Rola filozofii ubuntu w rozliczeniach z przeszłością w Republice Południowej Afryki i wybranych obszarach południowoafrykańskiego prawa

Main Article Content

Michał Krotoszyński

Abstrakt

Zaprzysiężenie 10 maja 1994 r. Nelsona Mandeli na pierwszego demokratycznie wybranego prezydenta Republiki Południowej Afryki stało się symbolem końca apartheidu i otwarcia nowego etapu w historii tego państwa. Wobec istniejących w społeczeństwie głębokich podziałów przejściowa Konstytucja RPA z 1993 r. wyrażała potrzebę pojednania pomiędzy obywatelami RPA, a także rekonstrukcji wspólnoty. Przezwyciężenie spuścizny apartheidu miało być oparte na potrzebie „zrozumienia, a nie zemsty”, „rekompensaty, a nie odwetu” oraz „ubuntu, a nie wiktymizacji”. Filozofia ubuntu (wywodząca się z małych afrykańskich wspólnot filozofia jedności, kooperacji, współczucia i respektu dla ludzkiej godności), do której odwołanie zamieszczono w Konstytucji – stała się rezerwuarem wartości dla całego systemu prawa. Celem artykułu jest przedstawienie filozofii ubuntu oraz omówienie jej roli w rozliczeniach z przeszłością w Republice Południowej Afryki i w wybranych obszarach południowoafrykańskiego prawa: w prawie karnym, regulacjach dotyczących eksmisji z nielegalnie zajmowanego gruntu oraz w regulacjach przewidujących odpowiedzialność deliktową za zniesławienie. RPA jawi się przy tym jako wyjątkowy kazus, w którym zarówno polityczna transformacja, jak i system prawny kształtowały się pod istotnym wpływem omawianych koncepcji filozoficznych i etycznych, silnie nawiązujących do idei sprawiedliwości naprawczej.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
ARTYKUŁY

Referencje

  1. Bennett, T.W. (Munro, A.R., Jacobs, P.J.) (2018). Ubuntu: An African Jurisprudence. Claremont (Cape Town).
  2. Bohler-Müller, N. (2007). Some thoughts on the ubuntu jurisprudence of the Constitutional Court. Obiter 3(28): 590–599.
  3. Bois-Pedain, A. du (2007). Transitional Amnesty in South Africa. Cambridge.
  4. Comaroff, J.L., Comaroff, J. (2009). Ethnicity, Inc. Chicago–London.
  5. Cornell, D. (2004). A call for a nuanced constitutional jurisprudence: ubuntu, dignity, and reconciliation. SA Publiekreg/SA Public Law 3(19): 666–675.
  6. Cornell, D., Muvangua, N. (2012). Introduction, [w:] D. Cornell, N. Muvangua (eds.), Ubuntu and the Law: African Ideals and Postapartheid Jurisprudence. New York: 1–27.
  7. Czarnota, A. (2015). Między polityką a prawem, czyli o sprawiedliwości okresu przejściowego. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Philosophica. Ethica – Aesthetica – Practica 27: 13–35.
  8. Dyzenhaus D. (1998). Judging the Judges, Judging Ourselves: Truth, Reconciliation and the Apartheid Legal Order. Oxford.
  9. Gutowski, M. (2018). Artykuł 5 k.c., [w:] M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom 1: Komentarz do art. 1–352 [Online]. Legalis/el.
  10. Himonga, C., Taylor, M., Pope, A. (2013). Reflections on judicial views of Ubuntu. Potchefstroom Electronic Law Journal 5(16): 370–427.
  11. Keep, H., Midgley, R. (2007). The emerging role of ubuntu-botho in developing a consensual South African legal culture, [w:] F. Bruinsma, D. Nelken (eds.), Explorations in Legal Cultures. Den Haag: 29–56.
  12. Keevy, I. (2009). Ubuntu versus the core values of the South African Constitution. Journal for Juridical Science 34(2): 19–58.
  13. Kordela, M. (2002). „Lex” i „ius” w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Ius et Lex 1: 213–223.
  14. Kordela, M. (2012). Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne. Poznań.
  15. Kroeze, I.J. (2002). Doing things with values II: the case of ubuntu. Stellenbosch Law Review 13(2): 252–264.
  16. Krotoszyński, M. (2016). Wykładnia prawa w okresie transformacji ustrojowej, [w:] M. Hermann, S. Sykuna (red.), Wykładnia prawa. Tradycja i perspektywy. Warszawa: 19–37.
  17. Krotoszyński, M. (2017). Modele sprawiedliwości tranzycyjnej. Poznań.
  18. Lekalake, R. (2016). Support for democracy in South Africa declines amid rising discontent with implementation. Afrobarometer. <http://bit.do/afrobar> [dostęp: 19.07.2019].
  19. Matolino, B., Kwindingwi, W. (2013). The end of ubuntu. South African Journal of Philosophy 32(2): 197–205.
  20. Metz, T. (2007). Toward an African Moral Theory. The Journal of Political Philosophy 15(2): 321–341.
  21. Mogkoro, Y. (1998). Ubuntu and the law in South Africa. Buffalo Human Rights Law Review 4: 15–23.
  22. Roux, T. (2013). The Politics of Principle: The First South African Constitutional Court, 1995–2005. Cambridge.
  23. Sachs, A. (2012). Towards the liberation and revitalization of customary law, [w:] D. Cornell, N. Muvangua (eds.), Ubuntu and the Law: African Ideals and Postapartheid Jurisprudence. New York: 303–316.
  24. Sitze, A. (2013). The Impossible Machine: A Genealogy of South Africa’s Truth and Reconciliation Commission. Ann Arbor.
  25. Smolak, M. (1998). Zmiana paradygmatu interpretacyjnego w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 60(3/4): 21–33.
  26. Smolak, M. (2002). Sprawiedliwość transformacyjna na przykładzie Komisji Prawdy i Pojednania Republiki Południowej Afryki. Państwo i Prawo 57(11): 66–73.
  27. Theissen, G. (1999). Common past, divided truth: the truth and Reconciliation Commission in South African public opinion. Paper presented at the IISL Workshop on “Legal Institutions and Collective Memories”. <http://userpage.fu-berlin.de/~theissen/pdf/IISL-Paper.PDF>
  28. [dostęp: 19.07.2019].
  29. TRC (1998). Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report. Volume 1. <http://www.justice.gov.za/trc/report/finalreport/Volume%201.pdf> [dostęp: 19.07.2019].
  30. Tutu, D. (2012). To Ugandan MPs: God does not discriminate among our family. Daily Monitor, 12.12.2012. <http://bit.do/monitor-co-ug-tutu> [dostęp: 19.07.2019].
  31. Zajadło, J. (2003). Filozofia prawa a prawo karne. Studium tzw. Mauerschützen. Ius et Lex 1: 175–202.
  32. Ziembiński, Z. (1991). „Lex” a „ius” w okresie przemian. Państwo i Prawo 46(6): 3–14.
  33. Zyl, P. van (1999). Dilemmas of transitional justice: the case of South Africa’s Truth and Reconciliation Commission. Journal of International Affairs 52(2): 647–667.