Słowa kluczowe
dolce stil nuovo
love
Francesca da Rimini
Cunizza da Romano
unorthodox perspective
Jak cytować
Abstrakt
The aim of the article is – in its first part – to show how Dante changed the perception of love and women in relation to the established literary tradition, starting from the evolution that these concepts underwent in his own poetry. The second part is dedicated to an analysis, on the example of two heroines of the Divine Comedy, Francesca da Rimini and Cunizza da Romano, of how this unorthodox viewpoint translates into a deeper understanding of women, who are not reduced, as previously, merely to objects of erotic love, but possess a distinct personality that allows them to express their own views and defend their arguments based on the education they received, independently of their objective moral value (Francesca), and sometimes against popular opinions (Cunizza). It should be emphasized that this article represents only a small sample of the study of the theme of love and woman in Dante from a new, so far rarely adopted perspective.
Bibliografia
Alighieri, D. (2001). Commedia, volume unico. A cura di A.M. Chiavacci Leonardi. Bologna: Zanichelli.
Alighieri, D. (2008). Vita Nuova. Premessa di M. Corti, a cura di M. Colombo. Milano: Feltrinelli.
Alighieri, D. (2011). La Commedia, voll. 1-3. Commento di R. Hollander. Trad. S. Marchesi. Firenze: Olschki.
Allegretti, P. (2002). Canto IX. In M. Picone & G. Güntert (a cura di), Lectura Dantis Turicensis: Paradiso (pp. 133-144). Firenze: Cesati.
Baldini Confalonieri, L. (2018). Lettura del canto V dell’Inferno. In G. Capecchi, T. Marino & F. Vitelli (a cura di), Avventure, Itinerari e viaggi letterari. Studi per Roberto Fedi (pp. 13-29). Firenze: Società Editrice Fiorentina.
Balducci, M.A. (2017). Adulterio e omosessualità nella Divina Commedia. Considerazioni in margine dell’esortazione apostolica “Amoris laetitia” di Papa Francesco. Hápax, 10, 81-117.
Barolini, T. (2022). Dante’s multitudes: History, philosophy, method. Notre Dame: University of Notre Dame Press.
Battaglia Ricci, L. (2010). I “dubbiosi disiri” di Francesca. Nuova Rivista di Letteratura Italiana, 1-2, 151-164.
Benvenuto de Imola (1887). Benevenuti de Rambaldis de Imola Comentum super Dantis Aldigherij Comoediam, nunc primum integre in lucem editum sumptibus Guilielmi Warren Vernon. A cura di Jacobus Philippus Lacaita. Florentiae: G. Barbèra. https://dante.dartmouth.edu/
Bergin, Th. (1959). Il Canto IX del ‘Paradiso’. Roma: Angelo Signorelli Editore.
Bibliografia Dantesca Internazionale. https://bibliografia.dantesca.it/frontoffice/
Cappellano, A. (1980). De amore. A cura di G. Ruffini. Milano: Guanda.
Codice Cassinese (1865). Il codice cassinese della Divina commedia… per cura dei monaci benedettini della badia di Monte Cassino. Tipografia di Monte Cassino. https://dante.dartmouth.edu/
Coletti, F. (2005). Romano, Cunizza da. In Enciclopedia Dantesca (vol. 14, pp. 78-82). Milano: Arnaldo Mondadori Editore.
Ennen, E. (1986). Le donne nel Medioevo. Roma: Laterza.
Gardiner, E. (ed.) (1989). Visions of heaven and hell before Dante. New York: Italica Press. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1t88t6z
Gentili, S. (2010). Canti di Cupido e la freccia di Aristotele. In T. Montorfano (a cura di), Esperimenti danteschi. “Paradiso” (pp. 87-112). Milano: Marietti.
Iacopo della Lana (1866-1867). Comedia di Dante degli Allaghieri col commento di Jacopo della Lana bolognese. A cura di L. Scarabelli. Bologna: Tipografia Regia. https://dante.dartmouth.edu/
Inglese, G. (2021). Scritti su Dante. Roma: Carocci.
Malato, E. (1999). Dante. Roma: Salerno Editrice.
Matteis, M.C., De (ed.) (1981). Idea sulla donna nel Medioevo: fonti e aspetti giuridici, antropologici, religiosi, sociali e letterari della condizione femminile. Antologia di scritti. Bologna: Pàtron.
Ottimo Commento (1827-1829). L’Ottimo Commento della Divina Commedia [Andrea Lancia]. Testo inedito d’un contemporaneo di Dante…. A cura di A. Torri. Pisa: N. Capurro. https://dante.dartmouth.edu/
Pastore Stocchi, M. (2015). Canto IX. “Il lume d’esta stella”. In E. Malato & A. Mazzucchi (a cura di), Lectura Dantis Romana. Cento canti per cento anni III. Paradiso 1. Canti I-XVII (pp. 255-277). Roma: Salerno Editrice.
Petrarca, F. (1992). Secretum meum / Il mio segreto. A cura di E. Fenzi. Milano: Mursia.
Puccetti, V.L. (2010). Fuga in Paradiso. La storia intertestuale di Cunizza da Romano. Ravenna: Longo.
Ragni, E. (2008). Donne in Paradiso. In E. Randal (a cura di), Lectura Dantis Scaligera 2005-2007 (pp. 226-250). Roma-Padova: Editrice Antenora.
Segre, C. & Ossola, C. (a cura di) (1999). Antologia della poesia italiana. Duecento. Torino: Einaudi.
Seneca, L.A. (2006). Tutte le tragedie. Introduzione e versione di E. Paratore. Roma: Newton.
Tommaso d’Aquino (2000). Summa Theologiae. https://www.corpusthomisticum.org/iopera.html
Varanini, G. (2005). Ezzelino III (Azzolino) da Romano. In Enciclopedia Dantesca (vol. 8, pp. 602-603). Milano: Arnaldo Mondadori Editore.
Webb, H. (2021). Paradiso IX. In E. Pasquini & C. Galli (a cura di), Lectura Dantis Bononiensis, vol. X (pp. 159-179). Bologna: Bononia University Press.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Maria Maślanka-Soro
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
- Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.
- Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:
2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;
2.3. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;
2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;
2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons. - Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:
3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.
3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma. - Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie w celach niekomercyjnych pod następującymi warunkami:
4.1. uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;
4.2. na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:
5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;
5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.
Pozostałe postanowienia
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).