Idea demokracji w przekształceniach ustrojowych samorządu terytorialnego

Main Article Content

Jan Jeżewski

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie idei demokracji jako podstawowego warunku urzeczywistnienia decentralizacji i samorządu terytorialnego, a także zagrożeń, które towarzyszą procesom demokratyzacji i uświadamiają potrzebę ich ochrony.

Demokracja pojmowana zarazem jako wartość i zasada współtworzy wraz z zasadą wolności i zasadą państwa prawnego jeden z podstawowych standardów aksjologicznych i ustrojowych we współczesnej Europie. Próby określenia demokracji podejmowane w nauce poszczególnych państw ukazują różne postacie, w jakich się ona przejawia; w następstwie mnożą się definicje zasady demokracji i samego państwa demokratycznego. Różnorodność ujęć nie osłabia siły oddziaływania idei demokracji, a zwłaszcza jej siły inspiracji. W państwie prawnym demokracja chroni wszystkie prawa i wolności jednostki wiązane z liberalizmem politycznym. Poczynając od Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela z 1789 r. kształtowało się w Europie pojęcie decentralizacji; umacniało się przekonanie, że demokracja jest jej warunkiem, a samorząd ‒ formą instytucjonalną udziału obywateli w rządzeniu, służącą budowaniu demokracji od dołu. Znalazło ono wyraz w pojęciu demokracji lokalnej najczęściej w połączeniu z procesem przemian ustrojowych: jako pozytywny efekt tych przemian lub jako cel (wartość), o którą należy zabiegać w projektowanych reformach. W artykule zostały zarazem wskazane immanentne słabości procedur demokratycznych, które mogą być wykorzystywane w sposób koniunkturalny i w celach odległych od idei demokracji. Demokracji lokalnej zagrażają m.in.: indyferentyzm polityczny wyborców, tyrania większości, populizm, upartyjnienie samorządu terytorialnego.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Jeżewski, J. (2015). Idea demokracji w przekształceniach ustrojowych samorządu terytorialnego. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny I Socjologiczny, 77(3), 65-78. https://doi.org/10.14746/rpeis.2015.77.3.6
Dział
ARTYKUŁY

Bibliografia

  1. Samorząd i demokracja lokalna – osiągnięcia, zagrożenia, dylematy. Raport (2002), Samorząd Terytorialny 12(5): 3-34.
  2. Banaszak, B. (2004), Porównawcze prawo konstytucyjne współczesnych państw demokratycznych, Kraków.
  3. Baszkiewicz, J. (1976), Wstęp, [w:] A. de Tocqueville, O demokracji w Ameryce, Warszawa: 5-21.
  4. Baszkiewicz, J. (1999), Władza, Wrocław.
  5. Baszkiewicz, J. (2006), Francja w Europie, Wrocław.
  6. Bernard, P. (1992), Le Préfet de la République. Le chêne et l’olivier, Paris.
  7. Bobbio, N. (1998), Liberalizm i demokracja, Kraków.
  8. Burdeau, F. (1994), Histoire de l’administration française. Du 18e au 20e siècle, Paris.
  9. Burdeau, G. (1956), La démocratie, Paris.
  10. Chevallier, J.J. (1958), Histoire des institutions politiques de la France modern (1789-1945), Paris.
  11. Deux cents ans de democratie locale (1989), Territoires, septembre 1989, N˚ 300.
  12. Diederichs, O., Luben, I. (1995), La déconcentration, Que-sais-je, Paris.
  13. Fromont, M. (1987), Les techniques de répartition des compétences entre l’Etat, les régions et les collecitvités locales, [w:] Les compétences des collectivités territoriales en matière d’urbanisme et d’équipement, red. M. Fromont, Paris-Bruxelles: 281-289.
  14. Hallowell, J.H. (1993), Moralne podstawy demokracji, Warszawa.
  15. Hayek, F.A. (2006), Konstytucja wolności, Warszawa.
  16. Izdebski, H. (1976), Problemy decentralizacji administracji we Francji w XIX wieku, Czasopismo Prawno-Historyczne 28(1): 161-174.
  17. Izdebski, H. (2007), Fundamenty współczesnych państw, Warszawa.
  18. Kjellberg, F. (1997), Zmieniające się wartości władz lokalnych, [w:] Wartości podstawowe samorządu terytorialnego i demokracji lokalnej, red. P. Swianiewicz, Warszawa: 137-146.
  19. Les collectivités territorials (1989), Les Cahiers Français. La Documentation Française, janvier-février 1989, N˚ 239.
  20. Lipowicz, I. (2015), Odrodzenie samorządu terytorialnego w Polsce w latach 1990-1998 – perspektywa administracyjna. Naprawa transformacji ustrojowej, Samorząd Terytorialny 25(3): 6-16.
  21. Narastające dysfunkcje, zasadnicze dylematy, konieczne działania. Raport o stanie samorządności terytorialnej w Polsce (2013-2014), t. 1-2, Kraków.
  22. Osiatyński, W. (2011), Prawa człowieka i ich granice, Kraków.
  23. Panejko, J. (1990), Geneza i podstawy samorządu europejskiego, Paryż 1926, (reprint Wyd. Przemiany), Warszawa.
  24. Raban, O. (2014), Racjonalizacja polityki: o związku między demokracją a rządami prawa, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 76(4): 21-39.
  25. Sartori, G. (1994), Teoria demokracji, Warszawa.
  26. Stępień, J. (2015), Cywilizacyjny spór o samorząd terytorialny, Samorząd Terytorialny 25(3): 17-22
  27. Stępień, J. (2015), Kształt reaktywowanego samorządu terytorialnego w zamierzeniu jego twórców, Samorząd Terytorialny 25(1-2): 11-19.
  28. Tocqueville, A. de (1976), O demokracji w Ameryce, Warszawa.
  29. Tocqueville, A. de (1994), Dawny ustrój i rewolucja, Kraków.
  30. Zmierczak, M. (1990), Jan Jakub Rouseau – rzecznik totalitaryzmu czy liberalnej demokracji?, Czasopismo Prawno-Historyczne 41(2): 1-16.
  31. Zubik, M. (red.) (2008), Konstytucja III RP w tezach orzeczniczych Trybunału Konstytucyjnego i wybranych sądów, Warszawa.