Słowa kluczowe
język
Ferdinand de Saussure
dyscypliny naukowe
interdyscyplinarność
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł dotyczy zmiany w ujmowaniu celu, przedmiotu i granic badań językoznawstwa jako dyscypliny naukowej od czasu Ferdynanda de Saussure’a do współczesności. Cele rozważań są dwa: ukazanie zmian w ujmowaniu istoty językoznawstwa oraz syntezujące przedstawienie mechanizmów dwudziestowiecznych zmian narzędzi metodologicznych i przedmiotu badań językoznawczych, w tym wynikłych ze współpracy ponaddyscyplinarnej. Artykuł przedstawia historyczny kontekst formowania się językoznawstwa oraz przedmiotu jego badań, a także syntezę możliwych mechanizmów zmieniania granic badań językoznawczych (redefinicja przedmiotu badań, zmiana paradygmatu, ponaddyscyplinarność) oraz form otwierania się na współpracę (interdyscyplinarność, komplementarność, transdyscyplinarność). Wnioski dotyczą implikacji zmian autodefinicji językoznawstwa dla efektów jego badań.
Bibliografia
Baudouin de Courtenay, J. (1983). Charakterystyka psychologiczna języka polskiego. W: Dzieła wybrane, t. V. Warszawa: PWN, s. 28–98.
Baudouin de Courtenay, J. (2016). Językoznawstwo. W: Teksty mniej znane, „Biblioteka LingVariów”, t. 21. Przeł. M. Skarżyński. Kraków: Księgarnia Akademicka, s. 161–194.
Baudouin de Courtenay, J. (1990). Język i języki. W: Dzieła wybrane, t. IV. Warszawa: PWN, s. 332–354.
Bierwiaczonek, B. (2008). Czy językoznawstwo kognitywne jest autonomiczne?. W: Metodologie językoznawstwa. Współczesne tendencje i kontrowersje. Red. P. Stalmaszczyk, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 120–131.
Bobrowski, I. (2020). Zagadnienia metodologii i filozofii językoznawstwa. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Bobryk, J. (2011). Redukcjonizm, psychologia, semiotyka. Warszawa: Polskie Towarzystwo Semiotyczne i Instytut Psychologii PAN.
Chruszczewski, P. (2011). Językoznawstwo antropologiczne. Zadania i metody. Wrocław: Oddział PAN we Wrocławiu.
Domańska, E. (2010). Jakiej metodologii potrzebuje współczesna humanistyka? „Teksty Drugie”, nr 1–2, s. 45–55.
Furdal, A. (1977). Językoznawstwo otwarte. Opole: Wydawnictwo Opolskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Gadamer, H.-G. (2004). Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej. Przeł. B. Baran. Warszawa: PWN.
Gawroński, A. (1984). Dlaczego Platon wykluczył poetów z Państwa? U źródeł współczesnych badań nad językiem. Warszawa: Biblioteka Więzi.
Grucza, F. (1983). Zagadnienia metalingwistyki. Warszawa: PWN.
Heinz, A. (1978). Dzieje językoznawstwa w zarysie. Warszawa: PWN.
Hohol, M. (2017). Wyjaśnić umysł. Struktura teorii neurokognitywnych. Kraków: Copernicus Center Press.
Kiklewicz, A. (2011). Profilowanie kontekstu w paradygmatach językoznawstwa. W: Metodologie językoznawstwa. Od genu języka do dyskursu. Red. P. Stalmaszczyk, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 83–110. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-585-0.06
Kuhn, Th. S. (2020). Struktura rewolucji naukowych. Przeł. H. Ostromęcka. Warszawa: Aletheia.
Lakoff, G. (1990). The Invariance Hypothesis: Is Abstract Reason Based on Image Schemas? „Cognitive Linguistics”, nr 1, s. 39–74. DOI: https://doi.org/10.1515/cogl.1990.1.1.39
Lyons, J. (1975). Wstęp do językoznawstwa. Przeł. K. Bogacki. Warszawa: PWN.
Paveau, M.-A., Sarfati, G.-E. (2009). Wielkie teorie językoznawcze. Od językoznawstwa historyczno-porównawczego do pragmatyki. Przeł. I. Piechnik. Kraków: Flair.
Saussure, F. de (1961). Kurs językoznawstwa ogólnego. Przeł. K. Kasprzyk. Warszawa: PWN.
Schlauch, M. (1967). Język i językoznawstwo współczesne. Przeł. L. Biedrzycki. Warszawa: PWN.
Słapek, D. (2017). Rozważania metajęzykoznawcze. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego – Primum Verbum.
Stalmaszczyk, P. (2021). Szkice z metodologii językoznawstwa i filozofii języka. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/8220-515-2
Stalmaszczyk, P. (red.). (2006). Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Stalmaszczyk, P. (red.) (2008). Metodologie językoznawstwa. Współczesne tendencje i kontrowersje, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Szczepankowska, I. (2003). Interdyscyplinarność językoznawstwa a problem kompetencji badawczej. W: Słowa jak mosty nad wiekami. Red. U. Sokólska, P. Wróblewski, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, s. 375–382.
Tabakowska, E. (2005). Komunikowanie i poznawanie w językoznawstwie. „Teksty Drugie”, nr 1–2, s. 50–59.
Taylor, J.R. (2007). Gramatyka kognitywna. Przeł. M. Buchta, Ł. Wiraszka. Kraków: Universitas.
Wendland, M. (2017). Humanistyka w oczach humanistów – od wczesnej nowożytności do dzisiaj. W: Komunikacja naukowa w humanistyce. Red. E. Kulczycki, Poznań: Instytut Filozofii UAM, s. 303–328.
Wierzbicka, A. (2011). Uniwersalia ugruntowane empirycznie. „Teksty Drugie”, nr 1–2, s. 13–42.
Winiarska, J. (2011). Kognitywizm – językoznawstwo otwarte?. W: Metodologie językoznawstwa. Od genu języka do dyskursu. Red. P. Stalmaszczyk, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 27–48. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-585-0.03
Zeidler-Janiszewska, A. (2006). Visual Culture Studies czy antropologicznie zorientowana Bildwissenschaft? O kierunkach zwrotu ikonicznego w naukach o kulturze. „Teksty Drugie”, z. 4, s. 9–30.
Znaniecki, F. (1988). Wstęp do socjologii. Warszawa: PWN.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Anna Chudzik
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.