Keywords
Vratislaus
patronymic
toponym
early Middle Ages
How to Cite
Abstract
This article addresses the problem of the origin of the name Wrocław. Two principal hypotheses have dominated the scholarly literature to date. The first attributes the name to Vratislaus, a Bohemian prince of the Přemyslid dynasty and father of St. Wenceslaus and Boleslaus I the Cruel. The second proposes derivation from a local figure named Wrocisław, presumed to have been significant in the region’s early history, although not attested in written sources. The study reviews the earliest recorded forms of the name of the Silesian capital and traces the historiography of the debate. It demonstrates that the prominence of each hypothesis was closely linked to the broader ideological contexts of the nineteenth to twenty-first centuries, within which interpretations of Wrocław’s origins were shaped. At the same time, both concepts were intertwined with debates concerning the political status of Silesia in the tenth century and were advanced by both proponents and opponents of its incorporation into the Bohemian state. Despite differing perspectives, scholars have generally agreed that the name Wrocław is patronymic in character and derives from a Slavic personal name. The article proposes a third interpretation, suggesting that the toponym may instead be related to the local geography and reflect specific geopolitical conditions of the tenth century, during which this important centre emerged.
References
Eneasz (Enea Silvio) 1998, Historia Bohemica (Historie česka), tłum. D. Martínková, A. Hadravová, J. Matl, oprac. F. Šmahel, Praha, Koniasch Latin Press.
KDŚ, t. 1, 1956, Kodeks dyplomatyczny Śląska: zbiór dokumentów i listów dotyczących Śląska. T. 1, Obejmujący lata 971-1204, red. K. Maleczyński, Wrocław, Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii.
Kosmas 2020 (Cosmae Pragensis Chronica Bohemorum. Cosmas of Prague, The Chronicle of the Czechs), tłum. M. Mutlova, M. Rady, L. Svanda, red. J.M. Bak, P. Rychterová, red. P. Geary, G. Jaritz, G. Klaniczay, P. Rychterowá, „Central European Medieval Texts”, t. 10, Budapest–New York, Central European University Press.
Kronika wielkopolska 1965, tłum. K. Abgarowicz, oprac. B. Kürbis, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Latopis kijowski… 1988, Latopis kijowski 1159-1198, oprac. E. Goranin, Wrocław, Uniwersytetu Wrocławski.
Legenda Krystiana, 1978, Kristiánova legenda: Život a umučení svatého Václava a báby jeho svaté Ludmily/Legenda Christiani Vita et passio sancti Wenceslai et sancte Ludmile ave eius, wyd. Jaroslav Ludvíkovský, Praha–Vyšehrad.
MPH, t. 1, 1864, Monumenta Poloniae Historica, oprac. A. Bielowski, Lwów, August Bielowski.
Słowo o półku Igora. Starosłowiański poemat XII wieku, 1887, przekł. ruskim – M. Gerbela, czeskim – K.J. Erbena, polskim – Ks. Biskupa A.S. Krasińskiego, Lwów, Czcionkami Drukarni Ludowej.
Stein Bartłomiej (Barthel) 1927, Descriptio totius Silesiae, Breslau, Trewendt & Granier Verlag.
Stein Bartłomiej (Barthel) 1995, Bartłomieja Steina renesansowe opisanie Wrocławia/Die Beschreibung der Stadt Breslau der Renaissancezeit durch Bartholomäus Stein, oprac. R. Żerelik, tłum. M. Krajewski, R. Sachs, Wrocław, Arboretum.
Stryjkowski M. 1582, Kronika Polska, Litewska, Żmodźka y wszystkiey Rusi […], Królewiec, Georg Osterberger.
Thietmar 2002 [1953], Kronika Thietmara, oprac. M.Z. Jedlicki, Kraków, Universitas.
Żywoty Konstantyna… 2000, Żywoty Konstantyna i Metodego: (obszerne), oprac. T. Lehr-Spławiński, Warszawa, Alfa-Wero.
Arnold S. 1968, Terytoria plemienne w ustroju administracyjnym Polski piastowskiej, w: S. Arnold, Z dziejów średniowiecza. Wybór pism, Warszawa, PWN, s. 233-404.
Badura J. 2010, Geomorfologiczne uwarunkowania lokalizacji lewobrzeżnego osadnictwa Wrocławia, w: J. Piekalski, K. Wachowski (red.), Ulice średniowiecznego Wrocławia, Wratislavia Antiqua 11, s. 15-45.
Bąk S. 1993, Breslau – zniemczona nazwa Wrocławia, „Onomastica Slavogermanica”, t. 18, s. 5-34.
Bednarczuk L. 2018, Początki i pogranicza polszczyzny, Kraków, Lexis.
Bogdanowicz P. 1968, Przynależność polityczna Śląska w X wieku. Dzieje problemu i próba jego rozwiązania, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Boháčová I. 2011, Prague, Budeč and Boleslav. The Reflection of State Formation in Early Medieval Archaeological Sources, w: J. Macháček, Š. Ungerman (red.), Frühgeschichtliche Zentralorte in
Mitteleuropa, „Studien zur Archäologie Europas”, t. 14, Bonn, Verlag Dr. Rudolf Habelt GmbH, s. 371-395.
Borek H. (red.) 1983, Hydronimia Odry. Wykaz nazw w układzie hydrograficznym, Opole, Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu.
Brückner A. 1906, Dzieje języka polskiego, t. 3, Warszawa–Lwów, H. Altenberg, E. Wende i Spółka.
Brückner A. 1927, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków, Krakowska Spółka Wydawnicza.
Bubeník J. 1988, Slovanské osídlení středního Poohří, Praha, Archeologický ústav.
Buko A. 1998, Początki Sandomierza, Warszawa, IAiE PAN.
Buko A. 2005, Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej. Odkrycia – hipotezy – interpretacje, Warszawa, Trio.
Burgemeister L. 1930, Die Kunstdenkmäler der Provinz Niederschlesien. BD. 1. Die Kunstdenkmäler der Stadt Breslau, Breslau, Kommissionsverlag von Wilh. Gottl. Korn.
Butent-Stefaniak B., Ilisch P., Malarczyk D., Nowakiewicz T., Nakielski W. 2013, Frühmittelalterliche Münzfunde aus Schlesien, w: M. Bogucki, P. Ilisch, S. Suchodolski (red.), Frühmittelalterliche Münzfunde aus Polen. Inventar IV, Warszawa, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, s. 226-494.
Cach F. 1970, Nejstarší české mince I. České denary do mincovní reformy Břetislava I, Praha, Numismatická společnost československá.
Chrzan K. 2014, Uwagi do studiów nad osadnictwem wschodniego dorzecza Baryczy od 2 poł. IX w. do poł. XI w., w: K. Chrzan, K. Czapla, S. Moździoch (red.), Funkcje grodów w państwach wczesnośredniowiecznej Europy Środkowej. Społeczeństwo, gospodarka, ideologia, Wrocław–Głogów, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, s. 191-225.
Chrzan K. 2018, Miejsce w krajobrazie oraz funkcje wczesnośredniowiecznych grodów w dorzeczach środkowej i górnej Obry, Baryczy oraz środkowej Prosny w IX i X w., „Przegląd Archeologiczny”, t. 66, s. 261-282.
Chrzan K. 2024, Opracowanie wczesnośredniowiecznej ceramiki naczyniowej ze stanowiska Łozina 17, pow. wrocławski – wstęp do rozważań nad dziejami osadnictwa w północno-wschodniej i centralnej części obecnego Dolnego Śląska w X i XI w., „Przegląd Archeologiczny”, t. 72, s. 153-185.
Dimitrova-Filkova P. 1986, Starobolgarizmy i tserkovnoslavyanizmy v leksike russkovo literaturnogo yazyka Uchebnyy slovar’, t. 1 (A-I), Sofia, Uniwersytet Sofijski.
Davies N., Moorhous R. 2002, Mikrokosmos. Portret miasta środkowoeuropejskiego, Kraków–Wrocław, Znak & Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Fokt K. 2014, Między Pragą a Miśnią: o lokalizacji Pobarane i Trebouane raz jeszcze, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, t. 69/1, s. 3-21.
Fokt K. 2022, Organizacja grodowa w drugiej monarchii piastowskiej. Studium krytyczne, Kraków, Societas Vistulana.
Fokt K. 2024, Ugór znów pod uprawą: glosa do książki po recenzjach Tomasza Jurka i Franciszka Dąbrowskiego, „Slavia Antiqua”, t. 65, s. 323-338.
Gediga B., Markiewicz M. 2016, Versuch einer dreidimensionen (3D) Rekonstruktion den Burgwall auf der Insel Ostrówek in Opole, „Fasciculi Archaeologiae Historicae”, t. 29, s. 39-47.
Hefftner P. 1910, Städtische evangelische Realschule I, Ursprung und Bedeutung der Ortsnamen im Stadtkreise Breslau, Breslau, Königliche Universitäts- und Verlagsbuchhandlung.
Holtzmann R. 1918, Böhmen und Polen im 10. Jahrhundert. Eine Untersuchung zur ältesten Geschichte Schlesiens, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte (und Alterthum) Schlesiens”, t. 52, s. 1-37.
Hosák L., Šrámek R. 1970, Místní jména na Moravě a ve Slezsku I, Praha, Academia nakladatelství Československé akademie vĕd.
Jankowski J. 1988, Polskie terytoria plemienne w świetle toponimów obronnych, Wrocław, Uniwersytet Wrocławski.
Jasiński W. 2020, Legenda Krystiana – autentyk czy mistyfikacja? Żywot i męczeństwo św. Wacława i św. Ludmiły w świetle analizy historycznej i filologicznej. Studium źródłoznawcze, Poznań, UAM.
Jaworski K. 1993, Wytwórczość i użytkowanie wyrobów z kości i poroża na wrocławskim Ostrowie Tumskim w X-XV wieku (maszynopis pracy doktorskiej w Archiwum IA UWr, Wrocław).
Jaworski K. 2015, Wczesnośredniowieczne wyroby z kości i poroża w centralnej części wrocławskiego Ostrowa Tumskiego w świetle badań wykopu IIIF i sąsiednich, w: A. Limisiewicz, A. Pankiewicz (red.), Kształtowanie się grodu na wrocławskim Ostrowie Tumskim. Badania przy ul. św. Idziego, „In Pago Silensi. Wrocławskie Studia Wczesnośredniowieczne”, t. 1, Wrocław, Instytut Archeologii UWr, s. 229-259.
Jaworski K. 2025, Trzy grosze archeologa w kwestii interpretacji toponimu Alemure z Dagome iudex, „Slavia Antiqua”.
Jaworski K., Lisowska E. 2023, Brama Lubawska, Żytawska i inne. Przełęcze i przecinające Sudety doliny rzeczne na tle wczesnośredniowiecznego osadnictwa słowiańskiego, w: J. Garncarski (red.), Wczesne średniowiecze w Karpatach, Krosno, Muzeum Podkarpackie w Krośnie, s. 421-456.
Jaworski K., Lisowska E., Pankiewicz A., Stanisławski B. 2013, Artefacts of Scandinavian origin form the Cathedral Island (Ostrów Tumski) in Wrocław, w: S. Moźdzoich, B. Stanisławski, P. Wiszewski (red.), Scandinavian Culture in Medieval Poland, Wrocław, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, s. 279-314.
Jaworski K., Rzeźnik P. 1998, Wrocławski Ostrów Tumski we wczesnym średniowieczu, w: T. Janiak, D. Stryniak (red.), Civitates principales. Wybrane ośrodki władzy w Polsce wczesnośredniowiecznej, Gniezno, Muzeum Początków Państwa Polskiego, s. 88-94.
Jurek T. 1994, Ryczyn biskupi. Studium z dziejów kościoła polskiego w XI w., „Roczniki Historyczne”, t. 60, s. 21-64.
Kara M., Krąpiec M. 2000, Możliwości datowania metodą dendrochronologiczną oraz stan badań dendrochronologicznych wczesnośredniowiecznych grodzisk z terenu Wielkopolski, Dolnego Śląska i Małopolski, w: H. Samsonowicz (red.), Ziemie polskie w X wieku i ich znaczenie w kształtowaniu się nowej mapy Europy, Kraków, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Uniwersitas, s. 303-327.
Kaźmierczyk J. 1959, Sprawozdanie z badań archeologicznych Wrocławia za rok 1957, „Archeologia Śląska”, t. 3, s. 109-128.
Kaźmierczyk J. 1991, Ku początkom Wrocławia, cz. 1. Warsztat budowlany i kultura mieszkalna Ostrowa Tumskiego od X do połowy XI wieku, Wrocław–Warszawa, Volumen.
Kóčka W., Ostrowska E. 1955, Prace wykopaliskowe we Wrocławiu w latach 1949-1951, „Studia Wczesnośredniowieczne”, t. 3, s. 271-275.
Krąpiec M. 1998, Oak dendrochronology of the Neoholocene in Poland, „Folia Quaternaria”, t. 69, s. 5-134.
Kurnatowska Z. 2002, Początki Polski, Poznań, PTPN.
Labuda G. 1988, Studia nad początkami państwa polskiego, t. 2, Poznań, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Leciejewicz L. 1997, Salt, trade and crafts. The originis of an early town on the southern Baltic coast, w: G. de Boe, F. Verhaeghe (eds.), Papers of the „Medieval Europe Brugge 1997” Conference, t. 3. Exchange and Trade in Medieval Europe, Zellik, I.A.P., s. 131-137.
Lodowski J. 1980, Dolny Śląsk na początku średniowiecza (VI-X w.). Podstawy osadnicze i gospodarcze, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich & Wydawnictwo PAN.
Lutovský M. 2001, Encyklopedie slovanské archeologie v Čechách, na Moravě a ve Slezsku, Praha, Libri.
Łowmiański H. 1970, Początki Polski, t. 4, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Macháček J. 2007, Early medieval centre in Pohansko near Břeclav/Lundeburg: munitio, emporium or palatium of the rulers of Moravia?, w: J. Henning (ed.), The Heirs of the Roman West, Vol. 1, Berlin–New York, De Gruyter, s. 473-498.
Maleczyński K. 1948, Dzieje Wrocławia do roku 1526, Katowice–Wrocław, Wydawnictwa Instytutu Śląskiego.
Malicki J. 2016, „Vratislav” czy „Wrocisław”?: o genezie i rozwoju nazwy Wrocławia wobec danych o dziejach komunikacji językowej na Śląsku od X do XIII w., „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, t. 71/2, s. 3-17.
Malicki J. 2019, Zapisy toponimicznych poloników i bohemików wobec zagadnienia powstania i rozwoju polsko- czeskiej granicy językowej w średniowieczu, „Onomastica Slavogermanica”, t. 31, s. 55-76.
Małachowicz E. 1981, Wrocław na wyspach. Rozwój urbanistyczny i architektoniczny, Wrocław–Warszawa– Kraków–Gdańsk–Łódź, Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Małachowicz E. 2000a, Najstarsza architektura sakralna na Śląsku, w: M. Młynarska-Kaletynowa, E. Małachowicz (red.), Śląsk około roku 1000, Wrocław, Oddział PAN, s. 115-135.
Małachowicz E. 2000b, Katedra wrocławska. Dzieje i architektura, wyd. 1, Wrocław, Polska Akademia Nauk.
Małachowicz E. 2008, Architektoniczne ślady chrystianizacji Śląska w IX-X w., „Nauka”, t. 3, s. 161-176.
Małachowicz E. 2012, Katedra wrocławska. Dzieje i architektura, wyd. 3, Wrocław, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej.
Matla M. 2018, The Expansion of the Přemyslids and the Piasts between the Late Tenth Century and the 1030s, and the Possibilities for Control over Areas and the Role of Strongholds, w: P. Kouřil, R. Procházka (red.), Moravian and Silesian strongholds of the tenth and eleventh centuries in the context of Central Europe, Brno, The Czech Academy of Sciences, Institute of Archaeology, s. 25-38.
Matla M. 2020, Obecność ludności obcej na ziemiach polskich w X i pierwszej połowie XI w. – uwarunkowania, problemy i perspektywy badawcze, „Nauka”, t. 3/2020, s. 71-98. Matla-Kozłowska M. 2008, Pierwsi Przemyślidzi i ich państwo (od X do połowy XI wieku), Poznań, Wydawnictwo Poznańskie.
Michałowski R. 2005, Zjazd Gnieźnieński: religijne przesłanki powstania arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, Wrocław, Uniwersytet Wrocławski.
Młynarska-Kaletynowa M. 1992, Najdawniejszy Wrocław, Wrocław–Warszawa–Kraków, Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Młynarska-Kaletynowa M. 2017, Od początków do lokacji na prawie niemieckim, w: M. Młynarska-Kaletynowa (red.), Atlas historyczny miast polskich, t. 4. Śląsk, z. 13, Wrocław, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, s. 3-6.
Moździoch S. 1998, Wczesnośredniowieczne grody śląskie a ówczesne podziały plemienne, w: H. Kóčka-Krenz, W. Łosiński (red.), Kraje słowiańskie w wiekach średnich. Profanum i sacrum, Poznań, Wydawnictwo PTPN, s. 99-114.
Moździoch S. 2000a, Społeczność plemienna Śląska w IX-X w., w: M. Młynarska-Kaletynowa, E. Małachowicz (red.), Śląsk około roku 1000, Wrocław, Oddział PAN, s. 25-72.
Moździoch S. 2000b, Śląsk między Gnieznem a Pragą, w: H. Samsonowicz (red.), Ziemie polskie w X wieku i ich znaczenie w kształtowaniu się nowej mapy Europy, Kraków, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Uniwersitas, s. 169-198.
Moździoch S. 2004, Wrocław-Ostrów Tumski in the Early Middle Ages, w: P. Urbańczyk (red.), Polish Lands at the Turn of the First and the Second Millennia, Warszawa, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, s. 319-338.
Moździoch S., Przysiężna-Pizarska M. 2008, Gród Recen – refugium episcopi, w: J. Kolenda (red.),
Milicz. Clavis Regni Poloniae. Gród na pograniczu, Wrocław, Instytut Archeologii i Etnologii PAN,s. 235-254.
Natanson-Leski J. 1953, Zarys granic i podziałów Polski najstarszej, Wrocław, Wrocławskie Towarzystwo Naukowe.
Palacký F. 1848, Dějiny národu českého v Čechách a v Moravě 1. díl (do 1198), Praha, J.G. Kalve. Pankiewicz A. 2012, Relacje kulturowe południowego Śląska i północnych Moraw i Czech w IX i X wieku w świetle źródeł ceramicznych, „Studia Archeologiczne”, t. 43, Wrocław, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Palacký F. 2020, Pottery at the Borderland. Southern influences in Silesia and Lesser Poland in 9th and 10th century, Wrocław, Yellow Point Publications.
Palacký F. 2022, Między centrum, zapleczem a szlakiem handlowym. Wymiana i obieg pieniężny w tzw. ośrodkach centralnych we wczesnym średniowieczu na przykładzie Wrocławia, „Archeologia Polski”, t. 67, s. 159-198.
Palacký F. 2023, Wrocław. Gród na Ostrowie Tumskim we wczesnym średniowieczu, „Origines Polonorum”, t. 18, Warszawa–Wrocław, Instytut Archeologii i Etnologii PAN & Instytut Archeologii UWr.
Pankiewicz A., Rodak S. 2020, Łozina – wczesnośredniowieczny kompleks osadniczy na przedpolu Wrocławia. Problem chronologii i funkcji, „Śląskie Sprawozdania Archeologiczne”, t. 61, s. 147-173.
Pankiewicz A., Rodak S. 2022, Przemiany osadnicze na terenie Wrocławia i jego przedpola we wczesnym średniowieczu, „Przegląd Archeologiczny”, t. 70, s. 211-244.
Paszkiewicz B. 2022, Skarb z Czarnkowa: zanim powstał Śląsk, w: B. Paszkiewicz, T. Stolarczyk (red.), Skarb srebrny z X w. z Czarnkowa pod Legnicą (A Tenth-Century Silver Hoard from Czarnków near Legnica), Legnica–Wrocław, Muzeum Miedzi w Legnicy & Instytut Archeologii UWr, s. 157-186.
Paszkiewicz B. 2023, Śląsk w X wieku: źle postawione zagadnienie, „Slavia Antiqua”, t. 64, s. 77-131.
Piętkowski P. 2020, Co dalej w dyskusji nad regnum ablatum? Krótki szkic w 30. rocznicę ukazania się artykułu profesora Wacława Korty, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, t. 75, z. 1, s. 5-27.
Plezia M. 2003, Wstęp, w: Gall Anonim. Kronika Polska, tłum. R. Grodecki, oprac. M. Plezia. Wrocław, Ossolineum.
Procházka R. 2009, Vývoj opevňovací techniky na Moravě a v českém Slezsku v raném středověku, Brno, Archeologický ústav Akademie věd České republiky.
Rosik S. 2016, Wortizlava czy „Wrotizla”? Glosa do dyskusji nad początkami Wrocławia w kontekście kształtowania współczesnej kultury historycznej, w: M. Goliński, S. Rosik (red.), Orbis hominum: civitas, potestas, universitas: w kręgu badań nad kształtowaniem cywilizacji w wiekach średnich, Wrocław, Uniwersytet Wrocławski, s. 75-82.
Rosik S. 2018, Wortizlava: czy Wrocław był(a) kobietą?, Wrocław, Wydawnictwo Chronicon.
Rospond S. 1948, Zabytki języka polskiego na Śląsku, Wrocław–Katowice, Wydawnictwa Instytutu Śląskiego.
Rospond S. 1970, Dawny Wrocław i jego okolica w świetle nazewnictwa, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, t. 25/1, s. 8-32.
Rospond S. 1984, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Rymut K.K. (red.) 1996-2003, Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany, t. 1-5, Kraków, Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN.
Rzeźnik P. 1995a, Ceramika naczyniowa z Ostrowa Tumskiego we Wrocławiu w X-XI wieku, „Prace Komisji Archeologicznej”, t. 14, Poznań, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Rzeźnik P. 1995b, K výzkumu keramického importu v raně městké Vratislavi, „Archaeologia historica”, t. 20, s. 589-600.
Rzeźnik P. 2000, Gród wrocławski około roku 1000, w: M. Młynarska-Kaletynowa, E. Małachowicz (red.), Śląsk około roku 1000, Wrocław, Oddział PAN, s. 139-148.
Rzeźnik P. 2006, Problem tezauryzacji mis żelaznych typu śląskiego w świetle studiów źródłoznawczych tzw. skarbów jednorodnych, „Fontes Archaeologici Posnanienses”, t. 42, s. 175-204.
Rzeźnik P., Żurek A. 2001, Wrocław około roku 1000, w: S. Skibiński (red.), Polska na przełomie I i II tysiąclecia, Poznań, Stowarzyszenie Historyków Sztuki, s. 335-352.
Schich W. 2000, Die Rolle der Salzgewinnung in der Wirtschaftsentwicklung der Ostseeslawen, w: L. Leciejewicz, M. Rębkowski (red.), Salsa Cholbergiensis. Kołobrzeg w średniowieczu, Kołobrzeg, Wydawnictwo Le Petit Cafe, s. 95-107.
Semkowicz W. 1933, Historyczno-geograficzne podstawy Śląska, w: S. Kutrzeba (red.), Historja Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1400, t. 1, Kraków, Polska Akademia Umiejętności, s. 1-77.
Sikorski D. 2012, Początki Kościoła w Polsce. Wybrane problemy, Poznań, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Sláma J. 1988, Střední Čechy v raném středověku. III. Archeologie o počátcích přemyslovského Státu, „Praehistorica”, t. 14, Praha.
Słownik… 1895, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 14, Warszawa, Nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego.
Sochacka S. (red.) 2005, Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska, t. 12. Róż-Sów, Opole, Państwowy Instytut Naukowy. Instytut Śląski w Opolu.
Sochacka S. (red.) 2011, Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska, t. 15. Wem-Wrzes, Opole, Państwowy Instytut Naukowy. Instytut Śląski w Opolu.
Sochacka S. (red.) 2020, Wrocław jako pra- i staropolska nazwa o archaicznej strukturze, „Studia Śląskie”, t. 86-87,s. 99-121.
Strzelczyk J. 2000, Zjazd gnieźnieński, Poznań, Wydawnictwo WBP.
Šedivý J. 2012, Názvy osídlení na území mesta Bratislavy do konca 12. Storočia, w: J. Šedivý, T. Štefanovičová (red.), Dejiny Bratislavy 1. Od počiatkov do prelomu 12. a 13. storočia. Brezalauspurc – na križovatke kultúr, Bratislava, Slovart – Občianske združenie. Historia Posoniensis, s. 443-450.
Třeštík D. 1988, Lauentenburch: O jménu velkomoravského Pohanska, „Časopis Matice Moravské”, t. 97, s. 281-292.
Třeštík D. 1997, Počatky Přemyslovců, wyd. 2, Praha, Lidové nowiny.
Urbańczyk P. 2017, Bolesław Chrobry – lew ryczący, Toruń, Wydawnictwo Naukowe UMK.
Urbańczyk S. 1977, Wratysław, w: G. Labuda, Z. Stieber (red.), Słownik starożytności słowiańskich, t. 6, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, s. 598.
Urbańczyk S., Safarewicz J., Kuraszkiewicz W. (red.) 1992, Słownik staropolski, Wronka-Wszytek, t. 10 (z. 65), Kraków, Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk.
Váňa Z. 1968, Vlastislav. Výsledky výzkumu slovanského hradiště v letech 1953-1955 a 1957-1960, „Památky archeologické”, t. 59, s. 5-192.
Wachowski K. 1997, Śląsk w dobie przedpiastowskiej. Studium archeologiczne, Wrocław, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej.
Widajewicz J. 1947, Państwo Wiślan, Kraków, Wydawnictwo Studium Słowiańskiego UJ.
Wojciechowska M. 2006, Wstęp, w: Kosmas. Kronika Czechów, tłum. i oprac. M. Wojciechowska, Wrocław, Ossolineum.
Wojciechowski Z. 1933, Najstarszy ustrój plemienno-szczepowy i administracja do roku 1139, w: S. Kutrzeba (red.), Historja Śląska. Od najdawniejszych czasów do roku 1400, t. 1, Kraków, Polska Akademia Umiejętności, s. 123-154.
Žemlička J. 1995a, Expanze, krize a obnova Čech v letech 935-1055, „Český časopis historický”, t. 93/2, s. 205-222.
Žemlička J. 1995b, K dotváření hradské sítě za Břetislava I, „Historická geografie”, t. 28, s. 27-47.
License
Copyright (c) 2026 Aleksandra Pankiewicz, Ewa Lisowska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.