Wpływ języka standardowego na dialekty i inne odmiany językowe stanowi od dawna jeden z istotnych problemów badań dialektologicznych i socjolingwistycznych. Już w klasycznych badaniach dialektologicznych zwracano uwagę na relacje między „czystą” gwarą a językiem ogólnym, a rozwój dialektologii socjolingwistycznej przyniósł rosnące zainteresowanie wewnętrzną zmiennością gwar, zróżnicowaniem społecznym oraz procesami konwergencji i zaniku cech dialektalnych (Trudgill 1974, 1986). W polskiej tradycji badawczej szczególne znaczenie miały również próby ilościowego ujmowania zjawisk gwarowych. Na przykład, Józef Kąś wskazywał na użyteczność metod statystycznych w badaniu wzajemnego oddziaływania języka ogólnego i gwar, podkreślając, że ilościowe przedstawienie wariantywności pozwala uchwycić kierunki i nasilenie zachodzących zmian (Kąś 1986). Z kolei rozwój dialektometrii stworzył możliwość ilościowego porównywania odmian językowych i badania ich podobieństwa oraz zróżnicowania (Nerbonne, Heeringa 2010).
Współczesne badania pokazują, że wpływ języka standardowego nie musi prowadzić do prostego i równomiernego zaniku cech dialektalnych. Tempo i charakter zmian mogą być odmienne w zależności od cechy językowej, grupy społecznej, wieku i biografii językowej mówiących, a także od rodzaju i intensywności kontaktu z językiem standardowym (Trudgill 1982). Poszczególne cechy mogą podlegać zmianie w różnym tempie, a dynamika ich zaniku może być modelowana za pomocą metod statystycznych. Przydatne tu się okazują zarówno korpusowe metody pomiaru zróżnicowania dialekt–standard, jak i ilościowe profilowanie idiolaktu pojedynczego użytkownika (Makarova i in. 2020, Vuković 2022).
W niniejszym numerze proponujemy skoncentrować się na materiale języków słowiańskich i przyjrzeć się różnym formom oraz mechanizmom wpływu języków standardowych na współczesne odmiany językowe. Szczególną uwagę chcielibyśmy poświęcić socjolingwistycznym parametrom tego procesu, takim jak wiek, wykształcenie, mobilność, środowisko społeczne, biografia językowa czy częstotliwość kontaktu z językiem standardowym. Interesują nas również badania wykorzystujące metody ilościowe, umożliwiające pomiar frekwencji cech językowych, stopnia zachowania cech tradycyjnych, nasilenia wpływu standardu oraz zróżnicowania wewnętrznego poszczególnych odmian językowych.
Jednocześnie chcielibyśmy wyraźnie rozszerzyć perspektywę poza tradycyjnie rozumiane dialekty. Przedmiotem zainteresowania mogą być również inne odmiany językowe, w których można zaobserwować wpływ języka standardowego. Dotyczy to między innymi języków mniejszościowych i regionalnych (np. kaszubskiego). W tym ujęciu procesy zachodzące w takich odmianach językowych mogą być analizowane analogicznie do zmian zachodzących w tradycyjnych dialektach, choć ich społeczny i funkcjonalny kontekst jest odmienny.
Chcielibyśmy zatem zachęcić do prac dotyczących między innymi następujących zagadnień:
– wpływ języka standardowego na cechy fonetyczne, fonologiczne, morfologiczne, składniowe i leksykalne dialektów i innych odmian językowych;
– wariantywność językowa jako rezultat kontaktu dialektu lub odmiany regionalnej z językiem standardowym;
– socjolingwistyczne uwarunkowania zmian, w tym wiek, wykształcenie, mobilność, biografia językowa i styl komunikacji;
– dialektometria i inne metody pomiaru podobieństwa i różnic między odmianami językowymi;
Szczególnie mile widziane będą prace łączące analizę językową z perspektywą socjolingwistyczną oraz wykorzystujące korpusy, metody statystyczne, modelowanie ilościowe, dialektometrię lub inne narzędzia pozwalające uchwycić skalę i dynamikę zmian.
Artykuły można nadsyłać w dowolnym języku słowiańskim, w języku angielskim lub w innych językach kongresowych do 30 kwietnia 2027 r. za pośrednictwem platformy Pressto (https://pressto.amu.edu.pl/index.php/pss/about/submissions). Teksty należy przygotować zgodnie z wytycznymi dostępnymi na platformie Pressto. Zalecana objętość artykułu wynosi 35 000 znaków (maksymalna objętość tekstu: 40 000 znaków). Do każdego zgłoszenia należy dołączyć numer ORCID autora, adres e-mail, abstrakt w języku angielskim (około 1000 znaków), słowa kluczowe w języku angielskim, a także krótką notę biograficzną w języku angielskim (maksymalnie 700 znaków).
Prosimy o potwierdzenie udziału w tym numerze do 31 października 2026 r.
Redaktorami tematycznymi numeru są:
dr Tatiana Ganenkova, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu
prof. dr hab. Jerzy Sierociuk, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu
prof. dr Veselinka Labroska, Instytut Języka Macedońskiego im. Krste Misirkova, Macedońska Akademia Nauk i Sztuk