O logicznych podstawach relacji specjalności w prawie karnym: uwagi krytyczne do koncepcji Władysława Woltera
PDF

Słowa kluczowe

relacja specjalności
lex specialis
pozorny zbieg przepisów
zbieg przepisów
typ podstawowy czynu zabronionego
typ zmodyfikowany czynu zabronionego

Jak cytować

Rachalski, M. (2024). O logicznych podstawach relacji specjalności w prawie karnym: uwagi krytyczne do koncepcji Władysława Woltera. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny I Socjologiczny, 86(1), 97–114. https://doi.org/10.14746/rpeis.2024.86.1.06

Liczba wyświetleń: 115


Liczba pobrań: 85

Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest krytyka koncepcji Władysława Woltera, zgodnie z którą w prawie karnym relacja specjalności (lex specialis) opiera się na logicznym stosunku rozłączności, a nie – jak to się zwykle przyjmuje – podrzędności. Koncepcja ta do dzisiaj istotnie wpływa zarówno na teorię, jak i praktyczne stosowanie prawa karnego w Polsce. W krytykowanym tutaj ujęciu rozpoznanie takiego stosunku rozłączności poprzedza przeprowadzenie interpretacyjnego zabiegu uzupełnienia opisu typu czynu podstawowego o zaprzeczenie znamion specjalizujących z typu szczególnego. Przeprowadzona przez autora krytyka ma głównie charakter wewnętrzny: zmierza do konfrontacji argumentów Woltera przede wszystkim z przyjmowanymi przezeń założeniami metodologicznymi, a także ogólnometodologicznymi kryteriami spójności i prawidłowości rozumowania. W tym kontekście podjęto próbę wykazania sprzeczności, a co najmniej niepożądanych konsekwencji, narosłych na prezentowanych przez Woltera twierdzeniach. Takie sprzeczności czy niechciane konsekwencje ujawniają się szczególnie na dwóch obszarach: przy próbie ustalenia wzajemnych relacji pomiędzy dwoma typami szczególnymi oraz w kontekście tego, co nazywa się jednorodnym zbiegiem jednoczynowym. Pozostawienie takich dysfunkcjonalności samym sobie świadczy o poważnych wadach koncepcji Woltera. Z kolei próba naprawienia koncepcji w tym zakresie wymaga skorzystania z rozumowań teleologicznych, co podważa pierwotną tezę Woltera o jej stricte logicznych podstawach.

https://doi.org/10.14746/rpeis.2024.86.1.06
PDF

Finansowanie

Narodowe Centrum Nauki, PRELUDIUM-21, grant nr 2022/45/N/HS5/01108

Bibliografia

Ajdukiewicz, K. (1975). Logika pragmatyczna. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Andrejew, I. (1968). Rozpoznanie znamion przestępstwa. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Choduń, A. (2010). Lex specialis i lex generalis a przepisy modyfikujące. W: A. Choduń i S. Czepita (red.), W poszukiwaniu dobra wspólnego: księga jubileuszowa Profesora Macieja Zielińskiego (s. 215–225). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.

Cieślak, W. (1994). O wzajemnym stosunku zmuszania, rozboju i wymuszenia rozbójniczego. Palestra, 38(12), 40–52.

Giezek, J. (2021). Komentarz do art. 11 k.k. W: D. Gruszecka, K. Lipiński, G. Łabuda i J. Giezek (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz (s. 95–106). Wolters Kluwer Polska.

Jezusek, A. (2016). Wielokrotna realizacja tym samym czynem znamion tego samego typu czynu zabronionego pod groźbą kary (problemy tzw. jednorodnego zbiegu przepisów). Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych, 20(1), 127–169. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=694797

Kardas, P. (2011). Zbieg przepisów ustawy w prawie karnym. Analiza teoretyczna. Wolters Kluwer Polska.

Kardas, P. (2012). O relacjach między strukturą przestępstwa a dekodowanymi z przepisów prawa karnego strukturami normatywnymi. Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych, 16(4), 5–63. https://www.czpk.pl/dokumenty/zeszyty/2012/zeszyt4/Kardas_P._O_relacjach_miedzy_struktura_przestepstwa_a_dekodowania_z_przepisow_prawa_karnego_strukturami_normatywnymi-CZPKiNP-2012-z.4.pdf

Klug, U. (1981). Zum Begriff der Gesetzeskonkurren. W: Skeptische Rechtsphilosophie und humanes Strafrecht: Bd. 2. Materielle und formelle Strafrechtsprobleme (s. 229–246). Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-642-68280-3_8

Królikowski, M. (2020). Kilka refleksji o gwarancyjnej roli dogmatyki karnistycznej. W: J. Kulesza i A. Liszewska (red.), Pro dignitate legis et maiestate iustitiae: księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin profesora Witolda Kuleszy (s. 281–297). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Majewski, J. (2017). Zbieg przepisów ustawy. Zagadnienia węzłowe. W: R. Dębski (red.), System prawa karnego: Tom 3. Nauka o przestępstwie. Zasady odpowiedzialności (s. 1105–1189). C. H. Beck.

Majewski, J. (2023). O (rzekomych) dorozumianych zaprzeczeniach znamion modyfikujących w opisach typów podstawowych czynu zabronionego. Państwo i Prawo, 78(3), s. 3–20.

Michalczak, R., i Pach, M. (2021). Lex specialis derogat legi generali. W: M. Florczak-Wątor i A. Grabowski (red.), Argumenty i rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa: Komentarz (s. 719–725). Wydawnictwo Księgarnia Akademicka. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381383370.48

Mularski, K. (2017). Faza rekonstrukcyjna koncepcji wykładni – próba krytycznej analizy. Studia Prawnicze, 3(211), 7–46. DOI: https://doi.org/10.37232/sp.2017.3.1

Patryas, W. (2003). Elementy logiki dla prawników. Przedsiębiorstwo Wydawnicze Ars boni et aequi.

Pohl, Ł. (2005). Zbieg przepisów ustawy i zbieg przestępstw – próba uporządkowania pojęć. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 67(1), 93–108. http://hdl.handle.net/10593/6789

Pohl, Ł. (2008). Zbieg przepisu ustanawiającego kwalifikowaną postać czynu zabronionego z przepisem ustanawiającym jego postać uprzywilejowaną. Przegląd Sądowy, 5, 134–143.

Siwek, K. (2021). Kilka uwag o stosunku pomiędzy podstawowym typem czynu zabronionego a jego odmianami oraz o regule specjalności jako mechanizmie redukcyjnym wielość ocen w prawie karnym. Ius Novum, 15(3), 27–45.

Spotowski, A. (1976). Pomijalny (pozorny) zbieg przepisów ustawy i przestępstw. Wydawnictwo Prawnicze.

Wolter, W. (1961). Reguły wyłączania wielości ocen w prawie karnym. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Wolter, W. (1960). Kumulatywny zbieg przepisów ustawy. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Wolter, W. (1973). Zbieg przepisów ustawy. Państwo i Prawo, 28(10), 90–97.

Wolter, W. (1975). W obronie metody. Państwo i Prawo, 30(8–9), 138–146.

Wolter, W., i Buchała, K. (1979). Wykład prawa karnego na podstawie kodeksu karnego z 1969 r. Uniwersytet Jagielloński.

Wróbel, W. (2006). Z problematyki tak zwanego pozornego zbiegu przepisów ustawy w prawie karnym. W: J. Majewski (red.), Zbieg przepisów oraz zbieg przestępstw w polskim prawie karnym (s. 67–81). Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa Stowarzyszenie Wyżej Użyteczności „Dom Organizatora”.

Wróbel, W. (2009). Pojęcie „dobra prawnego” w wykładni przepisów prawa karnego. W: Ł. Pohl (red.), Aktualne problemy prawa karnego. Księga pamiątkowa z okazji Jubileuszu 70. urodzin Profesora Andrzeja J. Szwarca (s. 619–631). Wydawnictwo Naukowe UAM.

Wróbel, W., i Zając, D. (2023). O dwóch dogmatykach prawa karnego. W: J. Bojarski, N. Daśko i J. Lachowski (red.), Współczesne oblicze prawa karnego, prawa wykroczeń, kryminologii i polityki kryminalnej. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Violetcie Konarskiej-Wrzosek (s. 950–962). Wolters Kluwer.

Zawłocki, R. (2004). O metodzie interpretacji przepisów prawa karnego. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 66(4), 81–96. http://hdl.handle.net/10593/6753

Zieliński, M. (1972). Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego. Wydawnictwo Naukowe UAM.

Zieliński, M. (2017). Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki. Wolters Kluwer.

Zieliński, M., i Wronkowska, S. (1985). O korespondencji dyrektyw redagowania i interpretowania tekstu prawnego. Studia Prawnicze, 3–4(85–86), 301–327. DOI: https://doi.org/10.37232/sp.1985.3-4.21

Ziembiński, Z. (2005). Logika praktyczna. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Zoll, A. (2013). Zbieg przepisów ustawy w polskim prawie karnym. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin-Polonia, 60(2), 281–295.