Abstrakt
Celem artykułu jest ukazanie najważniejszych porozumień doktrynalnych, osiągniętych w ostatnich 30 latach XX wieku, przez ekumeniczny dialog Kościoła katolickiego i starożytnych Kościołów wschodnich: czyli Asyryjskiego Kościoła Wschodu (tzw. przedefeskiego) i Orientalnych Kościołów Ortodoksyjnych (tzw. przedchalcedońskich). Posługując się metodą analizy publikowanych dokumentów dialogów ekumenicznych zrekonstruowano kontekst i chronologię prac nad zagadnieniami chrystologicznymi i przedstawiono ich główne osiągnięcie: wspólne deklaracje chrystologiczne zaangażowanych w dialog Kościołów. Wynika z nich, że wskazane starożytne Kościoły wschodnie nie mogą już być uważane za – odpowiednio – Kościół nestoriański i Kościoły monofizyckie. Badania teologiczno-historyczne pozwoliły stwierdzić, że to czynniki językowe, kulturowe i polityczne przyczyniły się w ogromnej mierze do powstania rozbieżności teologicznych na zasadzie nieporozumienia. Kres trwającego 15 wieków sporu doktrynalnego jest jednym z najbardziej spektakularnych dokonań dialogów ekumenicznych.
Bibliografia
Atiya, Aziz. 1978. Historia Kościołów wschodnich. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, red. Stanisław Głowa i Ignacy Bieda. 2001. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha.
Catéchisme pour l’Église universelle. Projet révisé. Texte provisoire. 1989. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Chaillot, Christine. 1998. The Syrian Orthodox Church of Antioch and All the East. A Brief Introduction to its Life and Spirituality. Geneva: Inter-Orthodox Dialogue.
Chaillot, Christine. 2002. The Ethiopian Orthodox Tewahedo Church Tradition. A Brief Introduction to its Life and Spirituality. Paris: Inter-Orthodox Dialogue.
Chaillot, Christine. 2005. The Coptic Orthodox Church. A Brief Introduction to its Life and Spirituality. Paris: Inter-Orthodox Dialogue.
Declaration of The Joint International Commission between The Roman Catholic Church and The Malankara Orthodox Syrian Church. 1990. Dostęp: 28.02.2026. https://www.christianunity.va/content/unitacristiani/en/dialoghi/sezione-orientale/chiese-ortodosse-orientali/relazioni-bilaterali/chiesa-malankarese-siro-ortodossa/joint-international-commission-between-the-roman-catholic-church/declarations-of-agreement/en.html.
Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski. Tom I (325-787), red. Arkadiusz Baron i Henryk Pietras. 2002. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Gajek, Jan Sergiusz i Tadeusz Wyszomirski. 1997. „Starożytne Kościoły wschodnie”. W: Ku chrześcijaństwu jutra. Wprowadzenie do ekumenizmu, red. Wacław Hryniewicz, Jan Sergiusz Gajek i Stanisław Józef Koza, 115-135. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Growth in Agreement II. Reports and Agreed Statements of Ecumenical Conversations on a World Level, 1982-1998, red. Jeffrey Gros, Harding Meyer i William G. Rusch. 2000. Genova: WCC Publications.
Growth in Agreement III. International Dialogue. Texts and Agreed Statements, 1998-2005, red. Jeffrey Gros, Thomas F. Best i Lorelei F. Fuchs. 2007. Genova: WCC Publications.
International Joint Commission for Theological Dialogue between the Catholic Church and the Oriental Orthodox Churches. 2004. Report. First Meeting. Cairo, Egypt, 27-30 January 2004. Dostęp: 28.02.2026. https://www.christianunity.va/content/unitacristiani/it/dialoghi/sezione-orientale/chiese-ortodosse-orientali/commissione-mista-internazionale-per-il-dialogo-teologico-tra-la/rapporti/2004-comunicato-stampa-a-conclusione-del-i-incontro--il-cairo--e/testo-in-inglese.html
Jan Paweł II i Aram I Keshishian. 1997. „Wspólna deklaracja”. W: Ut unum, 2000: 369-371.
Jan Paweł II i Karekin I Sarkissian. 1996. „Wspólna deklaracja”. W: Ut unum, 2000: 367-368.
Jan Paweł II i Mar Dinkha IV. 1994. „Wspólna deklaracja chrystologiczna Kościoła katolickiego i Asyryjskiego Kościoła Wschodu”. W: Ut unum, 2000: 360-362.
Jan Paweł II i Moran Mar Ignacy Zakka I Iwas. 1984. „Wspólna deklaracja”. W: Ut unum, 2000: 353-355.
Jan Paweł II i Vasken I. 1970. Joint Declaration. Dostęp: 28.02.2026. https://www.christianunity.va/content/unitacristiani/it/dialoghi/sezione-orientale/chiese-ortodosse-orientali/relazioni-bilaterali/chiesa-apostolica-armena/chiesa-apostolica-armena—sede-di-etchmiadzin--armenia-/dichiarazioni-comuni/1970-paolo-vi-e-vasken-i-/testo-in-inglese.html.
Kałużny, Tadeusz. 2012. Na drogach jedności. Dwustronne dialogi doktrynalne Kościoła rzymskokatolickiego na płaszczyźnie światowej. Kraków: Wydawnictwo Księży Sercanów.
Karski, Karol. 1994. Symbolika. Zarys wiedzy o Kościołach i wspólnotach chrześcijańskich. Warszawa: Chrześcijańska Akademia Teologiczna.
Katechizm Kościoła Katolickiego. 1994.
Meinardus, Otto F. A. 2015. Two Thousand Years of Coptic Christianity. Cairo, New York: The American University in Cairo Press.
Napiórkowski, Stanisław Celestyn. 1997. „Christotokos i Theotokos. W sprawie rehabilitacji Nestoriusza”. W: Maryja w tajemnicy Chrystusa, red. Stanisław Celestyn Napiórkowski i Stanisław Longosz, 40-44. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów.
Paweł VI i Mar Ignacy Jakub III. 1971. Common Declaration. Dostęp: 28.02.2026. https://www.vatican.va/content/paul-vi/en/speeches/1971/october/documents/hf_p-vi_spe_19711027_dichiarazione-comune.html.
Paweł VI i Szenuda III. 1973. Common Declaration. Dostęp: 28.02.2026. https://www.christianunity.va/content/unitacristiani/en/dialoghi/sezione-orientale/chiese-ortodosse-orientali/relazioni-bilaterali/patriarcato-copto-ortodosso-degitto/dichiarazioni-comuni/testo-in-inglese.html.
Pawłowski, Sławomir. 2021. „Starożytne Kościoły wschodnie i ruch ekumeniczny”. W: Starowiejski, Marek. Nasi bracia chrześcijanie Wschodu. Podstawowe wiadomości o Kościołach wschodnich przechalcedońskich, 284-292. Kraków: Wydawnictwo Petrus.
Potoczny, Mateusz Rafał. 2019. Misterium chrzcielne w Asyryjskim Kościele Wschodu. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego UO.
Towards Unity. The Theological Dialogue between the Orthodox Church and the Oriental Orthodox Churches, red. Christin Chaillot i Alexander Belopopsky. 1998. Geneva: Inter-Orthodox Dialog.
Ut unum. Dokumenty Kościoła katolickiego na temat ekumenizmu 1982-1998, red. Stanisław Celestyn Napiórkowski, Krzysztof Leśniewski i Jadwiga Leśniewska. 2000. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Sławomir Pawłowski

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
