Słowa kluczowe
literatura dziecięca
poetyka horroru
książki ilustrowane
lęk przestrzenny
Maurice Sendak
Rita Kaczmarska
Jak cytować
Abstrakt
The article discusses two cases of using the technique of expanding or shrinking the narrative settingof a literary work in order to intensify reader’s emotions of unease and uncertainty through referencesto agoraphobic or claustrophobic fears. The analysis of selected themes from works dedicated toyoung readers – Where the Wild Things Are by Maurice Sendak and The Black Book by Rita Kaczmarska – shows how the language text and illustrations co-create stories for children that draw from horror motifs. The authors, seemingly frightening the readers with monsters or darkness, actuallyevoke additional fears related to space, thus making transformations of the landscape backgroundof both plots an essential tool of the poetics of horror.
Bibliografia
Barthes R., Przyjemność tekstu, przeł. A. Lewańska, Warszawa 1997.
Bautsz-Sontag A., Literatura w terapii dzieci – warsztaty otwarte, Katowice 2015.
Bettelheim B., Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni, przeł. D. Danek, Warszawa 1985.
Carroll N., Filozofia horroru, przeł. M. Przylipiak, Gdańsk 2004.
Ingarden R., Z teorii dzieła literackiego, [w:] Teorie literatury XX wieku. Antologia, red. A. Burzyńska, M.P. Markowski, Kraków 2007.
Izdebska A., Gotyckie labirynty, [w:] Wokół gotycyzmów. Wyobraźnia, groza, okrucieństwo, red. G. Gazda, A. Izdebska, J. Płuciennik, Kraków 2002.
Kaczmarska R., Czarna książka, Warszawa 2018.
Karkut D., Możliwości terapeutyczne literatury dla dzieci i młodzieży w pracy z uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio N” 2021, nr 6. DOI: https://doi.org/10.17951/en.2021.6.329-342
Krasoń K., Biblioterapia, [w:] Literatura dla dzieci i młodzieży (po roku 1980), t. 2, red. K. Heska-Kwaśniewicz, Katowice 2009.
Kucała D., Tekst a obraz w percepcji tłumaczenia komiksów, [w:] Między oryginałem a przekładem, t. X, Między słowem a obrazem, red. U. Kropiwiec i in., Kraków 2005.
Lovecraft H.P., Nadprzyrodzona groza w literaturze, [w:] tegoż, Przyszła na Sarnath zagłada. Opowieści niesamowite i fantastyczne, przeł. M. Płaza, Poznań 2016.
Matras-Mastalerz W., Zaczytaj się zdrowo! Lecznicza moc lektur dla dzieci, młodzieży i rodziców, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” 2011, nr 11.
Mattis S., Ollendick T., Lęk i fobie nastolatków, przeł. E. Zaremba-Popławska, Gdańsk 2004.
Olkusz K., O grozie i postgrozie. Dyskursy – konwencja – estetyka, [w:] Groza i postgroza, red. K. Olkusz, B. Szymczak-Maciejczyk, Kraków 2018.
Sendak M., Tam, gdzie żyją dzikie stwory, przeł. J. Jędryas, Warszawa 2017.
Stern R., Fobie. Przypadki, przyczyny, leczenie, przeł. T. Chawziuk, Poznań 2001.
Szargot M., Fantastyka, [w:] Ilustrowany słownik terminów literackich, red. Z. Kadłubek, B. Mytych-Forajter, A. Nawarecki, Gdańsk 2019.
Telch M.J., Cobb A.R., Lancaster C.L., Agoraphobia, [w:] The Wiley Handbook of Cognitive Behavioral Therapy, t. 2, red. J. Smits, Oxford 2013. DOI: https://doi.org/10.1002/9781118528563.wbcbt40
Wiederhold B.K., Bouchard S., Advances in Virtual Reality and Anxiety Disorders, New York 2014. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4899-8023-6
Heneghan L., Our Imaginations Need to Dwell Where the Wild Things Are. How Children’s Literature Leads Us to the Uncanny, <http://www.lithub.com/ourimaginationsneedtodwellwherethewildthingsare> [dostęp: 10.12.2024].
Pasikowska-Klica J., „Czarna książka” – recenzja, [dostęp: 10.12.2024]. Wydawnictwo Dwie Siostry, [dostęp: 10.12.2024].
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Arkadiusz Luboń
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Przestrzeniach Teorii” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Przestrzeniach Teorii” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Autorzy, którzy wykorzystują w swoim tekście cudze utwory (np. ilustracje, fotografie) proszeni są o dostarczenie do redakcji czasopisma zgodę na publikację od uprawnionych podmiotów.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych po 2015 roku „Przestrzeniach Teorii” tylko w calach niekomercyjnych, pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2015 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).