Shadow of the trial jako model służący rekonstrukcji procesu negocjacji stron nad zawarciem porozumienia karnoprocesowego w systemach common law

Abstrakt

W artykule dokonano prezentacji wywodzącego się z nurtu myślowego Law and Economics modelu negocjacji „w cieniu procesu” (shadow of the trial) jako jednej z wciąż dominujących w literaturze angloamerykańskiej konstrukcji służących wyjaśnieniu przebiegu negocjacji stron postępowania karnego dotyczących zawarcia porozumienia karnoprocesowego w ramach znanego porządkom prawnym common law zjawiska plea bargaining. Zaprezentowano historyczne źródła tego modelu oraz jego podstawy strukturalne. Odwołano się do szerokiego dorobku badań empirycznych, jakie na przestrzeni lat przeprowadzono w nauce angloamerykańskiej dla zweryfikowania poprawności założeń wspomnianego modelu do opisu złożonej rzeczywistości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, jak również do formułowanych w literaturze pod jego adresem głosów krytyki. W ostatniej części opracowania przeniesiono rozważania na grunt krajowej regulacji trybów konsensualnych postępowania karnego, wychodząc z założenia, że pomimo zasadniczych różnic zachodzących między tymi regulacjami a znaną porządkom karnoprocesowym common law instytucją plea bargaining, omawiany model stanowić może ciekawy punkt odniesienia rozważań o przyszłości porozumień również w systemie polskim, w szczególności w kontekście argumentów przemawiających za powrotem do możliwości złagodzenia wymiaru kary w postępowaniach konsensualnych. Wyrażono negatywną ocenę polskich uregulowań, w szczególności w kontekście braku jakichkolwiek instrumentów nie tylko gwarantujących, ale choćby dających wystarczająco czytelną podstawę normatywną do rzeczywistej redukcji reakcji karnej wobec oskarżonego w trybach konsensualnych.