Symbole pamięci i prawa pamięci w Izraelu
PDF

Słowa kluczowe

Holocaust
Izrael
polityka pamięci
prawa pamięci
konstytucjonalizm pamięci

Jak cytować

Gliszczyńska-Grabias, A. (2023). Symbole pamięci i prawa pamięci w Izraelu. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny I Socjologiczny, 85(3), 219–234. https://doi.org/10.14746/rpeis.2023.85.3.13

Abstrakt

Zarządzanie zbiorową pamięcią i narracją na temat przeszłości stanowi element polityki historycznej większości państw świata. Polityka ta prowadzona jest za pomocą wielu instrumentów, w tym tych należących do katalogu środków prawnych, ujętych często w postać konstytucjonalizmu pamięci. W przypadku Izraela polityka pamięci ma jednak charakter szczególny. Osadzona jest bowiem wokół zbrodni Holocaustu, stanowiącej nie tylko uniwersalny symbol ostatecznego zła i ludobójstwa, lecz również kamień węgielny powstania izraelskiej państwowości. Odniesienia do Holocaustu stanowią w Izraelu także istotny wyznacznik stosunku państwa – i prawa – do palestyńskiej kolektywnej pamięci historycznej oraz prób jej regulowania. W obliczu nadal trwającego konfliktu i ten jego aspekt wydaje się zatem konieczny do rozważenia. Celem podjęcia naukowej refleksji jest w tym przypadku chęć dokonania analizy sposobów, a w szczególności sposobów prawnych, za pomocą których Izrael zbudował i nadal kształtuje swoją tożsamość oraz najbardziej kontrowersyjnych, również pod względem prawnym, metod tworzenia tej tożsamości. W artykule podjęta została próba przedstawienia roli Holocaustu w izraelskiej polityce i konstytucjonalizmie pamięci, ze szczególnym uwzględnieniem tej roli w kontekście trwałego kryzysu w stosunkach palestyńsko-izraelskich, lub szerzej, arabsko-izraelskich. Wnioski przeprowadzonej analizy skłaniają ku stwierdzeniu, że choć motywy, którymi kieruje się Izrael, prowadząc określoną politykę pamięci, pozostają w dużej mierze zrozumiałe i uzasadnione, ich realizacja następuje jednak niekiedy nie tylko z naruszeniem określonych standardów ochrony praw człowieka, lecz także ze szkodą dla i tak kruchego, czy wręcz obecnie przerwanego, procesu pokojowego.

https://doi.org/10.14746/rpeis.2023.85.3.13
PDF

Finansowanie

Tekst powstał w ramach międzynarodowego projektu grantowego „The Challenge of Populist Memory Politics for Europe: Towards Effective Responses to Militant Legislation on the Past”, finansowanego przez Volkswagen Stiftung.

Bibliografia

Adelman, H., Barkan, E. (2011). No Return, No Refuge: Rites and Rights in Minority Repatriation. New York: Columbia University Press. DOI: https://doi.org/10.7312/adel15336

Ariely, G. (2021). Collective memory and attitudes toward asylum seekers: evidence from Israel. Journal of Ethnic and Migration Studies 47(5): 1084–1102. DOI: https://doi.org/10.1080/1369183X.2019.1572499

Bachmann, K., Garuka, Ch. (eds.) (2020). Criminalizing History: Legal Restrictions on Statements and Interpretations of the Past in Germany, Poland, Rwanda, Turkey and Ukraine. Berlin, Bern, Bruxelles, New York, Oxford, Warsaw, Wien: Peter Lang. DOI: https://doi.org/10.3726/b16604

Barkan, E., Lang, A. (eds.) (2022). Memory Laws and Historical Justice: The Politics of Criminalizing the Past. London: Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-94914-3

Belavusau, U. (2020). Mnemonic constitutionalism and rule of law in Hungary and Russia. Interdisciplinary Journal of Populism 1(1): 16–29. https://ssrn.com/abstract=3768037

Botelho, G. (2015). Israeli PM Benjamin Netanyahu criticized for saying Holocaust was mufti’s idea, not Hitler’s. CNN, October 22, 2015. https://edition.cnn.com/2015/10/21/middleeast/netanyahu-hitler-grand-mufti-holocaust/index.html

Brog, M. (2003). Victims and Victors: Holocaust and Military Commemoration in Israel Collective Memory. Israel Studies 8(3): 65–99. DOI: https://doi.org/10.1353/is.2004.0001

Davidson, N.R., Hostovsky Brandes, T. (2022). Israeli Courts and the Paradox of International Human Rights Law. European Journal of International Law 33(4): 1243–1261. DOI: https://doi.org/10.1093/ejil/chac070

Douglas, L. (2005). The Memory of Judgment: Making Law and History in the Trials of the Holocaust. New Haven: Yale University Press.

Freund, M. (2022, 10 March). President Zelensky: Stop invoking the Holocaust – opinion. The Jerusalem Post. https://www.jpost.com/opinion/article-700918

Fronza, E. (2018). Memory and Punishment: Historical Denialism, Free Speech and the Limits of Criminal Law. Berlin: Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-6265-234-7

Gensburger, S. (2011). The Righteous among the Nations as elements of collective memory. International Social Science Journal 62(203/204): 135–146. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-2451.2011.01799.x

Gliszczyńska-Grabias, A. (2021). ‘Never Again’ as a cornerstone of the Strasbourg system: the reminiscence of the Holocaust in the jurisprudence of the European Court of Human Rights. W: H. Ast, E. Demir (eds.), The European Court of Human Rights: Current Challenges in Historical and Comparative Perspective (s. 200–220). Cheltenham: Edward Elgar Publishing. DOI: https://doi.org/10.4337/9781839108341.00019

Goldberg, A. (2012). The ‘Jewish narrative’ in the Yad Vashem global Holocaust museum. Journal of Genocide Research 14(2): 187–213. DOI: https://doi.org/10.1080/14623528.2012.677761

Gutman, Y., Tirosh, N. (2021). Balancing atrocities and forced forgetting: memory laws as a means of social control in Israel. Law & Social Inquiry 46(3): 705–730. DOI: https://doi.org/10.1017/lsi.2020.35

Halpern, B., Reinharz, J. (1998). Zionism and the Creation of a New Society. New York: Oxford University Press.

Hazony, Y. (2018). The current crisis in Israel’s Constitution. W: S. Rabinovitch (eds.), Defining Israel: The Jewish State, Democracy, and the Law (s. 145–158). Cincinnati: Hebrew Union College Press. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvd7w82b.9

Heinze, E. (2017). Beyond ‘memory laws’: towards a general theory of law and historical discourse. W: U. Belavusau, A. Gliszczyńska-Grabias (eds.), Law and Memory: Towards Legal Governance of History (s. 413–433). Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781316986172.021

Kapshuk, Y., Strömbom, L. (2021). Israeli pre-transitional justice and the Nakba Law. Israel Law Review 54(3): 305–323. DOI: https://doi.org/10.1017/S0021223721000157

Koposov, N. (2017). Memory Laws, Memory Wars: The Politics of the Past in Europe and Russia. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108304047

Kretzmer, D., Ronen, Y. (2021). The Occupation of Justice: The Supreme Court of Israel and the Occupied Territories. New York: Oxford University Press. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780190696023.001.0001

Krotoszyński, M. (2017). Modele sprawiedliwości tranzycyjnej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Lipstadt, D. (2011). The Eichmann Trial. New York: Schocken.

Mälksoo, M. (2023). Handbook on the Politics of Memory. Cheltenham: Edward Elgar Publishing. DOI: https://doi.org/10.4337/9781800372535

Margalit, A. (2002). The Ethics of Memory. Cambridge, MA: Harvard University Press. DOI: https://doi.org/10.4159/9780674040595

Młynarska-Sobaczewska, A. (2014). Normatywizacja pamięci zbiorowej w preambułach do konstytucji państw postkomunistycznych. Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2(18): 233–250. DOI: https://doi.org/10.15804/ppk.2014.02.14

Orentlicher, D. (2022). Victim participation and social impact: contemporary lessons of the Eichmann trial. Minnesota Journal of International Law 31(2): 35–55. DOI: https://doi.org/10.2139/ssrn.4180872

Pendas, D.O. (2017). The Eichmann trial in law and memory. W: J. Meierhenrich, D.O. Pendas (eds.), Political Trials in Theory and History (s. 205–228). Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781139941631.008

Ram, M., Yacobi, H. (2012). African asylum seekers and the changing politics of memory in Israel. W: I. Glynn, J.O. Kleist (eds.), History, Memory and Migration: Perceptions of the Past and the Politics of Incorporation (s. 154–170). Houndmills, Basingstoke: Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1057/9781137010230_8

Resnik, J. (2003). ‘Sites of memory’ of the Holocaust: shaping national memory in the education system in Israel. Nations and Nationalism 9(2): 297–317. DOI: https://doi.org/10.1111/1469-8219.00087

Rubinstein, E. (1998). The Declaration of Independence as a basic document of the State of Israel. Israel Studies 3(1): 195–210. DOI: https://doi.org/10.1353/is.2005.0096

Shafir, G. (2016). Is Israel a colonial state? W: E. Ben-Rafael, J.H. Schoeps, Y. Sternberg, O. Glöckner (eds.), Handbook of Israel: Major Debates (s. 794–808). Berlin, Boston: De Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110351637-056

Shapira, A. (2016). The debate over the “New Historians” in Israel. W: E. Ben-Rafael, J.H. Schoeps, Y. Sternberg, O. Glöckner (eds.), Handbook of Israel: Major Debates (s. 888–908). Berlin, Boston: De Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110351637-061

Shindler, C. (2013). A History of Modern Israel. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139236720

Shohat, E. (1988). Sephardim in Israel: Zionism from the standpoint of its Jewish victims. Social Text 19(20): 1–35. DOI: https://doi.org/10.2307/466176

Urquhart, C. (2004, 22 December). Settlers fight back with symbol of the Holocaust. The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2004/dec/22/israel

Wistrich, R. (1997). Israel and the Holocaust trauma. Jewish History 11(2): 13–20. DOI: https://doi.org/10.1007/BF02335674

Zweig, R.W. (2001). German Reparations and the Jewish World: A History of the Claims Conference. London: Routledge.