Unikatowy graduał dominikański z kontraty pruskiej? Uwagi o proweniencji i datowaniu rękopisu sygn. 2010 ze zbiorów Biblioteki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt

Streszczenie. Cele: Weryfikacja dotychczasowego datowania dominikańskiego graduału o sygn. 2010 oraz próba ustalenia jego proweniencji w świetle aktualnego stanu badań nad rękopisami dominikańskimi i krzyżackimi. Metody badawcze: W pracy zastosowano metody historyczne, komparatystyczne oraz metodę analizy kodykologicznej i krytyki źródła. Wyniki: W rezultacie przeprowadzonych analiz komparatystycznych repertuaru zawartego na zachowanych kartach rękopisu ustalono, że jest on znacznie bliższy zawartości dwóch najstarszych zachowanych w Polsce graduałów dominikańskich z XIV wieku niż późniejszych, XVI- i XVII-wiecznych, choć nie mógł powstać przed 1423 rokiem, gdyż właśnie wtedy do kalendarza zakonnego wprowadzono odnotowane w nim święto Objawienia św. Michała Archanioła. Z kolei brak tak istotnych świąt jak Przemienienie Pańskie i św. Katarzyny ze Sieny wskazuje, że dotychczasowe datowanie kodeksu należałoby przesunąć z XVI na drugą lub trzecią ćwierć XV wieku, co sugerują również styl dekoracji i pismo. Analiza repertuaru w świetle nowszych badań źródłowych pozwoliła też ustalić, że rękopis może pochodzić z jednego z klasztorów należących do kontraty pruskiej polskiej prowincji dominikanów. Wskazuje na to zwłaszcza obecność rzadko występujących w polskich księgach liturgicznych i nieobecnych w kalendarzu dominikańskim świąt św. Jodoka, popularnego m.in. w krajach germańskojęzycznych, a przede wszystkim św. Olafa, patrona żeglarzy i kupców, czczonego w klasztorze dominikanów w dawnym Rewlu w Liwonii i w zakonie krzyżackim. Na wpływy liturgii krzyżackiej wskazuje zamieszczona na końcu cyklu śpiewów Proprium de Sanctis lista kilkunastu dodatkowych formularzy, m.in. na święta, które nie występują w pozostałych zachowanych dominikańskich rękopisach liturgicznych, ale są obecne w źródłach krzyżackich.