Poza uniwersytet-fabrykę. Warunki funkcjonowania „transnarodowego stowarzyszenia kapitałów” w szkolnictwie wyższym

Main Article Content

Krystian Szadkowski

Abstrakt

W krytycznych badaniach nad szkolnictwem wyższym dużo miejsca w ostatnim czasie poświęcono dyskusji nad – bardziej retoryczną niż analityczną – figurą uniwersytetu jako fabryki. W założeniu miał być to sposób na skupienie niczym w soczewce wszystkich negatywnych zmian odczuwanych przez kadrę akademicką, a związanych ze współczesnymi transformacjami instytucji uniwersytetu. W rzeczywistości jednak przyczyniło się to przede wszystkim do hipostazowania mechanizmów właściwych dla prywatnych przedsiębiorstw na warunki pracy w uczelniach publicznych, uniemożliwiając wyjaśnienie zachodzących w nich procesów. W niniejszym artykule zaproponowano bardziej systemowe ujęcie stosunków zawiązywanych między kapitałem a pracą w krajobrazie szkolnictwa wyższego. W tym celu wprowadzono i skontekstualizowano figurę transnarodowego stowarzyszenia kapitałów. Nacisk został położony na analizę jednej z jego frakcji, mianowicie kapitału handlowego, rozumianego jako oligopolistyczne transnarodowe wydawnictwa naukowe. W artykule ukazano podstawowe warunki funkcjonowania tej frakcji, wiążąc je z rozwojem globalnych rankingów uniwersytetów, a także wykorzystano narzędzia oferowane przez postoperaizm, w celu ukazania relacji zawiązywanej przez kapitał handlowy z pracą akademicką jako ogólnej postaci relacji między kapitałem a pracą biopolityczną, w której kluczową funkcję pełni zdolność kapitału do ustanawiania ram pomiaru.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Szadkowski, K. (2015). Poza uniwersytet-fabrykę. Warunki funkcjonowania „transnarodowego stowarzyszenia kapitałów” w szkolnictwie wyższym. Nauka I Szkolnictwo Wyższe, (1(45), 235-267. https://doi.org/10.14746/nsw.2015.1.10
Dział
Oryginalny artykuł naukowy
Biogram autora

Krystian Szadkowski, Centrum Studiów nad Polityką Publiczną UAM

adiunkt w Instytucie Filozofii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, badacz w Centrum Studiów nad Polityką Publiczną oraz sekretarz Katedry UNESCO Badań Instytucjonalnych i Polityki Szkolnictwa Wyższego. W 2014 r. obronił doktorat pod kierunkiem prof. Marka Kwieka. Redaktor naczelny czasopisma naukowego Praktyka Teoretyczna, a od 2015 r., redaktor wykonawczy czasopisma naukowego Nauka i Szkolnictwo Wyższe. W latach 2010-2013 stypendysta Fundacji Marie Curie-Skłodowskiej, zatrudniony na stanowisku młodszego badacza w Instytucie Badawczym Education International, globalnej centrali nauczycielskich i akademickich związków zawodowych w Brukseli. Od 2008 r. wziął udział w sześciu projektach badawczych, w tym jednym finansowanym w 7 Programie Ramowym (Marie Curie Initial Training Network EDUWEL – „Education as Welfare: Enhancing opportunities for socially vulnerable youth in Europe; early stage researcher”), dwóch finansowanych ze środków Narodowego Centrum Nauki i jednym finansowanym ze środków Narodowego Centrum Kultury. Współredaktor książek: Edu-factory. Samoorganizacja i opór w fabrykach wiedzy (2011) oraz Wieczna radość. Ekonomia polityczna społecznej kreatywności (2011, wersja angielska 2014). Autor niedawno wydanej książki Uniwersytet jako dobro wspólne. Podstawy krytycznych badań nad szkolnictwem wyższym (2015).

Referencje

  1. Altbach, P.G. (2006). Dilemmas of ranking. W: P.G. Altbach. International Higher Education: Reflections on Policy and Practice (77-80). Chestnut Hill: CIHE Boston College.
  2. Amsler, S. (2014). University ranking: A dialogue on turning towards alternatives. Ethics in Science and Environmental Politics. 13: 155-166.
  3. Amsler, S., Bolsmann, Ch. (2012). University ranking as social exclusion. British Journal of Sociology of Education. 33(2): 283-301.
  4. Aronowitz, S. (2000). The Knowledge Factory: Dismantling the Corporate University and Creating True Higher Education. Boston: Beacon Press.
  5. Ball, S. (2012). Global Education Inc. New Policy Networks and the Neo-Liberal Imaginary. London: Routledge.
  6. Bergstorm, T.C., Courant, P.N., McAfee, P.R., Williams, M. (2014). Evaluating big deal journal bundles. PNAS. 111(26): 9425-9430.
  7. Cleaver, H. (2012). Praca w szkole i walka przeciwko pracy w szkole. Przegląd Anarchistyczny. 13: 29-67.
  8. Cook, M.L. (1910). Academic and Industrial Efficiency. A Report to the Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching. New York: Carnegie Foundation.
  9. Deem, R., Lucas, L., Mok, K.H. (2009). The “World-Class” University in Europe and East Asia: Dynamics and Consequences of Global Higher Education Reform. W: B. Kehm, B. Stensaker (red.). University Rankings, Diversity, and the New Landscape of Higher Education (116-134). Rotterdam: Sense Publishers.
  10. Dill, D. (2009). Convergence and Diversity: The Role and Influence of University Rankings. W: B. Kehm, B. Stensaker (red.). University Rankings, Diversity, and the New Landscape of Higher Education (97-116). Rotterdam: Sense Publishers.
  11. Dill, D., Soo, M. (2005). Academic quality, league tables, and public policy: A cross-national analysis of university ranking systems. Higher Education. 49: 495-533.
  12. Edu-factory Collective (2009). Towards a Global Autonomous University. Cognitive Labor. The Production of Knowledge and Exodus from the Education Factory. New York: Autonomedia.
  13. Erkkilä, T. (2014). Global University Rankings, Transnational Policy Discourse and Higher Education in Europe. European Journal of Education. 49(1): 91-101.
  14. Espeland, W.N., Sauder, M. (2012). The Dynamism of Indicators. W: K.E. Davis, A. Fisher, B. Kingsbury, S.E. Merry (red.). Governance by Indicators. Global Power through Quantification and Rankings (86-109). Oxford: Oxford University Press.
  15. Eve, M.P. (2014). Open Access and the Humanities. Contexts, Controversies and the Future. Cambridge: Cambridge University Press.
  16. Hall, R. (2014). On the Abolition of Academic Labour: The Relationship Between Intellectual Workers and Mass Intellectuality. tipleC. 12(2): 822-837.
  17. Harvey, D. (2003). The New Imperialism. Oxford: Oxford University Press.
  18. Harvie, D. (2006). Value-Production and Struggle in the Classroom. Capital and Class. 88: 1-32.
  19. Hazelkorn, E. (2008). Learning to live with league tables and ranking: The experience of institutional leaders. Higher Education Policy. 21: 193-215.
  20. Hazelkorn, E. (2011a), Rankings and the Reshaping of Higher Education. The Battle for World- Class Excellence. Basingstoke: Palgrave.
  21. Hazelkorn, E. (2011b). Measuring world-class excellence and the global obsession with rankings. W: R. King, S. Marginson, R. Naidoo (red.). Handbook on Globalization and Higher Education (497-516). Cheltenham: Edward Elgar.
  22. Hazelkorn, E. (2013). World-class universities or world-class systems? Rankings and higher education policy choices. W: P.T.M. Marope, P.J. Wells, E. Hazelkorn (red.). Rankings and Accountability in Higher Education. Uses and Misuses (72-94). Paris: UNESCO.
  23. Kehm, B. (2013). The Impact of Rankings on the European Higher Education Landscape. W: T. Erkkila (red.). Global University Rankings. Challenges for European Higher Education (20-35). Basingstoke: Palgrave.
  24. Kerr, C. (2001). The Idea of a Multiversity. W: C. Kerr. The Uses of the University (1-34). Cambridge: Cambridge University Press.
  25. Kwiek, M. (2015). Global University Rankings in the Polish Context: the University of Warsaw, a Case Study. W: P.G. Altbach, L.E. Rumbley, M. Yudkevich (red.). Global University Rankings: Impacts on Universities Worldwide (1-23). New York: Routledge.
  26. Larivière, V., Haustein, S., Mongeon, P. (2015). The Oligopoly of Academic Publishers in the Digital Era. PLoS ONE. 10(6): 1-15.
  27. Lipset, S.M., Wolin, S. (red.) (1965). The Berkeley Student Revolt. Facts and Interpretations. New York: Anchor Books.
  28. Lo, W.Y.W. (2011). Soft power, university rankings and knowledge production: distinctions between hegemony and self-determination in higher education. Comparative Education. 47(2): 209-222.
  29. Lo, W.Y.W, (2014). University Rankings. Implications for Higher Education in Taiwan. Dordrecht: Springer.
  30. Longden, B. (2011). Ranking Indicators and Weights. W: C.S. Shin, R.K. Toutkoushian, U. Teichler (red.). University Rankings. Theoretical Basis, Methodology and Impacts on Global Higher Education (73-104). Dordrecht: Springer.
  31. Lynch, K. (2014). New managerialism, neoliberalism and ranking. Ethics in Science and Environmental Politics. 13: 141-153.
  32. Marginson, S. (1997). Markets in Education. Sydney: Allen & Unwin. Marginson, S. (2004). Competition and Markets in Higher Education: A „glonacal” analysis. Policy Futures in Education. 2(2): 175-244.
  33. Marginson, S. (2007). Global university rankings: implications in general and for Australia. Journal of Higher Education Policy and Management. 29: 131-142.
  34. Marginson, S. (2009a). University rankings, government and social order: managing the field of higher education according to the logic of the performative present-as-future. W: M. Simons, M. Olssen, M. Peters (red.). Re-reading education policies: studying the policy agenda of the 21st Century (584-604), Rotterdam: Sense Publishers.
  35. Marginson, S. (2009b). Global university Rankings: Some Potentials. W: C.S. Shin, R.K. Toutkoushian, U. Teichler (red.). University Rankings. Theoretical Basis, Methodology and Impacts on Global Higher Education (85-96). Rotterdam: Sense Publishers.
  36. Marginson, S. (2009c). University Rankings and the Knowledge Economy. W: M.A. Peters, S. Marginson, P. Murphy, Creativity and the Global Knowledge Economy (185-216). Frankfurt am Main: Peter Lang.
  37. Marginson, S. (2015). O niemożliwości zaistnienia kapitalistycznych rynków w szkolnictwie wyższym. Nauka i Szkolnictwo Wyższe. 1(45): 11-37.
  38. Marginson, S., Ordorika, I. (2011). „El central volume de la fuerza”. Global Hegemony in Higher Education and Resaerch. W: D. Rhoten, C. Calhoun (red.). Knowledge Matters. The Public Mission of the Research University (67-129). New York: Columbia University Press.
  39. Marks, K. (1967). Kapitał. Księga pierwsza. Proces wytwarzania kapitału. W: K. Marks, F. Engels, Marks, Engels. Dzieła (t. 23). Warszawa: Książka i Wiedza.
  40. McGettigan, A. (2013). The Great University Gamble. Money, Markets and the Future of Higher Education. London: Pluto Press.
  41. Moulier-Boutang, Y. (2013). Cognitive capitalism. Cambridge: Polity Press.
  42. Münch, R. (2013). The Colonization of the Academic Field by Rankings: Restricting Diversity and Obstructing the Progress of Knowledge. W: T. Erkkila (red.). Global University Rankings. Challenges for European Higher Education (196-219). Basingstoke: Palgrave.
  43. Münch, R. (2014). Academic Capitalism. Universities in the Global Struggle for Excellence. New York – London: Routledge.
  44. Ngai, P., Yuhua, G., Yuan, S., Ruckus, R. (red.) (2013). Niewolnicy Apple’a: Wyzysk i opór w chińskich fabrykach Foxconna. Poznań: Oficyna Bractwa Trojka.
  45. Noorden, R. van (2013). The True Cost of Science Publishing. Nature. 28 March: 426-429.
  46. Nowak, A.W. (2013). Demokratyzowanie czy neoluddyzm – reforma uniwersytetu wobec wyzwań technonauki. Praktyka Teoretyczna. 1(7): 169-193.
  47. Ordorika, I., Lloyd, M. (2013). A decade of international university rankigns: a critical perspective from Latin America. W: Rankings and Accoutnability in Higher Education: Uses and Misuses (210-226). Paris: UNESCO.
  48. Ordorika, I., Lloyd, M. (2014). International rankings and the contest for university hegemony. Journal of Educational Policy. 30(3): 385-405.
  49. Peekhaus, W. (2012). The Enclosure and Alienation of Academic Publishing: Lessons for the Professoriate. tripleC. 10(2): 577-599.
  50. Pirie, I. (2009). The Political Economy of Academic Publishing. Historical Materialism. 17: 31-60.
  51. Raunig, G. (2013). Factories of Knowledge, Industries of Creativity. Los Angeles: Semiotext(e).
  52. Read, J. (2003). The Micro-Politics of Capital. Marx and the Prehistory of the Present. New York: SUNY Press.
  53. Robinson, W.I. (2004). A Theory of Global Capitalism. Production, Class, and State in a Transnational World. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
  54. Roggero, G. (2011a). The Production of Living Knowledge: the Crisis of the University and the Transformation of Labor in Europe and North America. Philadelphia: Temple University
  55. Press.
  56. Roggero, G. (2011b). Pięć tez o dobru wspólnym. Praktyka Teoretyczna. 4: 69-83.
  57. Roggero, G. (2014). The Composition of Living Knowledge: Labor, Capture, and Revolution. W: M. Kozłowski, A. Kurant, J. Sowa, K. Szadkowski, K. Szreder (red.). A Joy Forever. Political Economy of Social Creativity (199-210). London: MayFly Books.
  58. Sauder, M., Espeland, W.N. (2009). The Discipline of Rankings: Tight Coupling and Organizational Change. American Sociological Review. 74: 63-82.
  59. Sklair, L. (2001). The Transnational Capitalist Class. Oxford: Blackwell Publishers. Slaughter, S., Cantwell, B. (2012). Transatlantic moves to the market: the United States and the European Union. Higher Education. 63: 583-606.
  60. Sowa, J., Szadkowski, K. (2011). Fabryki wiedzy. W: J. Sowa, K. Szadkowski (red.). Edu-factory. Samoorganizacja i opór w fabrykach wiedzy (3-20). Kraków: Korporacja Ha!art.
  61. Stergiou, K.I., Lessenich, S. (2014). On impact factors and university rakings: from birth to boycott. Ethics in Science and Environmental Politics. 13: 101-111.
  62. Szadkowski, K. (2015a). Uniwersytet jako dobro wspólne. Podstawy krytycznych badań nad szkolnictwem wyższym. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN.
  63. Szadkowski, K. (2015b). Społeczne konstruowanie doskonałości w warunkach kapitalizmu akademickiego. Ethics in Progress. 6(1): 214-224.
  64. Szwabowski, O. (2014). Uniwersytet-fabryka-maszyna. Uniwersytet w perspektywie radykalnej. Warszawa: Książka i Prasa.
  65. Teichler, U. (2011). Social Contextes and Systematic Consequences of University Rankings: A Meta-Analysis of the Ranking Literature. W: C.S. Shin, R.K. Toutkoushian, U. Teichler (red.). University Rankings. Theoretical Basis, Methodology and Impacts on Global Higher Education (55-69). Dordrecht: Springer.
  66. Toscano, A. (2011). The Limits of Autonomy. Cognitive Capitalism and University Struggles. W: M.A. Peters, E. Bulut (red.). Cognitive Capitalism, Education and Digital Labor (259-274). New York: Peter Lang.
  67. Trigwell, K. (2011). Measuring Teaching Performance. W: C.S. Shin, R.K. Toutkoushian, U. Teichler (red.). University Rankings. Theoretical Basis, Methodology and Impacts on Global Higher Education (165-182). Dordrecht: Springer.
  68. Vorotnikov, E. (2015). Universities denied access to West’s science journals. University World News. 367. 15 May. http://www.universityworldnews.com/article.php?story=20150515132150599.
  69. Wallerstein, I. (2008). Utopistyka. Alternatywy historyczne dla XXI wieku. Poznań: Oficyna Bractwo Trojka.
  70. Williams, J. (2011). Pedagogika długu. W: J. Sowa, K. Szadkowski (red.). Edu-factory. Samoorganizacja i opór w fabrykach wiedzy (94-110). Kraków: Korporacja Ha!art.