Czy (i komu) potrzebne są czasopisma naukowe? Kontekst nauk społecznych

Main Article Content

Jerzy Marian Brzeziński

Abstrakt

Badacze zajmują się: (1) prowadzeniem badań naukowych oraz (2) upowszechnianiem ich wyników. Badacze zatrudnieni na uniwersytetach podejmują jeszcze dodatkową aktywność – (3) przekazują intersubiektywną wiedzę naukową (sprawdzone teorie i metody pozyskiwania tej wiedzy) swoim studentom i młodym badaczom, przygotowującym pod ich kierunkiem dysertacje doktorskie. Głównym kanałem przekazywania naukowych treści (wypełnianie przez badaczy obowiązku poddawania społecznej kontroli wytworów ich umysłów) są czasopisma naukowe. Tak jest w matematyce, fizyce, chemii, biologii, naukach medycznych czy w naukach inżynierskich. Tak też – w interesujących autora naukach społecznych – jest w psychologii. Z kolei w naukach humanistycznych (filozofia, historia, literaturoznawstwo itp.) duże znaczenie przypisuje się monografiom naukowym.


Autor rozpatruje problem publikowania osiągnięć naukowych badaczy z obszaru nauk społecznych (ale jego rozważania mają też znaczenie dla klasycznych nauk humanistycznych) w czasopismach i w monografiach na tle dokonanych w Polsce – jego zdaniem - nieudolnie i bez należytego poszanowania tradycji, reform w obszarze nauki i szkolnictwa wyższego (tzw. ustawa Jarosława Gowina, ministra ds. nauki szkolnictwa wyższego, autoryzującego krytykowaną ustawę).


Autor krytycznie odnosi się do negatywnych konsekwencji społecznych – zwłaszcza dla rozwoju nauki i studiów wyższych w Polsce. Autor krytycznie odnosi się do: (1) uznaniowego (bez racjonalnego uzasadnienia!) wyróżnienia listy wydawców książek naukowych, (2) stworzenia, bez należytej wnikliwości, listy czasopism. Te dwa wykazy stanowią podstawę do przeprowadzanych ewaluacji dorobku naukowego instytucji naukowych i pojedynczych badaczy. To nie mogą być rzetelne oceny.


Zdaniem autora przeliczanie publikacji na punkty prowadzi do zjawiska depersonalizacji ocen osiągnięć naukowych (w wymiarze indywidualnym i instytucjonalnym). Prowadzi też do udziału, zwłaszcza młodych badaczy, w „wyścigu szczurów” (formuła: Publish or Perish) oraz rodzi zjawiska patologiczne w nauce: ghostwriting, guest authorship, plagiarism, self-plagiarism, falsification of data, fabrication of data,  publikowanie w predatory journals, publication bias. Środkiem zaradczym może być tylko odejście od „punktowania” publikacji i dokonywanie ocen metodą peer review.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Brzeziński, J. M. (2021). Czy (i komu) potrzebne są czasopisma naukowe? Kontekst nauk społecznych. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny I Socjologiczny, 83(2), 9-25. https://doi.org/10.14746/rpeis.2021.83.2.2
Dział
ARTYKUŁY

Bibliografia

  1. Ajdukiewicz, K. (1949/2003). Zagadnienia i kierunki filozofii. Teoria poznania. Metafizyka. Warszawa: Czytelnik.
  2. Alberts, B. (2013). Editorial: Impact factor distortions. Science, 17 May 2013: 340(6134). <https://science.sciencemag.org/content/340/6134/787.full> [dostęp: 7.01.2021].
  3. Bruns, S.B., Ioannidis, J.P.A. (2016). p-curve and p-hacking in observational research. PLoS One 11(2): e0149144. doi:10.1371/journal.pone.0149144
  4. Brzeziński, J.M. (2014). O tym, co ważne, gdy myślimy o psychologii w Polsce. Roczniki Psychologiczne/Annals of Psychology 17(3): 475–494 (= On what is important when we think of psychology in Poland. Roczniki Psychologiczne/Annals of Psychology 17(3): 495–515.
  5. Brzeziński, J.M. (2015a). „Trzej przyjaciele z boiska…”. Jak cudownie powiększyć dorobek publikacyjny jednostki naukowej. Forum Akademickie 7/8: 38–39.
  6. Brzeziński, J.M. (2015b). Jeżeli oceniać (jednostki naukowe i badaczy), to JAK oceniać? Przeciwko IF, a za peer review. Nowotwory. Journal of Oncology 65(6): 476–480. doi:10.5603/NJO.2015.0093
  7. Brzeziński, J. (2016a). Sprawa profesora Leszka Nowaka (lata: 1981–1985). Niedokończona kadencja. Życie Uniwersyteckie 2: 12–14.
  8. Brzeziński, J. (2016b). Przeciwko depersonalizacji i nadmiernej standaryzacji procesu ewaluacji w nauce. Zagadnienia Naukoznawstwa 1(207): 123–133.
  9. Brzeziński, J.M. (2017). O poprawianiu (ale też i o psuciu) systemu przeprowadzania awansów naukowych w Polsce w latach: 1990–2017. Nauka i Szkolnictwo Wyższe 2(50): 131–156.
  10. Brzeziński, J.M. (2019). Metodologia badań psychologicznych. Wydanie nowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  11. Brzeziński, J.M. (2020a). O miejsce przy stole… Państwo wobec nauk humanistycznych i społecznych. Człowiek i Społeczeństwo [numer monograficzny: M. Obrębska, G. Dziamski (red.), Humanistyka jutra] 49: 175–196.
  12. Brzeziński, J.M. (2020b). Jakiego chcemy uniwersytetu? Teksty Drugie 1: 397–407.
  13. Grzyb, T. (2017). Eksperyment terenowy w psychologii społecznej. Metodologia, etyka, praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  14. Humboldt von, W. (1903/1989). Wniosek o powołanie uniwersytetu w Berlinie, [w:] B. Andrzejewski (red.), Wilhelm von Humboldt: 233–239. Warszawa: Wiedza Powszechna.
  15. Jaspers, K. (1945/2017). Idea uniwersytetu. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
  16. Jedlicki, J. (2010). Kołakowski: historia i odpowiedzialność. Gazeta Wyborcza z 17–18 lipca 2010.
  17. Krafczyk, F. (2020). Geopolityka drapieżnych czasopism: pozorne centra w globalnym systemie produkcji wiedzy. Nauka 1: 133–149. doi:10.24425/nauka.2020.132626
  18. Kubiak, J. (2019). Walka o punkty zabija naukę. PAUza Akademicka 460: 3.
  19. Leszczyński, A. (2019). Lista czasopism naukowych: polityczne wpisy, kurioza, pomyłki i błędy. <https://oko.press/lista-czasopism-naukowych-polityczne-wpisy-kurioza-pomylki-i-bledy/> [dostęp: 27.12.2020].
  20. Leszczyński, A. (2020). Nowe kościelne i prawicowe wydawnictwa na liście wydawnictw naukowych. Wśród nich Ordo Iuris. <https://oko.press/nowe-koscielne-i-prawicowe-wydawnictwa--na-liscie-wydawnictw-naukowych-wsrod-nich-ordo-iuris/> [dostęp: grudzień 2020].
  21. Muller, J.Z. (2018). The Tyranny of Metrics. Princeton, NJ: Princeton University Press.
  22. Nowak, L. (1998). O ukrytej jedności nauk społecznych i przyrodniczych. Nauka 1: 11–42.
  23. Nowak, L. (2019). Podmiot i system kulturowy. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
  24. Ossowski, S. (1956/2016). Taktyka i kultura, [w:] A. Sułek (red.), Stanisław Ossowski w pełnym blasku. Suplement do Dzieł: 181–. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  25. Popper, K. (1959/1977). Logika odkrycia naukowego. Tłum. U. Niklas. Warszawa: PWN.
  26. Strelau, J. (2014). Różnice indywidualne. Historia, determinanty, zastosowania. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  27. Sułek, A. (red.). (2016). Stanisław Ossowski w pełnym blasku. Suplement do Dzieł. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  28. Szacki, J. (2002). Historia myśli socjologicznej. Wydanie nowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  29. Szaniawski, K. (1982/1994). Plus ratio quam vis, [w:] K. Szaniawski, O nauce, rozumowaniu i wartościach. Pisma wybrane: 523–530. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  30. Szucs, D. (2016). A tutorial on hunting statistical significance by chasing. N. Frontiers in Psychology. Quantitative Psychology and Measurement 7: Article 1144. doi:10.3389/fpsyg.2016.01444
  31. Towpik, E. (2015). IF-mania: Journal Impact Factor nie jest właściwym wskaźnikiem oceniania wyników badań naukowych, indywidualnych uczonych ani ośrodków badawczych. Nowotwory. Journal of Oncology 65: 465–475. doi:10.5603/NJO.2015.0092.
  32. Towpik, E. (2013). Deklaracja z San Francisco nt. Oceny Badań Naukowych (DORA): czy to początek końca dotychczasowej metody oceny parametrycznej? Nowotwory. Journal of Oncology 63(6): 501–504; tłumaczenie na język polski: <https://journals.viamedica.pl/nowotwory_journal_of_oncology/article/view/NJO.2013.0056/26287> [dostęp: 7.01.2021].
  33. Twardowski, K. (1933). O dostojeństwie uniwersytetu. Poznań: Uniwersytet Poznański.
  34. Wielka Karta Uniwersytetów Europejskich (1988). <http://www.magna-charta.org/resources/files/the-magna-charta/polish> [dostęp: 12.12.2020].
  35. Żylicz, M. (2015). Towpik E. IF-mania: Journal Impact Factor nie jest właściwym wskaźnikiem oceniania wyników badań naukowych, indywidualnych uczonych ani ośrodków badawczych. Głos w dyskusji. Nowotwory Journal of Oncology 65(6): 465–475. doi:10.5603/NJO.2015.0104