Abstrakt
The diffusion of “foreign” patterns constitutes an exceptionally broad research topic; therefore, only its most visible manifestations can be outlined. Archaeological evidence offers considerable potential for identifying external influences, including both imported objects and patterns adopted “from outside” and locally adapted in production, architecture, ornamentation, and social practices. The identification of elements previously absent from the local tradition makes it possible to determine the principal directions of the influx of goods and ideas. The most significant was the western vector, namely contacts with the German–Italian Empire. Christianity constituted a key channel for these influences, as adherence to ecclesiastical requirements necessitated the implementation of specific infrastructure, as well as organizational, aesthetic, and ethical models. From the late tenth century onwards, the growing importance of northern connections indicates the openness of the state of Bolesław the Brave to Scandinavian presence. Cultural influences from the south, particularly from the Czech lands, had long been present and were facilitated by Bolesław’s partly Czech origin. By contrast, eastern Rus’-Byzantine influences are the least clearly attested.
Bibliografia
Kosmas – Kosmasa kronika Czechów, tłum. i komentarz M. Wojciechowska, Wodzisław Śląski 2012.
Biedroń A. 1994, Problematyka jednonawowego kościoła z prostokątnym prezbiterium we wczesnym średniowieczu. Geneza i znaczenie, „Studia Lednickie”, t. 3, Gniezno, s, 69-114.
Błaszczyk D., Stępniewska D. (red.) 2016, Pochówki w grobach komorowych na ziemiach polskich w okresie wczesnego średniowiecza, Warszawa.
Błoński M. 2013, Antler sickle handle from Nasielsk. An example of the Pomeranian school of Scandinavian-
Insular ornament from Masovia, w: S. Moździoch, B. Stanisławski, P. Wiszewski (red.), Scandinavian culture in medieval Poland, Wroclaw, s. 315-322.
Bogucki M. 2014, Nieznana hybryda denara PRINCES POLONIE i nowy typ monety Bolesława Chrobrego, „Wiadomości Numizmatyczne”, t. 50, nr 2 (182), s. 181-194.
Brzostowicz M. 2005, Gród wczesnośredniowieczny w Lądzie nad Wartą w świetle badań archeologicznych, w: M. Brzostowicz, H. Mizerski, J. Wrzesiński (red.), Ląd nad Wartą, Poznań, s. 47-60.
Buko A., W. Duczko, M. Kara, I. Sobkowiak-Tabaka 2013, Bodzia: a unique Viking Age cemetery with chamber-like graves from central Poland, w: S. Moździoch, B. Stanisławski, P. Wiszewski (red.), Scandinavian culture in medieval Poland, Wrocław, s. 353-371.
Bukowska A. 2013, Najstarsza katedra w Poznaniu. Problem formy i jej genezy w kon tekście architektury około roku 1000, Kraków.
Chudziak W. 2013, Remarks on particular material traces of Scandinavian culture in Pomerania, w: S. Moździoch, B. Stanisławski, P. Wiszewski (red.), Scandinavian culture in medieval Poland, Wrocław, s. 151-178.
Chudziak W., Kaźmierczak R. 2014, Spoons, w: W. Chudziak, R. Kaźmierczak (red.), The Island in Żółte on Lake Zarańskie: early medieval gateway into West Pomerania, Toruń–Szczecin, s. 163-174.
Drozd A., Janowski A. 2007, Cmentarzysko w Pniu, jako przykład długotrwałej tradycji miejsca grzebalnego, w: W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński (red.), Środowisko pośmiertne człowieka. Funeralia lednickie – spotkanie 9, Poznań, s. 355-361.
Duczko W., Miśta-Jakubowska E., Czech-Błońska R. 2022, Metale – ozdoby – historia. Relacje słowiańskich i skandynawskich elit w epoce wikingów, Wrocław.
Gardeła L. 2014, Scandinavian amulets in Viking Age Poland, Rzeszów.
Gardeła L. 2024, Metal, bestie i elity. Zachodniosłowiański styl zwierzęcy u brzegów jeziora Lednica, „Studia Lednickie”, t. 23, s. 65-135.
Gwiazda T. 2020, Tempus edax rerum. Utracone kościoły Krakowa wzniesione w okresie od X do XVIII wieku, Rzeszów 2020.
Hołubowicz W. 1955, Wczesnośredniowieczne Opole w świetle badań archeologicznych w latach 1952-1953, w: E. Maleczyńska (red.), Szkice z dziejów Śląska, Warszawa, s. 20-78.
Indruszewski G. 2004, Man, Ship, Landscape. Ships and Seafaring in the Oder Mouth Area AD 400-1400. A Case Study of an Ideological Context, Copenhagen.
Jagodziński J. 2023, Goście, kupcy, osadnicy. Kontakty Słowian Zachodnich i Skandynawów w epoce wikingów, Elbląg.
Janowski A. 2013, Are the chamber graves from Pień really Scandinavian?, w: S. Moździoch, B. Stanisławski, P. Wiszewski (red.), Scandinavian culture in medieval Poland, Wrocław, s. 395-410.
Janowski A. 2015, Groby komorowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Problemy wybrane, Szczecin.
Jaworski K., Lisowska E., Pankiewicz A., Stanisławski B. 2013, Artefacts of Scandinavian origin from the cathedral island (Ostrów Tumski) in Wroclaw, w: S. Moździoch, B. Stanisławski, P. Wiszewski (red.), Scandinavian culture in medieval Poland, Wroclaw, s. 279-314.
Kamyshan D. 2019, Monety Rusi Kijowskiej, Warszawa [maszynopis pracy magisterskiej obronionej w Instytucie Archeologii UKSW].
Kara M., Wrzesiński J. 2004, Kościół nr II na Ostrowie Lednickim – kamienny czy drewniany? w: T. Janiak T. D. Stryniak, Początki architektury monumentalnej w Polsce, Gniezno, s. 157-180.
Kóčka-Krenz H. 1994, Zoomorficzne ozdoby srebrne z Hedeby (?) na ziemiach polskich, „Folia Praehistorica Posnaniensia”, 1994, t. 6, s. 187-199.
Kóčka-Krenz H. 2002, Krzyżyki we wczesnym średniowieczu jako przejaw chrystianizacji ziem polskich, w: F. Lenort (red.), Scriptura sacra Posnaniensis. Opuscula Miariano Wolniewicz octogenario dedicata, Poznań, s. 153-161.
Kóčka-Krenz H. 2003, Relikwiarze z Ostrowa Tumskiego w Poznaniu, w: T. Galiński, E. Wilgocki (red.), „Res et Fontes”, Szczecin, s. 211 – 221.
Kolenda J. 2008, Wczesnośredniowieczny Milicz w świetle wykopalisk, w: J. Kolenda (red.), Milicz. „Clavis Regni Poloniae”. Gród na pograniczu, Wrocław, s. 9–63.
Kucypera P. 2019, Broń ‘wikingów’ w Polsce, w: M. Bogacki, A. Janowski, Ł. Kaczmarek (red.), Wikingowie w Polsce? Zabytki skandynawskie z ziem polskich, Gniezno–Szczecin, s. 265-277. Kurasiński T. 2021, Wczesnośredniowieczne groby z elementami uzbrojenia na terenie ziem polskich, Warszawa.
Kurnatowska Z. 2008, Początki rozwoju państwa, w: M. Kobusiewicz (red.), Pradzieje Wielkopolski. Od epoki kamienia do średniowiecza, Poznań, s. 207-215.
Łosiński W. 2008, Pomorze Zachodnie we wczesnym średniowieczu. Studia archeologiczne, Poznań.
Nadolski A., Abramowicz A., Poklewski T. 1959, Cmentarzysko z XI w. w Lutomiersku pod Łodzią, Łódź.
Poklewski T. 1961, Misy brązowe z XI, XII i XIII wieku, Wrocław.
Poleski J. 1999, Kontakty Wielkich Moraw z plemionami zamieszkującymi ziemie południowej Polski, w: A. Barciak (red.), „Środkowoeuropejskie dziedzictwo cyrylo-metodiańskie”, Katowice, s. 17-34.
Poleski J. 2009, Awarische Funde in Polen. Zur Frage der Gestaltung von Kulturzonen bei den Westslawen in der zweiten Hälfte des 7. Jhs. – Anfang des 10. Jhs., „Acta Archaeologica Carpathica“, t. 44, s. 97-136.
Poleski J. 2017, Kontakty plemion zamieszkujących dorzecza Wisły i Odry z Wielkimi Morawami, w: P. Kouřil (red.), Wielkie Morawy = Great Moravia, Gniezno–Szczecin, s. 95-105.
Ratajczyk Z. 2013, The cemetery in Ciepłe – current research results, w: S. Moździoch, B. Stanisławski, P. Wiszewski (red.), Scandinavian culture in medieval Poland, Wroclaw, s. 323-351.
Rodzińska-Chorąży T., Początki architektury murowanej na ziemiach polskich, w: A. Soćko (red.), Imagines Medii, Poznań 2016. s. 22-39
Rohrer W. 2012, Wikinger oder Slawen? Die ethnische Interpretation frühpiastischer Bestattungen mit Waffenbeigabe in der deutschen und polnischen Archaologie, Marburg.
Sikora J. 2013, Ethnos or ethos? Some remarks on interpretation of early medieval elite burials in northern Poland, w: S. Moździoch, B. Stanisławski, P. Wiszewski (red.), Scandinavian culture in Medieval Poland, Wrocław, s. 411-436.
Sikora J. 2019, Skandynawowie a ziemie polskie w badaniach archeologicznych, w: M. Bogacki, A. Janowski, Ł. Kaczmarek (red.), Wikingowie w Polsce? Zabytki skandynawskie z ziem polskich, Gniezno–Szczecin, s. 31-71.
Skoczylas J. 2016, Kamień w państwie pierwszych Piastów, Gniezno.
Skoczylas J. 2017, Wczesnopiastowskie problemy z wykorzystaniem surowców skalnych, „Przegląd Geologiczny”, t. 56, nr 7, s.765-770.
Skoczylas J., Michniewicz J. 2005, Średniowieczne zaprawy murarskie na Ostrowie Tumskim w Poznaniu, w: H. Kóčka-Krenz (red.), Poznań we wczesnym średniowieczu, t. 5, Poznań, s. 147-159.
Stanisławski B. 2013a, Jomswikingowie z Wolina-Jomsborga. Studium archeologiczne przenikania kultury skandynawskiej na ziemie polskie, Wrocław.
Stanisławski B. 2013b, Norse culture in Wolin-Jomsborg, w: S. Moździoch, B. Stanisławski, P. Wiszewski (red.), Scandinavian culture in medieval Poland, Wrocław, s. 193-246.
Stanisławski B. 2017, Udział wikingów w powstawaniu państwa wczesnopiastowskiego, w: W. Drelicharz, D. Jasiak, J. Poleski (red.), Spór o początki państwa polskiego – historiografia, tradycja, mit, propaganda, Kraków, s. 139-166.
Stępnik T. 1996, Średniowieczne wyroby drewniane z Ostrowa Lednickiego – analiza surowcowa, „Studia Lednickie”, t. 4, s. 261-269.
Urbańczyk P. 2008, Trudne początki Polski, Wrocław.
Urbańczyk P. 2012, Mieszko Pierwszy tajemniczy, Toruń.
Urbańczyk P. 2017, Bolesław Chrobry – lew ryczący, Toruń.
Urbańczyk P. 2020, Przejawy synkretyzmu w sztuce wczesnopiastowskiej, „Saeculum Christianum”, t. 26, nr 1, s. 31-40.
Urbańczyk P. 2023a, Czy najstarsze cmentarze szkieletowe w państwie pierwszych Piastów można datować na wiek X?, w: D. Błaszczyk, A. Buko (red.), Początki obrządku szkieletowego na ziemiach polskich w okresie średniowiecza, Warszawa, s.144-153.
Urbańczyk P. 2023b, Niezwykli goście Bolesława Chrobrego, t. 3, Św. Bruno i jego „bracia”, Toruń.
Urbańczyk P. 2024, Korzenie Polski, Warszawa.
Urbańczyk P. 2025, Co się stało w 1025 roku?, Poznań.
Wilke G. 2006, Próba interpretacji podwodnych odkryć militariów przy rezydencji pierwszych Piastów na Ostrowie Lednickim, w: M. Dworaczyk, A.B. Kowalska, S. Moździoch, M. Rębkowski (red.), Świat Słowian wczesnego średniowiecza, Szczecin, s. 443-455.
Wrzesiński J. 2000, Misa brązowa z cmentarzyska w Dziekanowicach – próba interpretacji, „Studia Lednickie”, t. 6, s. 185-201.
Wrzesiński J. 2009, Kto wierzy w Odyna, czyli zagadkowe groby w państwie Piastów, w: M. Bogacki, M. Franz, Z. Pilarczyk (red.), Religia ludów Morza Bałtyckiego. Stosunki polsko-duńskie w dziejach, Mare Integrans. Studia na dziejami wybrzeży Morza Bałtyckiego, Toruń, s. 58-76.
Wrzesiński J., Wyrwa A.M. 2015, Srebrny naszyjnik z kaptorgami i krzyżowatą zawieszką z Dziekanowic, wyd. 2, Lednica.
Wyrwa A.M. (red.) 2009, Stauroteka lednicka. Materiały, studia i analizy, Lednica.
Zamelska-Monczak K. 2013, Traces of Viking culture in Santok?, w: S. Moździoch, B. Stanisławski, P. Wiszewski (red.), Scandinavian culture in medieval Poland, Wrocław, s. 267-277.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Przemysław Urbańczyk

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
