Kultura bezpieczeństwa żywności w prawie Unii Europejskiej. Czy polski system kontroli żywności sprosta wyzwaniu?
PDF

Słowa kluczowe

bezpieczeństwo żywności
kultura bezpieczeństwa żywności
prawo żywnościowe
prywatne prawo żywnościowe
urzędowa kontrola żywności

Jak cytować

Wiśniewska, M. Z., & Kowalska, A. (2022). Kultura bezpieczeństwa żywności w prawie Unii Europejskiej. Czy polski system kontroli żywności sprosta wyzwaniu?. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny I Socjologiczny, 84(2), 177–191. https://doi.org/10.14746/rpeis.2022.84.2.12

Abstrakt

Celem tego polemicznego artykułu jest uzyskanie odpowiedzi na dwa pytania badawcze: (1) Jakie miejsce w prawie UE zajmuje kultura bezpieczeństwa żywności? (2) Czy polski system kontroli żywności jest przygotowany do weryfikacji jej wdrożenia w przedsiębiorstwach spożywczych? W tym celu dokonano przeglądu i krytycznej analizy źródeł literaturowych, prawa UE, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa żywności, w tym prawa krajowego, prywatnych standardów dotyczących systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności, oficjalnych raportów i doniesień, oraz zastosowano metody syntezy i wnioskowania logicznego. Artykuł odnosi się do istotnych zmian w prawie UE zainicjowanych zmianami w Codex Alimentarius w zakresie kultury bezpieczeństwa żywności. Ustanowienie i utrzymanie pozytywnej kultury bezpieczeństwa żywności ma fundamentalne znaczenie dla pomyślnego funkcjonowania każdego systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności, ze względu na jego istotny wpływ na ludzkie zachowanie w dostarczaniu bezpiecznej i odpowiedniej żywności. W artykule wskazano na rolę prywatnego prawa żywnościowego w tym zakresie, którego wdrożenie, choć opcjonalne, jest często niezbędne, aby sprostać wymaganiom rynku. Autorki podają w wątpliwość gotowość urzędów kontroli żywności w Polsce do poszerzenia zakresu ich działań o weryfikację wdrożenia kultury bezpieczeństwa żywności w przedsiębiorstwach spożywczych. Poważną przeszkodą w dokonywaniu tych istotnych zmian jest obserwowana od lat zasadnicza słabość systemu kontroli żywności oraz duże problemy związane z zagrożeniami bezpieczeństwa żywności w Polsce. Autorki jako pierwsze poddają konstruktywnej krytyce uwarunkowania organizacyjno-prawne wdrażania i weryfikacji kultury bezpieczeństwa żywności w branży rolno-spożywczej w Polsce i jej otoczeniu.

https://doi.org/10.14746/rpeis.2022.84.2.12
PDF

Bibliografia

Boone, I., Rosner, B., Lachmann, R., D’Errico M. L., Iannetti, L., Van der Stede, Y., Boelaert, F., Ethelberg, S., Eckmanns, T., Stark, K., Haller, S., Wilking, H. (2021). Healthcare-associated foodborne outbreaks in high-income countries: a literature review and surveillance study, 16 OECD countries, 2001 to 2019*. Euro Surveill. 26(41): 2001278.

BRCGS (2021). Global Standard Food Safety, Issue 8 F837: Position Statements for Issue 8. <https://www.brcgs.com/media/1495789/f837-position-statements-for-issue-8-v4-31032021.pdf> [dostęp: 7.01.2022].

Czernyszewicz, E. (2020). Kultura bezpieczeństwa w produkcji żywności. Koncepcja i pomiar. Lublin.

Donohoe, T., Garnett, K., Lansink, A.O., Afonso, A., Noteborn, H. (2018). Emerging risks identification on food and feed – EFSA. EFSA Journal 16(7): 5359.

Dries, L., Leuven, K.L., Mancini M.C., Gay, S.H., Libeau-Dulos, M., Giray, F.H., Vlandas, P., Elia, E. (2006). Food Quality and Certification Schemes. Stakeholder Hearing 11/12 May 2006. Background Paper. Brussel.

EFSA (2020). Climate change as a driver of emerging risks for food and feed safety, plant, animal health and nutritional quality. <https://www.efsa.europa.eu/en/supporting/pub/en-1881> [dostęp: 7.01.2022].

FAO (2010). Private Food Safety Standards: Their Role in Food Safety Regulation and their Impact. Rome.

FAO/WHO (2020). General Principles of Food Hygiene CXC 1-1969 Adopted in 1969. Amended in 1999. Revised in 1997, 2003, 2020. Editorial corrections in 2011. <https://www.fao.org/fao-who-codexalimentarius/sh-proxy/en/?lnk=1&url=https%253A%252F%252Fworkspace.fao.org%252Fsites%252Fcodex%252FStandards%252FCXC%2B1-1969%252FCXC_001e.pdf> [dostęp: 7.01.2022].

FDA (2020). New Era of Smarter Food Safety FDA’s Blueprint for the Future. <https://www.fda.gov/food/new-era-smarter-food-safety> [dostęp: 7.01.2022].

Florczak-Wątor, M. (2018). Konstytucja jako źródło obowiązków państwa w stosunku do obywatela. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 80(1): 119–131.

GFSI (2018). A Culture of Food Safety: A Position Paper from the Global Food Safety Initiative (GFSI). <https://mygfsi.com/wp-content/uploads/2019/09/GFSI-Food-Safety-Culture-Full.pdf> [dostęp: 7.01.2022].

GFSI (2020a). GFSI Benchmarking Requirements Key Changes V7 To Version 2020. <https://mygfsi.com/how-to-implement/recognition/certification-programme-owners> [dostęp: 7.01.2022].

GFSI (2020b). GFSI Benchmarking Requirements. Version 2020.1 Part II. Requirements for the Management of Certification Programmes. <https://mygfsi.com/how-to-implement/recognition/certification-programme-owners> [dostęp: 7.01.2022].

GIS (2021). Stan Sanitarny Kraju w 2020 roku. Warszawa.

Gizaw, Z. (2019). Public health risks related to food safety issues in the food market: a systematic literature review. Environmental Health and Preventive Medicine 24: Article number 68.

GlobalG.A.P. Integrated Farm Assurance. All Farm Base – Livestock Base – Cattle and Ship – Dairy. <https://www.globalgap.org/.content/.galleries/documents/190201_GG_IFA_CPCC_DY_V5_2_en.pdf> [dostęp: 4.02.2022].

Griffith, C.J., Livesey, K.M., Clayton, D. (2010a). Food safety culture: the evolution of an emerging risk factor? British Food Journal 112(4): 426–438.

Griffith, C.J., Livesey, K.M., Clayton, D. (2010b). The assessment of food safety culture. British Food Journal 112(4): 439–456.

Jeong, K.Y., Park, J.W. (2020). Insect allergens on the dining table. Current Protein and Peptide Science 21: 159–169.

Korzycka, M., Wojciechowski, P. (2016). Prawo żywnościowe jako nowa dziedzina prawa. Studia Iuridica Agraria 14: 275–296.

Korzycka, M., Wojciechowski, P. (2017). System prawa żywnościowego. Warszawa.

Kowalczyk, S. (2016). Bezpieczeństwo i jakość żywności. Warszawa.

Kowalska, A. (2019). Ekonomiczne problemy fałszowania żywności. Instrumenty przeciwdziałania. Lublin.

Kowalska, A. (2020). Patterns of non-compliance in the agri-food chain. Problemy Jakości 12: 7–16.

Kowalska, A., Bieniek, M., Manning, L. (2019). Food supplements’ non-conformity in Europe – Poland: A case study. Trends in Food Science & Technology 93: 262–270.

Kowalski, J., Kowalska, A. (2022). The realization of the human right to food: preliminary remarks on assessing food security. Przegląd Prawno-Ekonomiczny 1: 9–22.

Łuczka, W. (2021). Procesy rozwojowe rolnictwa ekologicznego i ich ekonomiczno-społeczne uwarunkowania. Poznań.

Małecka, M., Samotyja, U. (red.). (2018). Kształtowanie jakości żywności. Poznań.

Meulen, B.M.J. (ed.) (2011). Private Food Law. Wageningen.

NIK (2019). Bezpieczeństwo żywności. Informacja o wynikach kontroli. <https://www.nik.gov.pl/plik/id,21927,v,artykul_20971.pdf> [dostęp: 7.01.2022].

NIK (2021). Jak poprawić bezpieczeństwo żywności w Polsce? <https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/jak-poprawic-bezpieczenstwo-zywnosci-w-polsce.html> [dostęp: 15.12.2021].

NIK (2020). System kontroli bezpieczeństwa żywności w Polsce – Stan obecny i pożądane kierunki zmian. <https://www.nik.gov.pl/plik/id,25232,vp,27982.pdf> [dostęp: 3.02.2022].

Obiedziński, M. (2011). Obszary ryzyka w łańcuchu rolno-spożywczym, [w:] M. Kwasek (red.), Z badań nad rolnictwem społecznie zrównoważonym. Jakość i bezpieczeństwo żywności a zdrowie konsumenta. Warszawa: 43–62.

PKN (2022). Czym jest norma. <https://wiedza.pkn.pl/web/wiedza-normalizacyjna/czym-jest-norma-> [dostęp: 7.01.2022].

Raczek, K. (2018). Problematyka karnoprawnej ochrony życia i zdrowia w oparciu o przepisy prawa żywnościowego. Studia Iuridica Agraria 16: 233–244.

RASFF (2020). The Rapid Alert System for Food and Feed Annual Report 2020. <https://ec.europa.eu/food/safety/rasff-food-and-feed-safety-alerts_en> [dostęp: 7.01.2022].

Róg, M. (2013). Zarys systemu organów kontroli żywności w Polsce, [w:] W. Pływaczewski, R. Płocki (red.), Nielegalny rynek żywności. Skala zjawiska i możliwości przeciwdziałania. Szczytno: 127–141.

Serek, M. (2020). Milczące uznanie żądania konsumenta a rękojmiane obniżenie ceny. Prawo w Działaniu 44: 197–216.

Soon, J.M., Baines, M.N. (2013). Public and private food safety standards: facilitating or frustrating fresh produce growers. Laws 2(1): 1–19.

Stefaniuk, M. (2016). Zasada odpowiedniego vacatio legis jako element zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Studia Iuridica Lublinensia 25(1): 59–75.

Szczepański, D. (2022). Przerażający raport NIK o żywności. Najwięcej salmonelli w UE, brakuje kontrolerów, sprzętu, umiejętności. <https://next.gazeta.pl/next/7,172392,27972577,przerazajacy-raport-nik-o-zywnosci-najwiecej-salmonelli-w-ue.html> [dostęp: 7.01.2022].

Szulc, J. (2009). Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia – z upoważnienia prezesa Rady Ministrów – na interpelację nr 8931 w sprawie wprowadzenia Codex Alimentarius, zbioru norm dotyczących żywności. <http://orka2.sejm.gov.pl/IZ6.nsf/main/40828842> [dostęp: 7.01.2022].

Taczanowski, M. (2017). Prawo żywnościowe. Warszawa.

Węglińska, J. (2020). Zasada ochrony zaufania obywateli do państwa i do stanowionego przez nie prawa jako dyrektywa poprawnej legislacji. Prawo w Działaniu 42: 169–188.

Wiśniewska, M.Z. (2017). CARVER+Shock method and its application in a catering company in Poland. British Food Journal 117(12): 2610–2629.

Wiśniewska, M.Z. (2018). Kultura bezpieczeństwa żywności. Istota i narzędzia pomiaru. Warszawa.

Wiśniewska, M.Z. (2021). Kultura bezpieczeństwa żywności. Istota i narzędzia pomiaru. Warszawa.

Wiśniewska, M.Z., Grybek, T. (2021). Kultura bezpieczeństwa żywności w świetle standardów uznanych przez GFSI. Problemy Jakości (53)1: 2–8.

Zanin, L.M., Luning, P.A., da Cuhna, D.T., Stedefeldt, E. (2021). Influence of educational actions on transitioning of food safety culture in a food service context: Part 1: Triangulation and data interpretation of food safety culture elements. Food Control 119: 107447.

Zanin, L.M., Stedefeldt, E., Luning, P.A. (2021). The evolvement of food safety culture assessment: a mixed-methods systematic review. Trends in Food Science & Technology 118(A): 125–142.

Zymonik, Z., Hamrol, A., Grudowski, P. (2013). Zarządzanie jakością i bezpieczeństwem. Warszawa.

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.