Neighbourhood relations from the perspective of Polish minority representatives in Zaolzie: A sociological and anthropological perspective
Journal cover Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, volume 87, no. 1, year 2025
PDF (Język Polski)

Keywords

Czeski Cieszyn [Český Těšín]
Jabłonków [Jablunkov]
neighbourly relations
narrative analysis
cultural diversity

How to Cite

Orzechowski, P. (2025). Neighbourhood relations from the perspective of Polish minority representatives in Zaolzie: A sociological and anthropological perspective. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny I Socjologiczny, 87(1), 311–333. https://doi.org/10.14746/rpeis.2025.87.1.16

Number of views: 211


Number of downloads: 112

Abstract

The premise for undertaking sociological and anthropological research was the desire to learn the opinions of representatives of the Polish minority in Zaolzie [‘Beyond the Olza River’] on everyday life and the coexistence of two nationally diverse cultures. This article aims to present several important aspects of Polish-Czech relations, occurring mainly at the local level in selected communities: Czeski Cieszyn [Český Těšín] and Jabłonków [Jablunkov]. It presents narratives of the Polish minority living in this area, concerning, among other things, antagonisms and reconciliation in Zaolzie. The analysis covered statements from respondents associated with the most dynamically active organization on the Czech side of Śląsk Cieszyński [Těšínské Slezsko]. The research material was collected through individual in-depth interviews and a focused group interview. The conversations covered topics such as: strengths and weaknesses of everyday life in local communities; neighbourly cooperation in selected social areas; problems resulting from the interpenetration of cultures; obstacles preventing the maintenance of ethnic and national identity; and strategies for countering assimilation processes. The most important conclusions refer to the generally positive assessment of Polish-Czech relations by minority representatives in Zaolzie and the predominance of mutual cooperation over animosity. The article also offers answers to the question of what processes and phenomena led to the blurring of differences and distance, which have historically played an important role.

https://doi.org/10.14746/rpeis.2025.87.1.16
PDF (Język Polski)

Funding

Microgrant ‘Excellence Initiative – Research University’ (no.: 501-D134-20-0004316, BOB-661-609/2023), title ‘Polish-Czech relations in Zaolzie – field research’, financed by the University of Warsaw (Poland).

References

Babbie, E. (2009). Podstawy badań społecznych (A. Kloskowska-Dudzińska, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bizoń, A., Kadłubiec, D., Pustówka, T., Rakowska, M., Siwek, T., Słowiaczek, M., i Szymeczek, J. (2015). Wizja 2035. Strategia rozwoju Polskości na Zaolziu (wersja zaktualizowana – Wizja 2040). Pobrane 12 listopada 2024, z: https://www.polonica.cz/Files/File/Wizja_2035_tekst.pdf

Census 2021. (b.d.). The Census 2021 Results. Pobrane 12 listopada 2024, z: https://scitani.gov.cz/narodnost

Gibbs, G. (2011). Analizowanie danych jakościowych (M. Brzozowska-Brywczyńska, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Grabowska, B. (2012). Pojednanie i jego zagrożenia na Śląsku Cieszyńskim. W: J. Kurczewski (red.), Socjologia pojednania (s. 111–126). Nomos.

Grygar, J. (2008). Wymiary pamięci i tożsamości mieszkańców czeskiego Śląska Cieszyńskiego. W: J. Spyra (red.), Śląsk Cieszyński. Granice – przynależność – tożsamość (s. 73–83). Muzeum Śląska Cieszyńskiego.

Herman, A. (2012). Pojednanie w praktyce życia codziennego i jego uwarunkowania w społecznościach dwuwyznaniowych. W: J. Kurczewski i A. Herman (red.), Antagonizm i pojednanie w środowiskach wielokulturowych (s. 19–88). Słowo/Obraz Terytoria.

indi. (2014, 2 lipca). Jabłonków w Polsce, a Skoczów w Czechosłowacji? Jak wyglądałyby wyniki plebiscytu? OX.pl – Portal Śląska Cieszyńskiego. Pobrane 12 listopada 2024, z: https://wiadomosci.ox.pl/-a-skoczow-,27062,jablonkow-w-polsce

Jasiński, Z., i Korbel, J. (1989). Zderzenia i przenikanie kultur na pograniczach. Wydawnictwo Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Powstańców Śląskich w Opolu.

Jot-Drużycki, J. (2014). Hospicjum Zaolzie. Nakladatestvi Beskidy/Wydawnictwo Beskidy – Zbigniew Ondraszek.

Jot-Drużycki, J. (2017). Zaolziański subregionalizm. Powstanie nowej tożsamości. W: Z. Jasiński i J. Szymeczek (red.), Miejsce regionalizmu w zachowaniu dziedzictwa kulturowego (s. 33–44). Kongres Polaków w Republice Czeskiej – Instytut Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Opolskiego.

Kongres Polaków w Republice Czeskiej. (2022, 27 maja). Analiza Narodowego Spisu Ludności 2021. Gazeta Polaków w Republice Czeskiej „Głos”. https://glos.live/Wiadomosci/d/Kongres_Polakow_w_RCz_Analiza_Narodowego_Spisu_Ludnosci_2021/1242

Kongres Polaków w Republice Czeskiej. (b.d.). Prawa mniejszości narodowych w Republice Czeskiej ze szczególnym uwzględnieniem Polaków na Zaolziu. Pobrane 28 grudnia 2023, z: https://www.polonica.cz/Files/File/Prawa-mniejszosci-paragraf.pdf

Kowalczyk, J. (1992). Po drugiej stronie Olzy. Przemiany zasad samookreślania polskiej ludności Śląska Cieszyńskiego w świetle prasy. Stowarzyszenie Redaktorów.

Kowalczyk, K. A. (2022, 3 lutego). Turów – po co jedliśmy tę żabę. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/opinie-ekonomiczne/art35641341-krzysztof-adam-kowalczyk-turow-po-co-jedlismy-te--zabe

Kubica, G. (2018). Moja ślóńsko rzecz. Szkic autoetnograficzny. Socjolingwistyka, 32, 39–59. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.32.3

Kurczewski, J., i Rusek, H. (2007). Życie obywatelskie po obu stronach Olzy. W: M. Zielińska, B. Trzop i K. Lisowski (red.), Transgraniczność w perspektywie socjologicznej. Pogranicza Polski w integrującej się Europie (s. 267–294). Lubuskie Towarzystwo Naukowe.

Kvale, S. (2010). Prowadzenie wywiadów (A. Dziuban, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Matlochová, E. (2013). Uprawnienia polskiej mniejszości narodowej w Republice Czeskiej, Folia Iuridica Wratislaviensis, 2(2), 189–228. Pobrane 26 marca 2025, z: https://fiw.prawo.uni.wroc.pl/images/FIW_2013_vol_2_no_2/05_Ewa_Motlochova.pdf

Michalska, M. (2006). Religijność na pograniczu. Polacy na Zaolziu. Kongres Polaków w Republice Czeskiej.

Nowak, K. (2001). Dzieje Śląska Cieszyńskiego po 1918 roku. W: A. Dorda (red.), Śląsk Cieszyński. Środowisko naturalne. Zarys dziejów. Zarys kultury materialnej i duchowej (s. 203–226). Macierz Ziemi Cieszyńskiej.

Rusek, H. (1997). Kulturowe wzory życia polskich rodzin na Zaolziu a asymilacja. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Rusek, H., i Werpachowski, L. (2007). Społeczeństwo obywatelskie na pograniczu. Wstęp do studium Cieszyna i Czeskiego Cieszyna. W: J. Kurczewski (red.), Lokalne wzory kultury politycznej (s. 475–526). Trio.

Rusek, H., Kasperek, A., i Szymeczek, J. (2012). Z dziejów antagonizmu i pojednania polsko-czeskiego oraz katolicko-ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim. Studium socjologiczne na przykładzie Cieszyna i Czeskiego Cieszyna. W: J. Kurczewski i A. Herman (red.), Antagonizm i pojednanie w środowiskach wielokulturowych (s. 89–144). Słowo/Obraz Terytoria.

Studnicki, G. (2015). Śląsk Cieszyński: obrazy przeszłości a tożsamość miejsc i ludzi. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Szczotka, H. (2016, 22 września). Będą czytali teksty gwarowe. Zwrot. https://zwrot.cz/2016/09/beda-czytali-teksty-gwarowe/

Szymeczek, J. (2011). Między polskością a tustelanizmem. Momenty przełomowe w historii i ich wpływ na kształtowanie się tożsamości zaolziańskich Polaków. W: M. Michalska (red.), Polacy poza granicami kraju u progu XXI wieku. Różne oblicza polskiej tożsamości (s. 87–94). Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.

Szymeczek, J. (2012). Ewangelicy na Śląsku Cieszyńskim a polsko-niemiecko-czeskie pojednanie. W: J. Kurczewski (red.), Socjologia pojednania (s. 87–96). Nomos.

Těšínské divadlo. (b.d.). Historia Teatru Cieszyńskiego. Pobrane 12 listopada 2024, z: https://www.tdivadlo.cz/historia-teatru

Toman, T. (2021). Wyniki spisu ludności 2021 r. – kryterium narodowość. Organizacja Pożytku Publicznego Koexistencia opp. Pobrane 12 listopada 2024 z: http://www.coexistentia.cz/spis2021/spis2021wyniki.htm

Wałach, M. (2022). Biznes, przepraszanie i zaolziańska zaściankowość. W: A. Drobik (red.), Rozmowy o Śląsku Cieszyńskim. Perspektywy (s. 275–290). Ustroń.

Zenderowski, R. (2022). Preferencje polityczne zaolziańskich Polaków po „aksamitnej rewolucji”. Ośrodek Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.