Słowa kluczowe
asesor
niezawisłość
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy obecna regulacja dotycząca asesorów sądowych spełnia wymagania określone przez art. 45 ust. 1 Konstytucji, a zatem czy skład sędziowski, w którym zasiada asesor sądowy, można ocenić jako właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Pozycja ustrojowa asesorów sądowych nie jest zrównana z pozycją sędziów. Konstytucja RP nie wymienia asesora jako podmiotu sprawującego wymiar sprawiedliwości. Podstawa działania asesorów zawarta jest jedynie w ustawie zwykłej – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Brak wystarczającej stabilności podstawy ustawowej (jej częste zmiany) powoduje, że wspomniana zasada konstytucyjna nie jest prawidłowo realizowana. Utrzymanie asesorów sądowych wymaga więc zmiany treści art. 179 Konstytucji przez ich uwzględnienie w ustawie zasadniczej. Wydaje się jednak, że takie rozwiązanie może być trudne do spełnienia. Stąd też postulować należy ujednolicenie statusu sędziego przez wyłączenie instytucji asesora i zastąpienie asesora sędzią zawodowym, który podlegałby częstszej ocenie. W pracy posłużono się metodą prawnodogmatyczną oraz analizą orzecznictwa.
Bibliografia
Bieniek, B., i Górnicz-Mulcahy A. (2022). Ustrojowe gwarancje niezawisłości asesora sądu powszechnego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Państwo i Prawo, 77(6), 29–46.
Bodio, J. (2010). Instytucja asesora sądowego. Studia Iuridica Lublinensia, 13, 73–89.
Bojańczyk, A. (2015). O uprawnieniach asesorów sądowych do wykonywania procesowych czynności sędziego de lege ferenda. Krajowa Rada Sądownictwa, 3, 27–34.
Chmielarz-Grochal, A. (2016). Bezpośrednie stosowanie art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 3, 67–102.
Chmielarz-Grochal, A., Wójcicka, E., i Żurek, J. (2022). Asesor sądowy w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Chmilewska-Dzikiewicz, M. (2019). Asesor sądowy w polskim porządku prawnym a realizacja konstytucyjnej zasady niezawisłości sędziów i niezależności sądów. Wybrane zagadnienia. Krytyka Prawa, 11(3), 171–185.
Czeszejko-Sochacki, Z. (1997). Prawo do sądu w świetle konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (ogólna charakterystyka). Państwo i Prawo, 52(11–12), 86–105.
Dąbrowski, S. (2015). Władza sądownicza – definicja, funkcja, atrybuty. W: R. Piotrowski (red.), Pozycja ustrojowa sędziego (s. 21–35). Wolters Kluwer.
Garlicki, L. (2005a). Uwagi do art. 178. W: L. Garlicki (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (tom 4, s. 1–23). Wydawnictwo Sejmowe.
Garlicki, L. (2005b). Uwaga 8 do art. 179. W: L. Garlicki (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (tom 4, s. 1–6). Wydawnictwo Sejmowe.
Garlicki, L. (2008). Pojęcie i cechy „sądu” w świetle orzecznictwa Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W: A. Szmyt (red.), Trzecia władza, sądy i trybunały w Polsce. Materiały Jubileuszowego L Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Prawa Konstytucyjnego, Gdynia, 24–26 kwietnia 2008 roku (s. 140–160). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Garlicki, L. (2019). Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Wolters Kluwer.
Grzegorczyk, P., i Weitz, P. (2016). Komentarz do art. 45. W: L. Bosak i M. Safjan, Konstytucja RP: Tom 1. Komentarz do art. 1−86 (s. 1085–1152). C. H. Beck.
Hofmański, P. (1997). Prawo do sądu w sprawach karnych jako gwarancja ochrony praw człowieka. W: L. Wiśniewski (red.), Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona (s. 201–220). Wydawnictwo Sejmowe.
Kielin-Maziarz, J. (2021). Problem niezawisłości sędziów pokoju. Przegląd Konstytucyjny, 4, 30–59.
Kluza, J. (2021). Uprawnienie do orzekania przez asesorów sądowych w sprawach karnych. Uwagi na tle postanowienia Sądu Najwyższego z 26 maja 2020 r., I KZP 14/19. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 1(59), 175–189.
Kubiak, A. (2006). Konstytucyjna zasada prawa do sądu w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Kuca, G. (2013). Status sędziego w państwach Europy kontynentalnej, III Rzeczpospolita. W: P. Mikuli (red.), Status prawny sędziego we współczesnych systemach politycznych (s. 236–284). Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna.
Kustra, A. (2008). Glosa do wyroku TK z dnia 24 października 2007 r., SK 7/06. Przegląd Sądowy, 11–12, 178–183.
Łazarska, A. (2015), Niezawisłość sędziowska w sprawowaniu urzędu W: R. Piotrowski (red.), Pozycja ustrojowa sędziego (s. 84–123). Wolters Kluwer.
Łętowska, E. (2005). Multicentryczność współczesnego systemu prawa i jej konsekwencje. Państwo i Prawo, 60(3–10), s. 3–10.
Malec, D. (2012). Czy asesor był sędzią? Instytucja asesora sądowego w prawie o ustroju sądów powszechnych w Polsce od okresu dwudziestolecia międzywojennego. Wybrane zagadnienia. W: D. Szpoper (red.), W kręgu historii doktryn politycznych i prawnych oraz konstytucjonalizmu. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Sylwestrzaka. Gdańskie Studia Prawnicze, 27, 245–254.
Malec, D. (2015). O genezie i praktycznych aspektach funkcjonowania instytucji asesorów sądowych w świetle rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 lutego 1928 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych. Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa, 8(4), 411–428.
Malec, D. (2016). Asesor sądowy – udana reaktywacja historycznej instytucji czy nietrafna nowelizacja Prawa o ustroju sądów powszechnych? W: M. Głuszak i D. Wiśniewska-Jóźwiak (red.), Nil nisi veritas. Księga dedykowana Profesorowi Jackowi Matuszewskiemu (s. 529–548). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Naleziński, A. (2023). Komentarz do art. 179. W: P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (wyd. 2, s. 584–589). Wolters Kluwer.
Olaś, A. (2021). Zasada sądowego wymiaru sprawiedliwości a udział asesorów sądowych w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. W: T. Ereciński i K. Lubiński (red.), System prawa procesowego cywilnego: Tom 4. Część 1. Postępowanie nieprocesowe. Wolters Kluwer, Lex Academia.
Piotrowski, R. (2008). Sędziowie a władza wykonawcza. Wybrane problemy konstytucyjne. Studia Iuridica, 48, 197–211.
Piotrowski, R. (red.). (2015). Pozycja ustrojowa sędziego. Wolters Kluwer.
Polański, S. (2008). Wykonywanie przez asesorów sądowych czynności sędziowskich. Glosa do wyroku TK z dnia 24 października 2007 r., SK 7/06. Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa, 3, 197–212.
Radajewski, M. (2022). Status prawny asesorów sądowych w Rzeczpospolitej Polskiej. C. H. Beck.
Rojek-Socha, P. (2023, 21 czerwca). Asesorzy znikną z sądów? W ocenie Iustitii – powinni. Prawo.pl. Pobrane 4 grudnia 2024, z: https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/rezygnacja-z-asesorow-w-sadach-propozycja-iustitii,521823.html
Sokolewicz, W. (1999). Konstytucyjna regulacja władzy sądowniczej. W: T. Dębowska-Romanowska i A. Jankiewicz (red.), Konstytucja – ustrój, system finansowy państwa. Księga pamiątkowa ku czci Prof. Natalii Gajl (s. 151–196). Biuro Trybunału Konstytucyjnego.
Szwast, M. (2014). Granice przekazywania kompetencji referendarzom sądowym w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, 4, 56–70.
Walasik, M. (2018). Konstytucyjna koncepcja sądowego wymiaru sprawiedliwości W: A. Laskowska-Hulisz, J. May i M. Mrówczyński (red.), Honeste Procedere. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Kazimierzowi Lubińskiemu (s. 835–865). Wolters Kluwer.
Witkowski, Z. (1997). Zakres konstytucjonalizacji zasad ustrojowych w polskich aktach konstytucyjnych XX wieku. W: P. Sarnecki (red.), Konstytucjonalizacja zasad i instytucji ustrojowych (s. 85–95). Wydawnictwo Sejmowe.
Woch, K. (2025). Status prawny asystenta sędziego w sądownictwie powszechnym). Wolters Kluwer.
Zawistowski, D. (2016). Niezależność sądów i niezawisłość sędziów z perspektywy prawa Unii Europejskiej. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 78(2), 7–13.
Zieliński, A. (2009). Wokół reformy polskiego sądownictwa. Państwo i Prawo, 64(2), 3–20.
Zubik, M. (2005). Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w świetle Konstytucji i orzecznictwa Trybunału. Konstytucyjnego. Przegląd Sądowy, 3, 3–16.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.