. Krzyżanowska-Mierzewska M., Kilka uwag o obecności Polski przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w ostatnich latach, [w:] H. Machińska (red.), 60 lat Rady Europy. Tworzenie i stosowanie standardów prawnych, Oficyna Prawa Polskiego, Warszawa 2009.
  21. Kulesza C., Rola pokrzywdzonego w procesie karnym, Białystok 1995.
  22. Laska A., Determinanty interpretacji sprawiedliwości społecznej w dyskursie zmiany systemowej, [w:] Sprawiedliwość społeczna w dyskursie polskiej zmiany systemowej, Toruń 2011.
  23. Łagodziński S., Praktyka przyznawania świadczeń z ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2011.
  24. Łączkowski W., Ustrojowe podstawy reprywatyzacji w III Rzeczypospolitej polskiej, [w:] Reprywatyzacja w systemie prawa, Wydawnictwo Senatu RP, Warszawa 1999.
  25. Mastalski R., Wpływ orzecznictwa na stosowanie prawa podatkowego, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2011, z. 2
  26. Mazowiecka L., Państwowa kompensata dla ofiar przestępstw, Wolters Kluwer, Warszawa 2012.
  27. Mazowiecka L., Wyniki badań nad funkcjonowaniem ustawy o kompensacie państwowej, [w:] L. Mazowiecka (red.), Kompensata państwowa dla ofiar przestępstw w Polsce. Teraźniejszość i przyszłość, Warszawa 2013.
  28. Monitoring wizyjny w miejscach pozbawienia wolność. Raport Krajowego Mechanizmu Prewencji, BRPO, Warszawa 2012.
  29. Nalaskowski K., Sposób wykorzystania kompetencji przez Rzeczników w latach 1987-2007. Opracowanie, [w:] M. Zubik (red.), Księga XX-lecia Rzecznika Praw Obywatelskich w Polsce, t. 4, Warszawa 2008.
  30. Narojek W., Socjalistyczne ‘welfare state’. Studium z psychologii społecznej Polski Ludowej, Warszawa 1991.
  31. Niewiadomski Z. (red.), Prawo administracyjne, LexisNexis, Warszawa 2013.
  32. Opinie dla BAS do druku sejmowego nr 1360 z dnia 20 września 1999 r.: T. Rabska, Opinia prawna dotycząca projektu ustawy o reprywatyzacji i rekompensatach (druk nr 1360),
  33. Pakuła A., W kwestii zastosowalności europejskiego Kodeksu dobrej administracji w funkcjonowaniu administracji publicznej w Polsce, [w:] Z. Janku et al. (red.), Europeizacja administracji publicznej, Kolonia Limited, Wrocław 2005.
  34. Patrzałek A., Opinia w sprawie zgodności z Konstytucją RP z 2 kwietnia 1997 r. art. 8 ust. 1 projektu ustawy o reprywatyzacji nieruchomości i niektórych ruchomości osób fizycznych przejętych przez Państwo lub gminę m.st. Warszawy oraz o rekompensatach (druk 1360);
  35. Proces prawotwórczy w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2013.
  36. Pyka R., Globalizacja – sprawiedliwość społeczna – efektywność ekonomiczna. Francuskie dylematy, Wyd. UŚ, Katowice 2008.
  37. Rabska T., Rozważania nad ustrojowoprawnymi podstawami reprywatyzacji, [w:] S. Fundowicz, F. Rymarz, A. Gomułowicz (red.), Prawość i godność. Księga pamiątkowa w 70. Rocznicę urodzin Profesora Wojciecha Łączkowskiego, Lublin 2003.
  38. Radziewicz P., Staśkiewicz W., Analiza prawna jakości legislacyjnej rządowych projektów ustaw przygotowanych w latach 2011-2012, Materiały BAS.
  39. Raport RPO z działalności w Polsce Krajowego Mechanizmu Prewencji w 2012 r., http://www.rpo.gov.pl/sites/default/files/raport_kmp_2012.pdf.
  40. Raport Rzecznika Praw Obywatelskich z działalności w Polsce Krajowego Mechanizmu Prewencji w I kwartale 2012 r., http://www.brpo.gov.pl, Raport Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT) w 2009 r.: http://ms.gov.pl/Data/Files/_public/foto/raport-cpt.pdf.
  41. Raport Rzecznika Praw Obywatelskich z wizytacji w izbach wytrzeźwień przeprowadzanych przez Krajowy Mechanizm Prewencji, BRPO, Warszawa, lipiec 2013.
  42. Rządowy projekt ustawy o reprywatyzacji nieruchomości i niektórych ruchomości osób fizycznych przejętych przez Państwo lub gminę miasta stołecznego Warszawy oraz o rekompensatach (druk nr 1360): http://orka.sejm.gov.pl/proc3.nsf/opisy/1360.htm.
  43. Staśkiewicz W., Wpływ polskiego ustawodawcy na porządek prawny RP. Sejm wobec prawa UE 10 lat później, prezentacja z materiałów pokonferencyjnych, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.
  44. Suwaj P.J., Transformacja ustrojowa jako ‘driving force’ przemian administracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, Administracja Publiczna. Studia Krajowe i Międzynarodowe 2012, nr 2 (20).
  45. System stanowienia prawa w Polsce. Zielona Księga, Warszawa 2013, http://www.prezydent.pl/download/gfx/prezydent/pl/defaultaktualnosci/2375/26/1/fdp_zielona_ksiega.pdf.
  46. System stanowienia prawa w Polsce. Zielona Księga, Warszawa 2013.
  47. Świątkiewicz J., Europejski Kodeks Dobrej Administracji, BRPO, Warszawa 2007.
  48. Trociuk S., Rzecznik Praw Obywatelskich. Komentarz, Lex, nr 7699, 2007.
  49. Wiatrowski R., Istota i charakter prawny tak zwanej milczącej interpretacji podatkowej, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2009, z. 3.
  50. Wronkowska S., Tworzenie prawa w Polsce – ocena i proponowane kierunki zmian. Raport Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, Przegląd Legislacyjny 2006, nr 1(53).
  51. Wronkowska S., Zasady przyzwoitej legislacji w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, [w:] M. Zubik (red.), Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2006.
  52. Wykładnia i stosowanie prawa administracyjnego, red. D.R. Kijowski, J. Radwanowicz-Wanczewska, M. Wincenciak, Wolters Kluwer, Warszawa 2012.
  53. Wyniki kontroli Najwyższej Izby Kontroli ws. realizacji i wykorzystania przez samorządy województw i gmin dochodów z opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, http://bip.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/kontrole,10553.html.
  54. Wypieranie prawa administracyjnego przez prawo cywilne, red. A. Doliwa, S. Prutis, Wolters Kluwer, Warszawa 2012.
  55. Wystąpienie generalne RPO do Komendanta Głównego Policji z 22 marca 2013 r., syg. RPO/690709/11/II/715 RZ, http://www.sprawy-generalne.brpo.gov.pl/pdf/2011/12/690709/1710641.pdf.
  56. Wystąpienie generalne RPO do Ministra Spraw Wewnętrznych z 18 lipca 2013 r., syg. RPO/690709/11/II/715 RZ, http://www.sprawy-generalne.brpo.gov.pl/pdf/2011/12/690709/1737890.pdf.
  57. Wystąpienie generalne RPO do Prokuratora Generalnego z 19 grudnia 2012 r., syg. RPO/668198/11/II/207.5 RZ, http://www.sprawy-generalne.brpo.gov.pl/pdf/2011/02/668198/1690120.pdf.
  58. Wystąpienie RPO do Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 5 lutego 2014 r. ws. Zagwarantowania należytej ochrony członkom rodziny zobowiązanym do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
  59. Zagórski J., Podstawy prawne działalności izb wytrzeźwień w Polsce, Państwo i Prawo 2005, z. 12.
  60. Zestawienie statystyczne dot. profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w Polsce w samorządach gminnych w 2012 r. dostępne na stronie internetowej Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, http://www.parpa.pl/images/file/Zestawienia_statystyczne_2012.pdf.
  61. Zieliński A., Efektywność sądowej ochrony wolności i praw jednostki w Polsce; M. Dybowski, Dysfunkcjonalność polskiego wymiaru sprawiedliwości oraz R. Bugaj, Ustrojowa transformacja polskiej gospodarki w latach 1990-2008, [w:] J. Kochanowski, M. Kuruś (red.), Quo vadis Polonia? W drodze do demokratycznego państwa prawa. Polska 1989-2009, Biuro RPO, Warszawa 2010.
  62. Zieliński T., Ombudsman – możliwości i granice skutecznego działania, [w:] M. Zubik (red.), Księga XX-lecia Rzecznika Praw Obywatelskich w Polsce, t. 4, Warszawa 2008.
  63. Ziembiński Z., Doktryny sprawiedliwości i ich konsekwencje prawnopolityczne, [w:] Sprawiedliwość społeczna jako pojęcie prawne, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1996.
  64. Ziembiński Z., Zasady sprawiedliwości społecznej a zasady prawa, [w:] Sprawiedliwość społeczna jako pojęcie prawne, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1996.
  65. Żuralska M. (red.), Analiza działalności ustawodawczej Sejmu VI kadencji, Warszawa 2012.
  66. mln dla Warszawy na odszkodowania już dostępne, Dziennik Gazeta Prawna z 2 stycznia 2014 r., nr 1.