Zasady etyki
Redakcja czasopisma Slavia Antiqua rygorystycznie przestrzega najwyższych standardów etyki publikacyjnej, które zostały stworzone w oparciu o zasady zalecane przez Committee on Publication Ethics.
Rzetelność w nauce stanowi jeden z jej jakościowych fundamentów. Czytelnicy powinni mieć pewność, że autorzy publikacji w sposób przejrzysty, rzetelny i uczciwy prezentują rezultaty swojej pracy, niezależnie od tego, czy są jej bezpośrednimi autorami, czy też korzystali z pomocy wyspecjalizowanego podmiotu (osoby fizycznej lub prawnej). Redakcja czasopisma nie pobiera jakichkolwiek opłat od autorów za publikację artykułów
Dowodem etycznej postawy autora artykułu oraz najwyższych standardów redakcyjnych powinna być jawność informacji o podmiotach przyczyniających się do powstania publikacji (wkład merytoryczny, rzeczowy, finansowy etc.), co jest przejawem nie tylko dobrych obyczajów, ale także społecznej odpowiedzialności. Przeciwstawne temu są zjawiska określane jako: „ghostwriting” i „guest authorship”. Aby przeciwdziałać przypadkom „ghostwriting”, „guest authorship” Redakcja prosi autorów o zamieszczanie w formie przypisów wkładu poszczególnych autorów w powstanie publikacji (z podaniem ich afiliacji oraz kontrybucji, tj. informacji kto jest autorem koncepcji, założeń, metod, protokołu itp. wykorzystywanych przy przygotowaniu publikacji), przy czym główną odpowiedzialność ponosi autor zgłaszający artykuł. Ponadto, jeśli wystąpi taka okoliczność, prosimy o podanie informacji o źródłach finansowania publikacji, wkładzie instytucji naukowo-badawczych, stowarzyszeń i innych podmiotów („financial disclosure”).
Redakcja czasopisma Slavia Antiqua zdaje sobie sprawę, że sztuczna inteligencja (AI) stwarza możliwości przyspieszenia badań naukowych oraz upowszechniania ich wyników. Chociaż możliwości te mogą mieć charakter przełomowy, nie są one w stanie odtworzyć ludzkiej kreatywności a także krytycznego myślenia. Wyróżnia się różne zastosowania sztucznej inteligencji i powiązanych z nią technologii: wspomagające, generatywne oraz zabronione. Polityka czasopisma odnosząca się do wykorzystania technologii sztucznej inteligencji została opracowana, aby pomóc autorom, recenzentom, redaktorom oraz wydawcom w podejmowaniu trafnych decyzji, dotyczących etycznego stosowania tej technologii.
Autorzy ponoszą pełną odpowiedzialność za treść manuskryptu, w tym za wszelkie materiały, które powstałe przy wsparciu narzędzi sztucznej inteligencji (AI), a które naruszają zasady etyki publikacyjnej i oryginalności badań.
Przypadki naruszenia praw autorskich, szczególnie plagiatów w postaci:
-świadomego przywłaszczenia cudzego tekstu;
-korzystania bez zezwolenia z rezultatów cudzego wysiłku intelektualnego;
-zatajeniu źródła i twórcy całego lub fragmentu tekstu;
będą dokumentowane przez redakcję oraz ujawniane opinii publicznej, a informacje na ich temat zostaną przekazane do odpowiednich instytucji.
Inne rodzaje naruszeń praw autorskich takich jak: ghostwriting, ghost authorship, guest authorship również będą dokumentowane i przekazywane opinii publicznej oraz środowisku naukowemu.
Oświadczenie o oryginalności tekstu
Obowiązki redakcji:
Przestrzeganie standardów etycznych: redaktorzy są odpowiedzialni przestrzeganie standardów etycznych publikacji naukowych oraz przeciwdziałanie wszelkim nadużyciom publikacyjnym. Redakcja nigdy nie wpływa merytorycznie na treści autorskich wypowiedzi polemicznych (recenzji, artykułów recenzyjnych). Tym samym poglądy wyrażane w publikowanych tekstach nie są poglądami redakcji a wyłącznie ich autorów i to oni biorą odpowiedzialność za swoje słowa w nich wypowiadane.
Wstępna ocena tekstów: nadesłane teksty są oceniane pod kątem wartości naukowej (oryginalność, zawartość merytoryczna, jasność wywodu) i ich znaczenia dla czasopisma. Teksty są weryfikowane przez program antyplagiatowy.
Decyzja dotycząca publikacji: redakcja jest odpowiedzialna za podjęcie decyzji, które z nadesłanych tekstów powinny zostać opublikowane. Swoją decyzję o przyjęciu do publikacji lub odrzuceniu danego opracowania redakcja podejmuje na podstawie jego: oryginalności, poziomu merytorycznego i znaczenia dla tematyki czasopisma. Redaktorzy zapewniają uczciwą, podwójnie ślepą recenzję dla tekstów zgłoszonych do czasopisma i starają się unikać potencjalnego konfliktu interesów między autorem a członkami redakcji oraz recenzentami.
Poufność: redaktorzy zapewniają, że materiały przesłane do czasopisma pozostaną poufne w trakcie procesu redakcyjnego. Nie wolno im ujawniać informacji o przesłanym opracowaniu nikomu poza autorami, recenzentami oraz wydawcą (ewentualnie doradcami redakcji).
Ujawnianie konfliktów interesów: redaktor naczelny w przypadku kiedy zachodzi konflikt interesów poprosi innego członka redakcji o zajęcie się zgłoszonym opracowaniem.
Decyzje dotyczące publikacji: redakcja zapewnia, że wszystkie nadesłane opracowania będą poddawane recenzji przez co najmniej dwóch recenzentów, którzy są ekspertami w danej dziedzinie. Redaktor naczelny podejmuje decyzję, które z prac skierowanych do czasopisma zostaną opublikowane. Decyzje te zapadają w oparciu o następujące elementy:
- ocena jakości pracy
- znaczenie naukowe
- uwagi recenzentów
- wymogi prawne, takie jak: obecnie obowiązujące zapisy w zakresie naruszenia praw autorskich i plagiatu.
Przy podejmowaniu takiej decyzji Redaktor Naczelny powinien porozumiewać się z innymi członkami redakcji oraz recenzentami.
Wytyczne dla redakcji dotyczące numerów specjalnych: czasopismo powinno starannie zarządzać zbiorami artykułów pod redakcją gościnną, biorąc pod uwagę ryzyko wystąpienia nieetycznych zachowań, takich jak: sztuczne zbiory cytowań, niewłaściwe praktyki związane z przygotowaniem publikacji oraz oszustwa w procesie recenzji. Ważne jest, aby dokładnie weryfikować redaktorów gościnnych, sprawdzając ich kwalifikacje i wiedzę merytoryczną, a także jasno komunikować oczekiwania dotyczące ich obowiązków, zakresu tematycznego czasopisma a także standardów etycznych. Redaktorzy czasopisma ponoszą odpowiedzialność za treść wszystkich zbiorów redagowanych przez gości, a proces recenzji zbiorów powinien zostać wstrzymany, jeśli są podejrzenia lub toczą się dochodzenia w sprawie potencjalnych naruszeń zasad etyki.
Współpraca w dochodzeniach: redaktorzy wspólnie z wydawcą będą na bieżąco reagować i podejmować odpowiednie środki, gdy pojawią się wątpliwości natury etycznej w odniesieniu do nadesłanego opracowania lub opublikowanego artykułu. Każde nieetyczne zachowanie wydawnicze będzie zbadane, a redaktorzy w takich przypadkach zastosują się do zaleceń Committee on Publication Ethics (COPE). Dotyczy to także zaleceń dotyczących wykorzystania sztucznej inteligencji w działalności naukowej (Authorship and AI tools).
Redaktorzy rozważą wycofanie publikacji, jeśli:
- mają wyraźne dowody, że zamieszczone wyniki zostały uzyskane w efekcie niewłaściwego postępowania (poprzez spreparowanie danych, kompilację kilku tekstów itp.)
- wyniki badań zostały opublikowane wcześniej w innym miejscu, a obecnie ponowione bez odpowiedniego odsyłacza, pozwolenia lub uzasadnienia (przypadki zduplikowanych publikacji)
- praca została jednocześnie zgłoszona do kilku różnych redakcji czasopism
- opracowanie stanowi plagiat lub dotyczy nieetycznych badań.
Przestrzeganie standardów etycznych względem użycia narzędzi (AI): redakcja zastrzega sobie prawo do decyzji o akceptacji lub odrzuceniu tekstu w oparciu o informacje o zakresie oraz sposobie wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji (AI). Redakcja jako niedopuszczalne traktuje prezentowanie jakichkolwiek treści merytorycznych wygenerowanych przez narzędzia AI, tak jakby były one rezultatem badań autora. Redakcja akceptuje natomiast korzystanie autora z narzędzi mających na celu korektę językową przygotowywanych manuskryptów. Redaktorzy dopuszczają wykorzystanie narzędzi AI jako wsparcia przy tłumaczeniu oryginalnego tekstu na język docelowy. Cała bibliografia powinna być przygotowana przez autora, a jeśli była formatowana przez narzędzie sztucznej inteligencji (AI), to wszystkie pozycje muszą zostać odpowiednio zweryfikowane i sprawdzone czy są prawidłowe. Przy czym autor w pełni odpowiada za ostateczne zredagowanie tak przygotowanego opracowania. Wszelkie wykorzystanie wspomagających narzędzi sztucznej inteligencji (AI) musi być ujawnione w oświadczeniu, którego treść zostanie umieszczona w artykule. Nie jest konieczne składanie oświadczenia w przypadku korzystania wyłącznie z narzędzi automatycznych do edycji i korekty językowej. Wszelkie złamanie tych wskazań dla autorów będzie skutkowało odrzuceniem tekstu przez redakcję, co jest zgodne z rekomendacjami Międzynarodowego Stowarzyszenia Wydawców Naukowych, Technicznych i Medycznych.
Obowiązki wydawcy:
- w przypadku skompilowanego tekstu lub plagiatu wydawca współpracując z redakcją, podejmie wszelkie kroki w celu wyjaśnienia zaistniałej sytuacji;
- wydawca we współpracy z redaktorami musi podejmować odpowiednie kroki w celu uniknięcia publikacji artykułów, w których doszło do niewłaściwego postępowania etycznego i naukowego. Przy tym wydawnictwo nie będzie zachęcać autorów do takich niewłaściwych działań, ani świadomie pozwalać na ich popełnienie;
- wydawcy czasopisma Slavia Antiqua (Wydział Archeologii UAM w Poznaniu oraz Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk) w sytuacji ujawnienia faktu wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji (AI) do tworzenia treści merytorycznych danego tekstu, są zobowiązani do podjęcia odpowiednich kroków prawnych względem autora. Jednocześnie teksty, co do których wykryto na etapie recenzenckim lub redakcyjnym stosowanie narzędzi sztucznej inteligencji w odniesieniu do tworzenia treści merytorycznych, nie będą publikowane na łamach czasopisma;
- wydawcy muszą bezwzględnie przestrzegać praw autorów określonych na stronie czasopisma oraz przestrzegać zasad etycznych sformułowanych w Committee on Publication Ethics.
Obowiązki recenzentów:
Wkład w decyzje redakcyjne: podwójne recenzje umożliwiają redaktorowi podejmowanie decyzji na temat danego artykułu oraz pomagają autorom w ulepszaniu swoich opracowań.
Terminowość: każdy wybrany recenzent powinien przygotować recenzję w ciągu maksymalnie dwóch tygodni od przesłania mu tekstu przez redakcję.
Poufność: opracowania, które recenzenci otrzymują do recenzji powinny być traktowanie jako dokumenty poufne. Nie wolno ich przekazywać innym osobom.
Standardy oceny: oceny powinny być obiektywne, rzetelne i przeprowadzane zgodne z wiedzą, umiejętnościami oraz doświadczeniem recenzentów.
Ujawnienie i konflikt interesów: recenzenci nie powinni podejmować się oceny prac, jeżeli istnieje konflikt interesów wynikający z którymkolwiek z autorów zaangażowanych w powstanie opracowania.
Wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI): recenzenci są zobowiązani do samodzielnego sporządzenia recenzji i nie wolno im powierzać tego zadania narzędziom sztucznej inteligencji (AI), systemom automatycznym jak rownież osobom trzecim, które nie zostały wyznaczone przez redakcję jako recenzenci. Obowiązkiem recenzentów jest zgłaszanie redakcji i wydawcom ujawnionego wykorzystywania przez autorów narzędzi sztucznej inteligencji (AI) do tworzenia treści merytorycznych. Z narzędzi sztucznej inteligencji (AI ) wolno korzystać wyłącznie jako pomocy technicznąej do sprawdzenia poprawności językowej oraz formatowania tekstu. Jeśli recenzent użył takich narzędzi to musi ten fakt ujawnić w treści recenzji.
Dodatkowe materiały: