Katafatyczny kod prawa

Main Article Content

Artur Nowak-Far

Abstrakt

„Zrozumiałość” czy „prostota” prawa nie są w pełni przydatnymi kategoriami naukowej oceny jakości prawa. Są one bowiem określeniami intuicyjnymi. Lepiej jest w tym zakresie używać innej kategorii: badać, czy prawo jest „katafatyczne”.

Katafatyczność jest osiągana poprzez takie metody legislacji (kodowania tekstów prawnych), które skutecznie obniżają transakcyjny koszt dekodowania z nich norm prawnych przez bezpośrednich adresatów właśnie tych norm. Prawidłowe techniki w tym zakresie powinny zapewnić dostosowanie poziomu katafatyczności (innymi słowy, wyznaczenia jej progu) do kognicyjnych kompetencji pierwszorzędnych użytkowników danej regulacji prawnej. Takie podejście implikuje konieczność uprzedniej identyfikacji właściwego modelu pragmatycznego, w ramach którego dane normy prawne zawarte w regulacji mają funkcję interwencyjną.

Katafatyczność jest zmienną stopniowalną, zależną od poziomu aspiracji prawodawcy oraz od jego własnego osądu dotyczącego odnoszących się do prawa kompetencji kognicyjnych tych podmiotów, których owo prawo dotyczy. Wysoki próg katafatyczności (czyli niski jej poziom) stwarza poważne bariery kognicyjne. Ich obniżenie następuje wtedy, gdy prawo posługuje się konstrukcjami prostymi, nieskomplikowanymi, formułowanymi prostym językiem.

Niski próg katafatyczności nie powinien być zawsze traktowany jako wyznacznik dobrej regulacji prawnej. Skomplikowanie samej materii regulacyjnej, jak również modelu pragmatycznego, który miałby być jej kanwą, może wręcz wykluczać prostotę regulacji. Poziom skomplikowania kodu prawnego zawyża także to, że nowe regulacje muszą zachowywać takie reguły składniowe i semantyczne, które pozwalają na zachowanie ich kompatybilności z regulacjami zastanymi w systemie prawa. Okoliczności regulacji mogą także decydować o tym, że wręcz celowe będzie wykorzystanie przez prawodawcę autorytatywnej natury języka prawnego, który ma zdolność indukowania określonego poziomu katafatycznośći (tj. wymuszenia określonego poziomu kompetencji kognicyjnej adresatów). Tego rodzaju uwarunkowania i działania redukują wpływ naturalnych reguł komunikacji w procesie stosowania prawa.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Nowak-Far, A. (2014). Katafatyczny kod prawa. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny I Socjologiczny, 76(3), 5-21. https://doi.org/10.14746/rpeis.2014.76.3.1
Dział
ARTYKUŁY

Bibliografia

  1. Bartoszewicz M., Zakres znajomości języka polskiego przez osoby publiczne i obywateli. Rozważania na tle polskiego prawa, Przegląd Legislacyjny 2014, nr 1: 45-66.
  2. Bertea S., Law and Practical Reason: The Normative Claim of Law, Hart, Oxford 2009.
  3. Brożek B., Normatywność prawa, Lex Wolters Kluwer, Warszawa 2012.
  4. Chomsky N., Aspects of the Theory of Syntax, MIT Press, Cambridge 1965.
  5. Fillmore Ch.J., Frames and the Semantics of Understanding, Quaderni di Semantica 6, 1985, nr 2: 222-254.
  6. Foucault M., L’Archéologie du savoir, Gallimard, Paris 1969.
  7. Gawroński A., Szkice językoznawcze, Gebethner i Wolf, Warszawa 1928.
  8. Habermas J., Communication and the Evolution of Society, Beacon Press, Boston 1979.
  9. Habermas J., Faktizität und Geltung. Beiträge zur Diskurstheorie des Rechts und des demokratischen Rechtsstaats, Suhrkamp, Frankfurt am Main 1998.
  10. Hymes D., Competence and Performance in Linguistic Theory, [w:] R. Huxley, E. Ingram (eds.), Language Acquisition: Models and Methods, Academic Press, London 1971.
  11. Kahneman D., Maps of Bounded Rationality: A Perspective on Intuitive Judgment and Choice, American Economic Review 93, 2003, nr 5: 1449-1479.
  12. Kahneman D., Tversky A., Variants of Uncertainty, Cognition 11, 1982, nr 2: 143-157.
  13. Kant I., O porzekadle: To może być słuszne w teorii, ale nic nie jest warte w praktyce, [w:] I. Kant, Dzieła zebrane, t. 7: Pisma po roku 1781, Wyd. Naukowe UMK, Toruń 2012.
  14. Kövecses Z., Language, Mind and Culture: A Practical Introduction, Oxford University Press, Oxford 2006.
  15. Lakoff G., Women, Fire and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind, University of Chicago Press, Chicago 1987.
  16. Lewis D., Scorekeeping in a Language Game, Journal of Philosophical Logic 8, 1979: 344-346.
  17. Maingueneau D., Analyser les texts de communication, Armand Colin, Paris 2007.
  18. Nowak-Far A., Prawo a metody stosowane do stymulowania gospodarki – ramy teoretyczne, [w:] K. Żukrowska (red.), Kryzys gospodarczy 2008+ test dla stosowanej polityki. Metody przeciwdziałania i ich skuteczność, Oficyna Wyd. SGH, Warszawa 2013.
  19. Richard M., Defective Contexts, Accommodation, and Normalization, Canadian Journal of Philosophy 25, 1995, nr 4: 551-570.
  20. Tversky A., Kahneman D., Extensional Versus Intuitive Reasoning: The Conjunction Fallacy in Probability Judgment, [w:] T. Gilovich, D. Griffin, D. Kahneman (red.), Heuristics and Biases: The Psychology of Intuitive Judgment, Cambridge University Press, Cambridge 2002: 19-48.
  21. Wittgenstein L., Philisophische Untersuchungen, Suhrkamp, Frankfurt am Main 2003.
  22. Wróblewski B., Język prawny i prawniczy, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1948.
  23. Zirk-Sadowski M., Konstrukcja racjonalnego prawodawcy a kompetencja komunikacyjna, [w:] S. Wronkowska, M. Zieliński (red.), Szkice z teorii prawa i szczegółowych nauk prawnych, Wyd. Naukowe UAM, Poznań 1990: 431-345.
  24. Znamierowski C., Społeczne stanowienie norm, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 1930, z. 1: 254-284.