Naturalizacja władzy a kolonializm. Uwagi na marginesie Robinsona Cruzoe Daniela Defoe i Piętaszka, czyli Otchłani Pacyfiku Michela Tourniera, z Szekspirowską Burzą w tle

Main Article Content

Natalia Lemann

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest analizie zmieniających się w kulturze europejskiej mechanizmów legitymizacji władzy. Robinson Cruzoe Daniela Defoe lokowany jest tradycyjnie w obrębie wczesnokapitalistycznego wzrostu indywidualizmu, przejawiającego się na polu ekonomicznego działania jednostki. Argumentuję, że aby Robinson mógł stać się na swej wyspie homo oeconomicus, który wyłącznie swą pracą przekształca dziką naturę w cywilizację, a następnie zostać władcą/królem/gubernatorem wyspy, musiały zajść zmiany w obrębie źródeł legitymizacji władzy. Robinson Cruzoe, everyman, może stać się władcą swej wyspy dzięki odejściu od boskiej legitymizacji władzy, która dominowała w kulturze europejskiej, począwszy od antyku, aż do czasów Oświecenia. Przywołuję więc postać Szekspirowskiego Prospera, maga i króla Neapolu, który włada swą wyspą przy pomocy magii jako ostatni literacki potomek „królów cudotwórców” (M. Bloch, E. Kantorowicz). Władza Robinsona opiera się za zasadach umowy społecznej i nie pochodzi z boskiego nadania. Analizuję opisywany przez Defoe mechanizm zdobywania i utrzymywania władzy przez Cruzoe, odwołując się do procesualności powstawania imperiów kolonialnych. Piętaszek, czyli otchłanie Pacyfiku Michela Tourniera z 1967 roku to powieść powstała w optyce Saidowskiej „lektury kontrapunktowej”, dlatego też Tournier dekonstruuje mechanizm naturalizacji, demokratyzacji władzy Robinsona, odwołując się do wcześniejszych mechanizmów metafizycznej legitymizacji. Dostrzegam więc procesualność mechanizmu zdobywania i utrzymywania władzy, co wydaje mi się istotne z punktu widzeniazrozumienia istoty i dynamiki imperializmu kolonialnego.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
Robinsonada a studia postkolonialne
Biogram autora

Natalia Lemann, Uniwersytet Łódzki

Natalia Lemann – dr, adiunkt w Katedrze Teorii Literatury, w Instytucie Kultury Współczesnej, Uniwersytet Łódzki. Posiada magisterium z historii i filologii polskiej. Zainteresowania naukowe badaczki koncentrują się głównie wokół związków literatury z naukami historycznymi, motywacji mitycznych literatury współczesnej, literatury fantasy i science-fiction, historii alternatywnych, steampunku oraz antropologii literatury i komparatystyki literackiej, a także metodologii postkolonialnej. Autorka m. in. monografii pt. Historie alternatywne i steampunku w literaturze. Archipelagi badawczo-interpretacyjne (2019), Epicka historiografia we współczesnej prozie polskiej (2008) oraz ponad 70 artykułów zamieszczonych w wysoko punktowanych periodykach i tomach zbiorowych.

E-mail: natalia.lemann@uni.lodz.pl

Bibliografia

  1. Bastiat, Frederic. Sofizmaty ekonomiczne. Red. M. Wojteńsko. 2008. Web. 09.12.2019. <http://www.bastiat.pl/>
  2. Bloch, Marc. Królowie cudotwórcy. Studium na temat nadprzyrodzonego charakteru władzy królewskiej zwłaszcza we Francji i Anglii. Wstęp J. Le Goff. Przeł. Jan Maria Kłoczowski. Warszawa: Volumen. Bellona, 1998.
  3. Botheroyd Sylvia, Botheroyd Paul. Słownik mitologii celtyckiej. Przeł. Zygmunt Kubiak. Katowice: Książnica, 1998.
  4. Ceran, Waldemar. „Cesarz w politycznej teologii Euzebiusza z Cezarei i nauczaniu Jana Chryzostoma”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 44 (1992). S. 13-26.
  5. Defoe, Daniel. Przypadki Robinsona Cruzoe. Przeł. t. 1: Józef Birkenmajer; t. 2: przekład anonimowy. Oprac. G. Sinko. Warszawa: PIW, 1983.
  6. Erickson, Robert. “Starting Over Robisnon Cruzoe”. Studies in Literary Imagination 15 (1982). S. 51-73.
  7. Faber, Gustav. Merowingowie i Karolingowie. Przeł. Zbigniew Jaworski. Warszawa: PWN, 1994.
  8. Gandhi, Leela. Teoria postkolonialna. Wprowadzenie krytyczne. Przeł. Jacek Serwański. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2008.
  9. Gazda Grzegorz, red. Słownik rodzajów i gatunków literackich. Warszawa: PWN, 2012.
  10. Graves, Robert. Biała boginii. Przeł. Ireneusz Kania. Warszawa: Wydawnictwo Alfa, 2000.
  11. Kantorowicz, Ernst. Dwa ciała króla. Studium ze średniowiecznej teologii politycznej. Przeł. Maciej Michalski, Adam Krawiec. Warszawa: PWN, 2007.
  12. Kraft, Elizabeth. “The Revaluation of Literary Character: The Case of Cruzoe”. South Atlantic Review 4 (2007). S. 37-58.
  13. Lemann, Natalia. „Motyw miłości po śmierci – czyli co literatura zawdzięcza Celtom. Garść subiektywnych uwag na marginesie literatury światowej”. Miłość romantyczna jako figura wyobraźni. Seria Antropologia miłości. Red. B. Płonka-Syroka, E. Rudolf. Wrocław: Arboretum, 2009. S. 63-79.
  14. Lemann, Natalia. „Tęsknota za Boskością. Królowie cudotwórcy i pomazańcy Boży w literaturze i kulturze. Szkic antropologiczno-historyczno-literacki”. Władca, władza. Literackie doświadczenia Europejczyków. Wiek XX i XXI. Red. M. Poradecki. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2011. S. 19-31.
  15. Loomba, Ania. Kolonializm/Postkolonializm. Przeł. Natalia Bloch. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2011.
  16. Macherey, Pierre. A Theory of Literary Production. London&New York: Routledge, 2006.
  17. Marks, Karol. Kapitał. Krytyka ekonomii politycznej. Przeł. Jerzy Heryng, Mieczysław Kwiatkowski, Henryk Gustaw Lauer, Ludwik Selen. Warszawa: PWN, 1951.
  18. Montaigne de, Michel. Próby. Przeł. Tadeusz Boy-Żeleński. Warszawa: Hachette, 2009.
  19. Ossowska, Maria. „Klasyczny model moralności mieszczańskiej: Beniamin Franklin”. Antropologia kultury. Antologia tekstów. Red. A. Mencwel et al. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2005. S. 506-514.
  20. Rousseau, Jean-Jacques. Rozprawa o pochodzeniu i podstawach nierówności między ludźmi. Przeł. Bronisław Minc, Edward Lipiński. Warszawa: PWN, 1954.
  21. Said, Edward. Kultura i imperializm. Przeł. Monika Wyrwas-Wiśniewska. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009.
  22. Słonimski, Antoni. Dwa końce świata. Książka i Wiedza: Warszawa, 1937.
  23. Spivak, Gayatri Chakravorty. „Krytyka postkolonialnego rozumu. W stronę historii zanikającej współczesności”. Teorie literatury XX wieku. Antologia. Red. A. Burzyńska, M. P. Markowski. Przeł. Janusz Margański. Kraków: Znak, 2006. S. 650-673.
  24. Szekspir, William. Burza. Przeł. Leon Ulrich. Web. 19.12.2019. <https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/burza.html>
  25. Szekspir, William. Król Ryszard II. Przeł. Leon Ulrich. Web. 19.12. 2019. <https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/krol-ryszard-ii.html>
  26. Tournier, Michel. Piętaszek, czyli otchłanie Pacyfiku. Przeł. Maria i Cezary Gawrysiowie. Warszawa: PIW, 1977.
  27. Watt, Ian. Narodziny powieści. Studia o Defoe’em, Richardsonie i Fieldingu. Przeł. Agnieszka Kreczmar. Warszawa: PIW, 1973.
  28. Weber, Max. Etyka protestancka a duch kapitalizmu. Przeł. Jan Miziński. Lublin: Test, 1994.
  29. Young, Michael. Colonial Desire: Hybridity in Theory, Culture and Race. London: Routledge, 1995.