Abstrakt
W myśli wschodniiej od początku przywiązywano dużą wagę do uniwersalnego ujęcia wszechświata, bez dokonywania radykalnego podziału bytów stwórczych czy tym bardziej ich izolowania. W XX wieku nastąpił jeszcze większy zwrot, zwłaszcza w teologii nurtu rosyjskiego, w kierunku odnowy idei Ojców greckich odnośnie do integralnego rozumienia nowego stworzenia i jego relacji natury kosmicznej. Jednocześnie oddawana jest przewaga ponadczasowej ekonomii zbawczej, która mimo związku z doczesnością nie jest od niej wcale zależna. Czas historyczny nie odgrywa tu roli znaczącej, a jedynie pewną pomocniczą. Chrześcijaństwo wschodnie najczęściej interpretuje obecne i przyszłe dzieje stworzenia w świetle Zmartwychwstania i Dnia Pańskiego, w którym, w sposób szczególny, je celebruje. W niniejszym artykule zostaną przedstawione wybrane elementy chrystologicznej wizji dziejów w ujęciu wschodnim w zakresie: wszechświat, nowe stworzenie, czasoprzestrzeń, współistnienie kultury i religii oraz tajemnicza wspólnota.
Bibliografia
Anchimiuk, Jeremiasz. 2011. „Bóg a stworzenie w teologii prawosławnej”. Pedagogia Christiana, 2(28): 99-110. DOI: https://doi.org/10.12775/208
Auer, Alfons. 1962. „Kirche und Welt”, w: Misterium Kirche, Bd. 2, red. Ferdinand Holböck i Tomas Sartory. Salzburg: Erschienen in Salzburg.
Barrow, John D. 2008. Księga nieskończoności. Krótki przewodnik po tym, co nieograniczone, ponadczasowe i bez końca, tłum. Tomasz Krzysztoń. Warszawa: Wydawnictwo Prószyński i S-ka.
Bazyli Wielki, In Hexaemeron homilia, 5, PG 29, 1160 D.
Bierdiajew, Mikołaj. 2004. Zarys metafizyki eschatologicznej, tłum. Wiera i Ryszard Paradowscy. Kęty: Wydawnictwo Antyk.
Corbon, Jean. 2005. Liturgia – źródło wody życia, tłum. Anna Foltańska. Poznań: W drodze.
Drozdowicz, Zbigniew. 2022. „Niebo według współczesnych uczonych”. Nauka, 2: 117–133. DOI: https://doi.org/10.24425/nauka.2022.140334
Florowski, Georgij. 2004. „Wiera i kultura”. Cerkow i wremija, 2(27): 92-118.
Jan Damasceński. 1969. De fideorthodoxa, II, 12, PG 94, 920B (Wykład wiary prawdziwej), tłum. Bronisław Wojkowski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Levin, Yigal. 2006. Jesus, „Son of God: The ‘Adaption’ of Jesus into the Davidic Line”. Journal fort the Study ofthe New Testament, 28: 415-442. DOI: https://doi.org/10.1177/0142064X06065693
Meyendorff, John. 1984. Teologia bizantyjska, tłum. Jerzy Prokopiuk. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Nowakowski, Przemysław. 2008. „Niebo na ziemi. Próba charakterystyki liturgii wschodniej”. Ruch biblijny i liturgiczny, 3(LXI): 189-201. DOI: https://doi.org/10.21906/rbl.360
Nowosielski, Jerzy. 1998. Inność prawosławia. Białystok: Wydawnictwo Orthruk.
O’Collins, Gerard. 2009. Christology. A Biblical, Hitorical, and Systematic Study of Jesus. Oxford: Oxford University Press.
Onasch, Konrad i Annemarie Schnieper. 2013. Ikony. Fakty i legendy, tłum. Zofia Szanter i Mariusz Smoliński. Warszawa: Wydawnictwo Arkady.
Sobór Watykański II. 1965. Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym „Gaudium et spes”.
Sołowjow, Władimir. 1966. „Oprawdanije dobra”. W: Sobranije soczynienij Władimira Sołowjowa, t. 8, red. Sergiej M. Sołowjow i Ernest L. Radłow. Bruxelles: Wydawnictwo „Żyzń z Bogom”.
Stewart-Williams, Steve. 2014. Darwin, Bóg i sens życia, tłum. Piotr J. Szwajcer. Stare Groszki: Wydawnictwo CIS.
Sznajder, Paweł. 2023. „Chrześcijańska idea Wcielenia a koncepcja technologicznej osobowości”. Teologia i Człowiek, 2(62): 59-79. DOI: https://doi.org/10.12775/TiCz.2023.010
Świeżyński, Adam. 2023. „Początek Wszechświata – między teologicznym stworzeniem a kosmologicznym przekształceniem”. Filozoficzne Aspekty Genezy, 1(20): 1-33. DOI: https://doi.org/10.53763/fag.2023.20.1.216
Špidlik, Tomáš. 2000. Myśl rosyjska. Inna wizja świata, tłum. Janina Dembska. Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów.
Špidlik, Tomáš. 2005. Duchowość chrześcijańskiego Wschodu. Przewodnik systematyczny, tłum. Lucyna Rodziewicz. Kraków: Wydawnictwo OO Franciszkanów „Bratni Zew”.
Teilhard de Chardin, Pierre. 1987. Człowiek. Zarys wszechświata personalistycznego. Moja wizja świata, t. III, tłum. Konrad Waloszczyk. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Yannaras, Christos. 2004. „Cerkow w postkomunisticzeskoj Jewropie”. Cerkow i wremija 3(28): 81-106.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Jarosław Moskałyk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.