Rola rzemiosła skandynawskiego w dziejach gospodarczych wczesnośredniowiecznej Europy w świetle badań metaloznawczych noży żelaznych

Main Article Content

Władysław Łosiński

Abstrakt

The issue of the earliest medieval settlement in West Pomerania continues to generate discussions in the context of its dating and spread to various regions. The latest growth in the number of new archaeological sources related to this issue necessitates a new approach to the process of formation thereof. An attempt at explaining the chronological relations of this settlement in the face of the latest ancient settlement is a separate issue.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Łosiński, W. (2019). Rola rzemiosła skandynawskiego w dziejach gospodarczych wczesnośredniowiecznej Europy w świetle badań metaloznawczych noży żelaznych. Slavia Antiqua. Rocznik poświęcony starożytnościom słowiańskim, (59), 21-80. https://doi.org/10.14746/sa.2018.59.8
Dział
Artykuły

Bibliografia

  1. Alekseev L.V. 1980, Smolenskaja zemla v IX-XIII vv. Očerki istorii Smolenščiny i Vostočnoj Belorussii, Moskva.
  2. Alekseeva E.M., Rozanova L.S., Terechova N.N. 1994, Gorgippija: produkcja železodelatel’nogo i železoobrabotyvajuščego remesla, „Rossijskaja Archeologija”, No 3, s. 157-176.
  3. Ambrosiani B., Arrhenius B., Danielsson K., Kyhlberg O., Werner G. 1973, Birka. Svarta jordens hamnoråde. Arkeologisk undersökning 1970-1971, Stockholm.
  4. Ambrosiani B., Clarke H. (red.) 1992, Early Investigations and Future Plans. Investigations in the Black Earth, vol. 1, Stockholm.
  5. Antejn A.K. 1973, Damasskaja stal‘ v stranach bassejna Baltijskogo morja, Riga
  6. Arne T.J. 1962, Was bedeutet das Vorkommen von Nickel in frühgeschichtlichen eisernen Gegenständen?, „Fornvännen“, vol. 57, s. 335-337.
  7. Arrhenius B. 1988, Knives from Eketorp. An evidence of the growing influence of the centralized production from medieval town communities, „Laborativ Arkeologi“, vol. 3, s. 97-124.
  8. Arrhenius B. 1989, Arbeitsmesser aus den Gräbern von Birka. Mit einem Appendix, w: Birka II:3. Systematische Analysen der Gräberfunde, Stockholm, 79-92.
  9. Arrhenius O. 1959, Die Grundlagen unserer älteren Eisenherstellung, „ Antikvariskt Arkiv“, vol. 13, s. 1-46.
  10. Artamonov M.I. 1990, Pervye stranicy russkoj istorii v archeologičeskom osviščenii, „Sovetskaja Archeologija”, No 3, s. 271-290.
  11. Astaškova N.I., Puškina T.A., Rozanova L.S. 1985, Sravnitel’nyj analiz technologii železoobrabotki Gnëzdova i Smolenska (k probleme vozniknovenija goroda), w: Archeologija i istorija Pskova i Pskovskoj zemli, Pskov, s. 55-56.
  12. Avdusin D.A. (red.) 1991, Smolensk i Gnëzdovo (k istorii drevnerusskogo goroda), Moskva.
  13. Baran V.D., Gopak V.D. 1986, Zalizni virobi z poselennja černjachivskoi kul’turi poblizu s Teremci u Pridnistrov’i, „Archeologija”, vol. 55, s. 68-76.
  14. Beleckij S.V. 1993, Drevnij Pskov po danny archeologii, w: Drevnosti Severo-Zapada Rossii, Sankt-Peterburg, s. 78-97.
  15. Bgažda O.C.,Terechova N.N., Rozanova L.S. 1990, Kuznečnye izdelija iz pamjatnikov cebel’dinskoj kul’tury, „Sovetskaja Archeologija”, No 3, s. 184-195.
  16. Biborski M. 1978, Miecze z okresu wpływów rzymskich na obszarze kultury przeworskiej, „Materiały Archeologiczne”, t. 18, s. 53-165.
  17. Biborski M., Kaczanowski P., Kędzierski Z., Stępiński J. 1982a, Metallographische Untersuchungen als Kriterium einer Identifikation römischer Schweter, w: J. Piaskowski, M. Biborski (red.), Ancient Iron Manufacture Centres in Northern Central Europe. Archaeologia Interregionalis, Kraków, s. 65-98.
  18. Biborski M., Kaczanowski P., Kędzierski Z., Stępiński J. 1982b, Miecze obosieczne z cmentarzysk kultury przeworskiej w Chmielowie Piaskowym, woj. Kielce, i Gaci, woj. Przemyśl, w świetle analizy archeologicznej i badań metaloznawczych, „Sprawozdania Archeologiczne”, t. 33, s. 99-133.
  19. BIRKA I: 1940, H. Arbman, Birka I. Die Gräber. Tafeln, Uppsala.
  20. I: 1943, H. Arbman, Birka I. Die Gräber. Text, Uppsala.
  21. II:/1: 1984, G. Arwidsson (red.), Birka II:1. Systematische Analysen der Gräberfunde, Stockholm
  22. II/2: 1986, G. Arwidsson (red.), Birka II:2. Systematische Analysen der Gräberfunde, Stockholm
  23. II/3: 1989, G. Arwidsson (red.), Birka II:3. Systematische Analysen der Gräberfunde, Stockholm.
  24. III: 1938, A. Geijer, Birka III. Die Textilfunde aus den Gräbern, Stockholm.
  25. IV: 1980, A.S. Gräslund, Birka IV. The Burial Customs. A study of the graves on Björkö, Stockholm.
  26. V: 1985, W. Duczko, Birka V. The Filigree and Granulation Work of the Viking Period, Stockholm.
  27. Björkenstam N., Magnusson G. 1989, Ore as a factor for the development of the indirect process, w: Dal basso fuoco all’altoforno, Varese, s. 83-103.
  28. Boguslavskij O.I. 1993, Južnoe Priladož’e v sisteme transevrazijskich svjazej IX-XII vv., w: Drevnosti Severo-Zapada Rossii (slavjano-finno-ugorskoe vzaimodejstvie, russkie goroda Baltiku), Sankt-Peterburg, s. 132-157.
  29. Borg K. 1976, Bebauungsplan und Bauweise der Burg Eketorp im frühen Mittelalter, w: G. Svahnström (red.), Häuser und Höfe der handeltreibenden Bevölkerung im Ostseegebiet und im Norden vor 1500, Visby („Acta Visbyensia“, vol. 5), s. 203-218.
  30. Böhne C. 1963, Die Technik der damaszierten Schwerter, „Archiv für das Eisenhüttenwesen“, vol. 34, s. 227-234.
  31. Böhne C., Dannheimer H. 1961, Studien an Wurmbuntklingen des frühen Mittelalters, „Bayerische Vorgeschichtsablätter“,
  32. vol. 26, s. 107-122.
  33. Bühler H.E., Strassburger Ch. 1966, Werkstoffkundliche Untersuchungen an zwei fränkischen Schwertern aus dem 9. Jahrhundert, „Archiv für das Eisenhüttenwesen“, vol. 37, s. 613-619.
  34. Bulkin V.A., Dubov I.V, Lebedev G.S. 1978, Archeologičeskie pamjatniki Drevnej Rusi IX-XI vekov, Leningrad.
  35. Callmer J. 1977, Trade beads and bead trade in Scandinavia ca. 800-1000, Lund.
  36. Callmer J. 1988, Slawisch-skandinavische Kontakte am Beispiel der slawischen Keramik in Skandinavien während des 8. und 9. Jahrhunderts,“69. Bericht der Römisch- Germanischen Kommission“, s. 654-674.
  37. Callmer J. 1994 Early urbanism in Southern Scandinavia ca. 700-1100 AD. Trading places, central settlements and new model centres in continuity and change, Archaeologia Polona“, t. 32, s. 73-93.
  38. Campbell B. 1995, Ekologia człowieka. Historia naszego miejsca w przyrodzie od prehistorii do czasów współczesnych, Warszawa.
  39. Clarke H. (red.) 1979, Iron and Man in Prehistoric Sweden, Stockholm.
  40. Clarke H., Ambrosiani B. 1991, Towns in the Viling Age, Leicester-London.
  41. Chomutova L.S. 1973, Technika kuznečnogo remesla v drevneruskom gorode Serenske (vtoraja polovina XII-XIV v.), „Sovetskaja Archeologija”, No 2, s. 216-224.
  42. Chomutova L.S. 1978a. Metallobrabotka na poselenijach D’jakovskoj kultury, „Sovetskaja Archeologija”, No 2, s. 62-77
  43. Chomutova L.S. 1978b, Rezul’taty mikrostrukturnogo issledovanija kuznečnych izdelii, w: M.V. Sedova, Jaropolč Zalesskij, Moskva, s. 147-150.
  44. Chomutova L.S. 1984, Kuznečnaja technika na Zemle drevnej vesi v X v. (po materialam poselenija u d. Gorodišče), „Sovetskaja Archeologija”, No 1, s. 199-209.
  45. Chomutova L.S. 1985, Metallografičeskoe issledovanie struktury železnych veščej iz kurganov Jugo-Vostočnogo Priladož’ja, w: S.I. Kočkurkina, A.M. Linovskij, Kurgany letopisnoj vesi X-načala XIII v., Petrozavodsk, s. 207-217.
  46. Davidan O.I. 1976, Stratigrafija nižnego sloja staroladožskogo gorodišča i voprosy datirovki, „Archeologičeskij Sbornik”, vol. 17, s. 101-118.
  47. D’JAKOVSKAJA KUL’TURA 1974, D‘jakovskaja kul’tura, Moskva.
  48. Dobrovol’skij I.G., Dubov I.V., Kuz’menko Ju.K. 1981, Klassifikacija i interpretacija graffiti na vostočnych monetach, „Trudy Gosudarstvennogo Ermitaža”, vol. 21, s. 53-77.
  49. D’JAKOVSKAJA KUL’TURA 1991, Graffiti na vostočnych monetach. Drevnaja Rus’ i sopredel’nye strany, Leningrad.
  50. Dubov I.V. 1977, Skandinavskie nachodki v Jaroslavskom Povolž’e, „Skandinavskij Sbornik”, vol. 22, s. 175-186.
  51. D’JAKOVSKAJA KUL’TURA 1982, Severo-Vostočnaja Rus’ v epochu rannego srednevekov’ja (istoriko-archeologičeskie očerki), Leningrad.
  52. D’JAKOVSKAJA KUL’TURA 1988, Jaroslavskoe Povolž’e v IX-XIII vv. (veduščie issledovateli i osnovnye problemy), w: Slavjano-russkie drevnosti, Leningrad, s. 136-150.
  53. D’JAKOVSKAJA KUL’TURA 1989, Velikij Volžskij put’, Leningrad.
  54. Dubynin A.F. 1970, Troickoe gorodišče, w: Drevnee poselenie v Podmoskov’e, Moskva, s. 5-98.
  55. Eckstein D., Schietzel K. 1977, Zur dendrochronologischen Gliederung und Datierung der Baubefunde von Haithabu, w: Bericht über die Ausgrabungen in Haithabu, Bericht 11, Neumünster, s. 141-164.
  56. EKETORP 1976, Eketorp. Fortification and Settlement on Őland/Sweden, Stockholm.
  57. Ellmers D. 1985, Die Bedeutung der Friesen für die Handelsverbindungen des Ostseeraums bis zur Wikingerzeit, „Acta Visbyensia“, vol. 7, s. 7-54.
  58. Emmerling J. 1972, Technologische Untersuchungen an eisernen Bodenfunde, „Alt-Thüringen“, vol. 12, s. 267-320.
  59. Emmerling J. 1978, Technologische Untersuchungen an kaiserzeitlichen Schwertern aus Buchhain (Buchowien), „Alt-Thüringen“, vol. 15, s. 92-102.
  60. Fechner M.V., Nedošivina N.G. 1987, Etnokul’turnaja charakteristika timerevskogo mogil’nika po materialam pogrebal’nogo inventarja, „Sovetskaja Archeologija“, No 2, s. 70-89.
  61. France-Lanord A. 1949, La fabrication des épées damassées aux époques mérovingiennes et carolingiennes, „Le Pays Gaumais“, vol. 10, s. 19-45.
  62. Gajdukov P.G., Fomin A.V. 1986, Monetnye Nachodki Izborska, „Kratkie Soobščenija”, vol. 183, s. 101-110.
  63. Golubeva L.A. 1991, Litejnoe delo na poselenii Krutik v Belozer’e, w: Materialy po srednevekovoj archeologii Severo-Vostočnoj Rusi, Moskva, s. 148-164.
  64. Gopak V.D. 1984, Koval’ska sprawka u meškanciv Chodosivs’kogo gorodišča na rubež našoi eri, „Archologija”, vol. 48, s. 88-92.
  65. Gopak V.D., Chavljuk P.I. 1972, Technologija obrobki zaliza u zarubinec’kich plemen Pivdennogo Pobužžja, „Archeologija”, vol. 6, s. 90-96.
  66. Gopak V.D., Suchobokov O.V. 1978, Pro saltivs’ke zalizoobrobne remeslo, „Archeologija”, vol. 25, s. 60-70.
  67. Gopak V.D., Šovkopljas A.M. 1983, Černyj metall zarubineckogo poselenija na Oboloni v Kieve, „Sovetskaja Archeologija”, No 4, s. 154-160.
  68. Gopak V.D., Zavernjaev F.M. 1981, Železnyje izdelija Počepskogo selišča, „Sovetskaja Archeologija”, No 1, s. 181-191.
  69. Gurin M.F. 1982, Drevnee železo Belorusskogo Podneprov’ja (I tysjačeletie n.e.), Minsk.
  70. Gurin M.F. 1984, Issledovanie trechpolosnych nožej Polockoj zemli, „Slovenská Archeológia“, vol. 32, s. 311-326.
  71. Gurin M.F. 1987, Kuznečnoe remeslo Polockoj zemli IX-XIII vv., Minsk
  72. Hall R.A. 1990, Archeological Introduction, w: A.J. Mainman, Anglo-Scandinavian Pottery from 16-22 Coppergate, w: The Archaeology of York, vol. 16, No 5, s. 377-385.
  73. Hansson T., Modin S. 1973, A Metallographic Examination of Some Iron Findings with a High Nickel and Cobalt Content, „Antivariskt Arkiv“, vol. 50, s. 5-23.
  74. HELGŐ I: 1961, Excavation at Helgö I. Report for 1954-1956, Stockholm.
  75. II: 1964, Excavations at Helgö II. Report for 1957-1959, Stockholm.
  76. III: 1970, Excavations at Helgö III. Report for 1960-1964, Stockholm.
  77. IV: 1972, Excavations at Helgö IV: Workshop, Part I, Stockholm.
  78. V: 1978, Excavations at Helgö V. Workshop, Part II, Stockholm.
  79. VI: 1981, Excavations at Helgö VI. The Mälaren Area, Stockholm.
  80. VII: 1981, Excavations at Helgö VII. Glass-Iron-Clay, Stockholm.
  81. IX: 1984, Excavations at Helgö IX. Finds, Features and Functions, Stockholm.
  82. X: 1986, Excavations at Helgö X. Coins, Iron and Gold, Stockholm.
  83. XI: Excavations at Helgö XI, Stockholm.
  84. XII: Excavations at Helgö XIII, Stockholm.
  85. Herrmann J. 1982, Slawen und Wikinger in der Frügeschichte der Ostseevölker, w: J. Herrmann (red.), Wikinger und Slawen. Zur Frügeschichte der Ostseevölker, Berlin, s. 10-148.
  86. Herrmann J. 1988, Zur Struktur von Handel und Handelsplätzen im südwestlichen Ostseegebiet vom 8.-10.
  87. Jahrhundert, „69. Bericht der Römisch- Germanischen Kommission“, s. 720-739.
  88. Holmquist Olausson L. 1993, Aspects on Birka. Investigations and surveys 1976-1989, Stockholm.
  89. Holmqvist W. 1974, Helgö, eine Vortform der Stadt?, w: H. Jankuhn, W. Schlesinger, H. Steuer (red.), Vor- und Frühformen der europäischen Stadt im Mittelalter, Teil 2, Göttingen, s. 21-29.
  90. Holmqvist W. 1976a, Die Ergebnisse der Grabungen auf Helgö (1954-1974), „Prähistorische Zeitschrift“, vol. 51, s. 127-177.
  91. Holmqvist W. 1976b, Die frühmittelalterliche Siedlung auf Helgö, „Acta Visbyensia“, vol. 5, s. 35-48.
  92. Horstmann D. 1989, Metallographische Untersuchungen an Saxen mit gezahnter Zwischenlage, „Die Kunde NF“, vol. 40, s. 209-211.
  93. Høeg E. 1952, Mikroskopiske undersøgelser af Vimosesvaerd, „Aarbøger for Nordisk Oldkyndighed og Historie“, s. 218-223.
  94. Jankuhn H. 1971, Typen und Funktionen vor- und frühwikingerzeitlicher Handelsplätze im Ostgebiet, Wien.
  95. Høeg E. 1986, Haithabu. Ein Handelsplatz der Wikingerzeit, wyd. 8, Neumünster.
  96. Jensen S. 1991, Ribe zur Wikingerzeit, Ribe.
  97. Jonttijärvi A., Lyngstrøm H. 1990, Fire maend og deres jernknive – en arkaeologisk/metallurgisk undersøgelse, „Aarbøger for Nordisk Oldkyndighed og Historie“, s. 59-67.
  98. Kaczanowski P. 1992a, Importy broni rzymskiej na obszarze europejskiego Barbaricum, Kraków.
  99. Kaczanowski P. 1992b, Bemerkungen zu Chronologie des Zustroms römischen Waffenimport in das europäische Barbaricum, w: K. Godłowski, R. Madyda-Legutko (red.), Probleme der relativen und absoluten Chronologie ab Latènezeit bis zum Frühmittelalter, Kraków, s. 171-186.
  100. Kaczanowski P. 1994, Aus den Forschungen an der territorialen Differenzierung des Zustroms römischer Waffenimporte im Barbaricum, w: C. von Carnap-Bornheim (red.), Beiträge zu römischer und barbarischer Bewaffnung in den ersten vier nachchristlichen Jahrhunderten, Lublin, s. 207-222.
  101. Kędzierski Z., Stępiński J. 1981, Badania metaloznawcze miecza żelaznego z Gostomii, woj. Radom, „Sprawozdania Archeologiczne”, t. 21, s. 65-75.
  102. Kirpičnikov A.N. 1988, Ladoga i Ladožskaja zemlja VIII-XIII vv., w: Slavjano-russkie drevnosti, vypusk 1: Istoriko-archeologičeskoe izučenije Drevnej Rusi, Leningrad, s. 38-79.
  103. Kirpičnikov A.N., Dubov I.V., Lebedev G.S. 1986, Rus’ i varjagi (russko-skandinavskie otnošenija domongol’skogo vremenii), w: Slavjane i skandinavy, Moskva, s. 189-297.
  104. Kočkurkina S.I., Rozanova L.S. 1987, Itogi technologičeskogo izučenija kuznečnoj produkcii Drevnej Karely (po materialam gorodišč Paaso i Tiversk), „Kratkie Soobščenija”, vol. 190, s. 88-94.
  105. Kolčin B.A. 1953, Černaja metallurgija i metalloobrabotka v Drevnej Rusi, Moskva.
  106. Kolčin B.A. 1959, Železoobrabatyvajuščee remeslo Novgoroda Velikogo, w: Trudy Novogorodskoj Archeologičeskoj Ekspedicii, vol. 2, Moskva, s. 7-120.
  107. Kolčin B.A. 1975, Stanovlenie remesla drevnego Novgoroda, w: Tezisy dokladov Sovetskoj delegacii na III Meždunarodnyj Kongress Slavjanskoj Archeologii, Moskva, s. 53-58.
  108. Kolčin B.A. 1982, Chronogija novogrodskich drevnostej, w: Novgorodskij sbornik. 50 let raskopok Novgoroda, Moskva, s. 156-177.
  109. Kolčin B.A. 1985, Remeslo, w: B.A. Kolčin (red.), Drevnjaja Rus’. Gorod, zamok, selo, Moskva, s. 243-297.
  110. Kolčin B.A., Černych N.B. 1977, Dendrochronologija Vostočnoj Evropy, Moskva.
  111. Kolčin B.A., Janin V.L. 1982, Archeologii Novgoroda 50 let, w: Novgorodskij sbornik. 50 let raskopok Novgoroda, Moskva, s. 3-136
  112. Kulakov V.I., Tolmačeva M.M. 1987, Technologija izgotovlenija kopii prussov, „Kratkie Soobščenija”, vol. 190, s. 94-101.
  113. Leciejewicz L. 1963, Z badań nad początkami osad miejskich nad Bałtykiem we wczesnym średniowieczu, „Archeologia Polski”, t. 8, s. 332-345.
  114. Leciejewicz L. 1979, Normanowie, Wrocław.
  115. Leont’ev A.E. 1974, O vremenii vozniknovenija Sarskogo gorodišča, „Vestnik Moskovskogo Universiteta”, vol. 29, No 5, s. 68-74.
  116. Leont’ev A.E. 1976, Klassifikacija nožej Sarskogo gorodišča, „Sovetskaja Archeologija”, No 2, s. 33-45.
  117. Leont’ev A.E. 1981, Skandinavskie vešči v kollekcii Sarskogo gorodišča, „Skandinavskij Sbornik”, vol. 26, s. 141-150.
  118. Leont’ev A.E. 1987, Rostov. Prednosylki voznikonovenija drevnerusskogo goroda, w: Trudy V Meždunarodnogo Kongressa Slavjanskoj Archeologii, vol. 1, No 2a, Moskva, s. 151-157.
  119. Leont’ev A.E., Rjabinin E.A. 1980, Etapy i formy assimiljacii letopisnoj meri (postanovka voprosa), „Sovetskaja Archeologija”, No 2, s. 67-79.
  120. Linder Welin U.S. 1973, Myntbestämningar, w: B. Ambrosiani, B. Arrhenius, K. Danielsson, O. Kyhlberg, G. Werner, Birka. Svarta jordens hamnområde. Arkeologisk undersökning 1970-1971, Stockholm, s. 197-199.
  121. Lipoński W. 1995, Narodziny cywilizacji Wysp Brytyjskich, Poznań.
  122. Lund Hansen U. 1994, Zum Verhältnis von zivilem Und militärischem Import in der römischen Kaiserzeit, w: C. von Carnap-Bornheim (red.), Beiträge zu römischer und barbarischer Bewaffung in den ersten vier nachchristlichen Jahrhunderten, Lublin, s. 189-206.
  123. Lundsrtöm A. 1968, Helgö als frühmittelalterlicher Handelsplatz in Mittelschweden, „Frümittelalterliche Studien“, vol. 2, s. 278-290.
  124. Lundström A. (red.) 1988, Thirteen Studies on Helgö, Stockholm.
  125. Łosiński W. 1988, Chronologia napływu najstarszej monety arabskiej na terytorium Europy, „Slavia Antiqua“, t. 31, s. 93-181.
  126. Łosiński W. 1992, Miejsce Gniozdowa w rozwoju kontaktów Skandynawii z Rusią Kijowską, „Przegląd Archeologiczny”, t. 39, s. 139-152.
  127. Łosiński W. 1995, Zur Genese der frühstädtischen Zentren bei den Ostseeslawen, w: H. Brachmann (red.), Burg ‒ Burgstadt ‒ Stadt. Zur Genese mittelalterlicher nichtagrarischer Zentren in Ostmitteleuropa, Berlin, s. 68-91.
  128. Mamzer H. 1988, Studia nad metalurgią żelaza na terenie północno-wschodniej Bułgarii we wczesnym średniowieczu, Wrocław.
  129. McDonnell G. 1989, Iron and its alloys in fifth to eleventh centuries AD in England, „World Archaeology“, vol. 20, No 3, s. 373-380.
  130. Mezencova G.G., Gopak V.D. 1974, Zalizni wyroby z starodavnego Belgoroda, „Archeologija”, vol. 14, s. 73-81.
  131. Micheév V.K., Stepans’ka R.B., Fomin L.D. 1973, Noži saltiv’koi kul’turi ta ich virobnictvo, „Archeologija“, vol. 9, s. 90-99.
  132. Minasjan P.S. 1980, Četyre gruppy nožej Vostočnoj Evropy epochi rannego srednevekov’ja (k voprosu o pojavlenii slavjanskich form v lesnoj zone), „Archeologičeskij Sbornik”, vol. 21, s. 68-74.
  133. Mocja O.P. 1990, Pochovannja skandinaviv na Pivdni Kiivs’koi Rusi, „Archeologija”, vol. 4, s. 90-97.
  134. Modin S., Pleiner R. 1978, The metallographic examinations of locks, keys and tools, w: Excavations at Helgö V:1, Stockholm, s. 81-109.
  135. Müller-Wille M. 1973, Eisengeräte aus Haithabu Ausgrabungen 1963-1964), w: Bericht über die Ausgrabungen in Haithabu, Bericht 6, Neumünster, s. 23-37.
  136. Müller-Wille M. 1980, Ein Barrenhort aus Haithabu, „Offa“, vol. 37, s. 129-145.
  137. Nedošivina N.G., Fechner M.V. 1985, Pogrebal’nyj obrjad timerevskogo mogil’nika, „Sovetskaja Archeologija“, No 2, s. 101-115.
  138. Neumann B. 1927, Römischer Damaststahl, „Archiv für das Eisenhüttenwesen“, vol. 1/3, s. 241-254.
  139. Nosov E.N. 1990, Novgorodskoe (Rjurikovo) gorodišče, Leningrad.
  140. Nosov E.N. 1991/1992, Novye dannye o slavjanskich poselenijach novgorodskoj okrugii, „Slavia Antiqua“, t. 33, s. 65-93.
  141. Nosov E.N., Rozanova L.S. 1989, Technologija obrabotki železa na poselenijach Priil’men’ja v IX-X vv., „Kratkie Soobščenija”, vol. 198, s. 102-106.
  142. NOVOE V ARCHEOLOGII 1981, Novoe v archeologii Kieva, Kiev.
  143. Nylén E. 1982, Schwedische Wikingerzeit und frühes Mittelalter, w: J. Herrmann (red.), Wikinger und Slawen. Zur Frühgeschichte der Osteseevölker, Berlin, s. 191-212.
  144. Okulicz-Kozaryn Ł. 1993, Finowie Zachodni, Warszawa.
  145. Petersen J. 1951, Vikingtidens redskaper, Oslo.
  146. Petruchin V.Ja. 1983, Ob osobennostjach slavjano-skandinavskich etničeskich otnošenij v rannefeodal’nyj period (IX-XI vv.), w: Drevnejšie gosudarstva na territorii SSSR. Materialy i issledovanija, 1981 god, Moskva, s. 174-181.
  147. , O načal’nych etapach formirovanija drevnerusskoj narodnosti i rasprostranenii nazvanija Rus’ v svete dannych pogrebal’nogo obrjada, w: Issledovanija v oblasti balto-slavjanskoj duchovnoj kul’tury. Pogrebal’nyj obrjad, Moskva, s. 207-216.
  148. Piaskowski J. 1959, Metaloznawcze badania wyrobów żelaznych z cmentarzysk ciałopalnych Wielkopolski z okresu halsztackiego, „Fontes Archaeologici Posanienses”, t. 10, s. 202-228.
  149. Piaskowski J. 1961, Badania żelaznych wyrobów celtyckich z Larnoczy, Sobociska i Głownina (Dolny Śląsk), „Silesia Antiqua”, t. 3, s. 88-102.
  150. Piaskowski J. 1964a, Metaloznawcze badania przedmiotów żelaznych z osady w Nowej Hucie-Mogile z okresu rzymskiego, „Materiały Starożytne”, t. 10, s. 169-186.
  151. Piaskowski J. 1964b, Metaloznawcze badania przedmiotów żelaznych z Wyżnego Kubina i Pobedimia (Słowacja), „Acta Archaeologica Carpathica”, t. 6, s. 133-140.
  152. Piaskowski J. 1965, Technologia żelaza i stali u starożytnych Celtów, „Z otchłani Wieków”, t. 31, s. 264-268.
  153. Piaskowski J. 1969a, Cechy materiałowo-technologiczne wyrobów żelaznych jako kryteria kulturowo-chronologiczne, „Wiadomości Archeologiczne”, t. 34, s. 332-354.
  154. Piaskowski J. 1969b, Metallkundliche Untersuchungen an archäologischen Eisengegenständen der vorrömischen Eisen und der römischen Kaiserzeit aus dem Nordosten der DDR, „Ethnographisch-Archäologische Zeitschrift“, vol. 10, s. 301-332.
  155. Piaskowski J. 1970, Metaloznawcze badania zapinek celtyckich znalezionych na ziemiach Polski, „Archeologia Polski“, t. 15, s. 387-417.
  156. Piaskowski J. 1972, Technologia przedmiotów żelaznych ludności kultury łużyckiej i pomorskiej na ziemiach Polski, „Wiadomości Archeologiczne”, t. 37, s. 72-89.
  157. Piaskowski J. 1973, Eisen- und Stahltechnologie der Völkerwanderungszeit im Gebiet zwischen Weichsel und Oder, „Antikvariskt Arkiv“, vol. 53, s. 29-41.
  158. Piaskowski J. 1974a, Untersuchungen der früh- mittelalterlichen Eisen- und Stahltechnologie der Slawen in den Gebieten zwischen Weichsel und Oder, „Archaeologia Polona“, t. 15, s. 67-96.
  159. Piaskowski J. 1974b, O stali damasceńskiej, Wrocław.
  160. Piaskowski J.1974c, Metallkundliche Untersuchungen an Eisengegenständen aus dem Gräberfeld von Környe, „Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae“, vol. 26, s. 117-130.
  161. Piaskowski J. 1981, Technologia żelaza plemion bałtyjskich u schyłku czasów starożytnych i w początku wczesnego średniowiecza (I w. p.n.e.-VII w. n.e.), „Rocznik Białostocki”, t. 15, s. 11-42.
  162. Piaskowski J. 1982, Classification and evaluation of the technological level of ancient and early medieval iron manufacture centres, w: J. Piaskowski, M. Biborski (red.), Ancient Iron Manufacture Centres in Northern Central Europe. Archaeologia Interregionalis, Kraków, s. 7- 27.
  163. Piaskowski J. 1983a, Metallographische Untersuchungen zur Eisen- und Stahltechnologie in Haithabu, w: Bericht über die Ausgrabungen in Haithabu, Bericht 18, Neumünster, s. 45-62.
  164. Piaskowski J. 1983b, Hypothetische Eigenschaften des Schleswig-Holstein geschmolzenen Rennfeuerreisens, „Offa“, vol. 40, s. 157-162.
  165. Piaskowski J. 1987, Projekt klasyfikacji postaci znalezisk żużla i innych pozostałości starożytnego i średniowiecznego wytopu żelaza dymarkowego, „Sprawozdania Archeologiczne“, t. 39, s. 331-337.
  166. Piaskowski J. 1991, The Technology of Iron Implements on the Territory of Poland in the Late La Tene and Roman Period (2-1 cent.B.C. ‒ 5 cent.A.D.), „Materiały Archeologiczne“, t. 26, s. 41-52.
  167. Piaskowski J. Pleiner R. 1962, Staré evropské kovářstvi. Stav metalografického výzkumu, Praha.
  168. Piaskowski J. 1967, Die Technologie des Schmiedes in der Grossmährischen Kultur, „Slovenská Archeológia“, vol.
  169. , No 1, s. 77-188.
  170. Piaskowski J. 1969, Středověké sídliště s kovárnami u Mutějovic, „Památky Archeologické“, vol. 60, No 2, s. 533-571.
  171. Piaskowski J. 1970, Zur Schmiedetechnik im römerzeitlichen Bayern, „Bayerische Vorgeschichtsblätter“, vol. 35, s. 113-141.
  172. Piaskowski J. 1974, K otázce jakosti keltských zbraní na základě hrobevého nálezu z Třebohostic, „Archeologické Rozhledy“, vol. 26, s. 461-467.
  173. Piaskowski J. 1975, Eisenschmiede im frühmittelalterlichen Zentraleuropa. Die Wege zur Erforschung eines Handwerkszweiges, „Frühmittelalterlichen Studien“, vol. 9, s. 79-92.
  174. Piaskowski J. 1979a, K vývoji slovanské nožířské techniky v Čechách, „Archeologické Rozhledy“, vol. 31, s. 245-256.
  175. Piaskowski J. 1979b, Die Technik des Schmiedehandwerks im 13. Jahrhundert im Dorf und in der Stadt, w: H. Jankuhn, R. Wenskus (red.), Geschichtswissenschaft und Archäologie, Sigmaringen, s. 393-410.
  176. Piaskowski J. 1982a, Untersuchungen zur Schmiedetechnik auf den keltischen Oppida, „Památky Archeologické“, vol. 73, s. 86-173.
  177. Piaskowski J. 1982b, Exkurs. Techniky kovářské výroby. Metalografické a chemické rozbory, w: M. Richter, Hradišt‘ko u Davle, méstečko ostrovského kláštera, Praha, s. 268-287.
  178. Piaskowski J. 1983, Zur Technik von Messerklingen aus Haithabu, w: Berichte über die Ausgrabungen in Haithabu, Bericht 18, Neumünster, s. 63-92.
  179. Piaskowski J. 1989, The Technology of Medieval Blacksmiths in Praque, w: Dal basso fuoco all’altoforno, Varese, s. 77-82.
  180. Piaskowski J. 1993, Die Technologie der Messerherstellung in der frühmittelalterlichen Fürstenburg von Budeč, Böhmen, „Památky Archeologické“, vol. 84, s. 69-92.
  181. Pleiner R., Plzák F., Quadrat O. 1956, Poznámky k výrobní technice staroslavanských čepelí, „Památky Archeologické“, vol. 47, s. 314-334.
  182. Pletneva S.A. 1981, Stepi Evrazii v epochu srednevekov’ja, Moskva.
  183. Pobol‘ L.D., Gurin M.F. 1979, Metallografični doslidženija zaliznich virobiv z poselennja I tysjačolittja n.e. u Verchn’omu Podniprovï, „Archeologija“, vol. 31, s. 96-103.
  184. , Metallografičeskie issledovanija železnych izdelii iz Tajmanova Bychovskogo rajona Belorusskij SSR, w: Rapports du IIIe Congrès International d’Archéologie Slave, vol. 2, Bratislava, s. 341-358.
  185. PROBLEMY 1978, Problemy etnogeneza slavjan, Kiev.
  186. Puškina T.A., Rozanova L.S. 1992, Kuznečnyje izdelija iz Gnëzdova, „Rossiskaja Archeologija”, No2, s. 200-220.
  187. Randsborg K. 1980, The Wiking Age in Denmark, London.
  188. Ravdina T.V. 1988, Pogrebenija X-XI vv. s monetami na territorii Drevnej Rusi. Katalog, Moskva.
  189. Rjabinin E.A. 1980, Skandinavskij proizvodstvennyj kompleks VIII veka iz Staroj Ladogi, „Skandinavskij Sbornik”, vol. 25, s. 161-178
  190. Rjabinin E.A., Černych N.B. 1988, Stratigrafija, zastrojka i chronologija nižnego sloja Staroladožkogo Zemljannogo gorodišča v svete novych issledovanii, „Sovetskaja Archeologija”, No 1, s. 72-100.
  191. Rosenqvist A.M. 1967/1968, Sverd med klinger ornert med figurer i kooperlegeringer fra eldre jernalder i Universitetets Oldsaksamling, „Årbok“, s. 143-200.
  192. Rozanova L.S. 1987, Izučenie technologii železnych izdelii, w: T.N. Nikol’skaja, Gorodišče Slobodka XII-XIII vv., Moskva, s. 152-161.
  193. Rozanova L.S. 1991, Kuznečnaja produkcija i technika eë proizvodstva na Severo-Vostoke Rusi v X-XIII vv., w: Materialy po srednevekovoj archeologii Severo-Vostočnoj Rusi, Moskva, s. 202-225.
  194. Rusanova I.P., Symonovič E.A. (red.) 1993, Slavjane i ich sosedi v konce I tysjačeletija do n.e. ‒ pervoj polovine I tysjačeletija n.e., Moskva.
  195. Sacharov A.N. 1980, Diplomatija Drevnej Rusi. IX-pervaja polovina X v., Moskva.
  196. Salin E. 1957, La civilisation mérovingienne, t. 3: Les techniques, Paris.
  197. Schaaber O. 1963, Beiträge zur Frage des nordischen Eisens. Metallkundliche Grundlagen und Untersuchungen an Funden vom Magdalensberg, „Carinthia I“, vol. 153, s. 129-278.
  198. Schnietzel K. 1981, Stand der siedlungsarchäologischen Forschung in Haithabu – Ergebnisse und Probleme, w: Bericht über die Ausgrabungen in Haithabu, Bericht 16, Neumünster.
  199. Schnurbein S., von 1994, Römische Handwerk in der Germania Magna. Diskussionsbeitrag, w: C. von Carnap-Bornheim (red.), Beiträge zu römischer und barbarischer Bewaffnung in den ersten vier nachchristlichen Jahrhunderten, Lublin, s. 377-378.
  200. Schürmann E. 1959, Untersuchungen an Nydam-Schwertern, „Archiv für das Eisenhüttenwesen“, vol. 30, s. 121-126.
  201. Sedov V.V. 1970, Slavjane i plemena jugo-vostočnogo regiona Baltijskogo morja, w: II. Internationaler Kongress für slawische Archäologie, Band I, Berlin, s. 11-23.
  202. Sedov V.V. 1982, Vostočnye slavjane v VI-XIII vv., Moskva.
  203. Sedov V.V. 1985, Izborsk v 8-10 vekach, w: Novoe v archeologii Pribaltiki i sosednych territorij, Tallin, s. 119-128.
  204. Sedov V.V. 1987, Finno-ugry i balty v epochu srednevekov’ja, Moskva.
  205. Sedov V.V. 1992, Skandinavische Elemente im frühmittelalterlichen Pskov, „Studia Baltica Stockholmiensia“, vol. 9, s. 143-154.
  206. Sedov V.V. (red.) 1985, Srednevekovaja Ladoga. Novye archeologičeskie otkrytija i issledovanija, Leningrad.
  207. Sedova M.V. 1981, Juvelirnye izdelija drevnego Novgoroda (X-XV vv.), Moskva.
  208. Selling D. 1955, Wikingerzeitliche und frühmittelalterliche Keramik in Schweden, Stockholm.
  209. SLAVJANE 1990, Slavjane Jugo-Vostočnoj Evropy v predgosudarstvennyj period, Kiev.
  210. Spehr R. 1971, Die Rolle der Eisenverarbeitung in der Wirtschaftsstruktur des Steinsburg- Oppidums, „Archeologické Rozhledy“, vol. 23, s. 486-503.
  211. Stankus J. 1970, Geležies dirbinių gamybos Lietuvoje V-VIII amžiais technologija, „Lietuvos TSR Mokslu akademijos darbai“, A serija, vol. 3 (34), s. 57-75.
  212. Stankus J. 1975, Technologija železnych izdeli baltov vo II-XIII vv., w: Tezisy dokladov Sovetskoj delegacii na III Meždunarodnom Kongresse Slavjanskoj Archeologii, Moskva, s. 43-44.
  213. Stankus J. 1984, Žemaičių plokštinių kapinynų geležies, dirbinių metalografine analize, „Lietuvos Archeologija“, vol. 3, s. 135-141.
  214. Stankus J. 1985, Issledovanie proizvodstva železa i kuznečnogo dela v Litve, w: Novoe v archeologii Pribaltiki i sosednych territorij, Tallin, s. 131-139.
  215. Stankus J. 1988, Geležies dirbinių metalografine analize, „Lietuvos Archeologija“, vol. 6, s. 65-76.
  216. Stenberger M. 1974, Eketorp. Entwicklung und wirtschaftliche Bedeutung, w: H. Jankuhn, W. Schlesinger, H. Steuer (red.), Vor- und Frühformen der europäischen Stadt im Mittelalter, Teil 2, Göttingen, s. 7-18.
  217. Steuer H. 1974, Die Südsiedlung von Haithabu. Studien zur frühmittelalterlichen Keramik im Nordseeküstenbereich und in Schleswig-Holstein, Neumünster.
  218. Steuer H. 1984, Zur ethnischen Gliederung der Bevölkerung von Haithabu anhand der Gräberfelder, „Offa“, vol. 41, s. 189-212.
  219. Šramko B.A., Fomin L.D., Solncev L.A. 1971, Novye issledovanija techniki obrabotki železa v Skifii,
  220. „Sovetskaja Archeologija”, No 4, s. 140-153.
  221. Šramko B.A., Solncev L.A., Fomin L.D. 1963, Technika obrabotki železa v lesostepnoj i stepnoj Skifii, „Sovetskaja Archeologija”, No 4, s. 36-57.
  222. Šramko B.A., Solncev L.A., Stepanskaja R.B., Fomin L.D. 1974, K voprosu o technike izgotovlenija sarmatskich mečej i kinžalov, „Sovetskaja Archeologija”, No 1, s. 181-190.
  223. Štychov G.V. 1978, Goroda Polockoj zemli (IX-XIII vv.), Minsk.
  224. Thomsen R. 1968, Undersøgelse af jernalderslagger og jerngenstande fra Hagestad i Skåne, „Kuml“, s. 124-142.
  225. Thomsen R. 1971a, Metallografische Untersuchungen an wikingerzeitlichen Eisenbarren aus Haithabu, w: Berichte über die Ausgrabungen in Haithabu, Bericht 5, Neumünster, s. 9-29.
  226. Thomsen R. 1971b, Metallografische Untersuchungen einer wikingerzetlichen Lanzenspitze aus Haithabu, w: Berichte über Ausgrabungen in Haithabu, Bericht 5, s. 58-82.
  227. Thomsen R. 1994, Metallografiske undersøgelser af svaerd og spydspidser fra mosefundene i Illerup og Nydam, „Aarbøger for Nordisk Oldkyndighed og Historie 1992“, s. 281-310.
  228. Thålin L. (Thålin-Bergman L.) 1967, Metallografisk undersökning av ett vendeltida praktsvärd, „Fornvännen“, vol. 62, s. 225-240.
  229. Thålin L. (Thålin-Bergman L.) 1973, Notes on the Ancient Iron Currency Bars of Northern Sweden and the Nickel Alloys of Some Archeological Objects, „Antikvariskt Arkiv“, vol. 50, s. 24-41.
  230. Thålin L. (Thålin-Bergman L.) 1979, Blackmithing in Prehistoric Sweden, w: Iron and Man in Prehistoric Sweden, Stockholm, s. 99-133.
  231. Thålin L. (Thålin-Bergman L.) 1983, Techniques and Craftsmanship in the Vendel Period, w: Vendel Period Studies, Stockholm, s. 151-162.
  232. Tolmačeva M.M. 1983, Technologija kuznečnogo remesla Staroj Rjazani, „Sovetskaja Archeologija” , No 1, s. 245-258.
  233. Thålin L. (Thålin-Bergman L.) 1989a, Technologija obrabotki železa v lesostepnom regione saltovskoj kul’tury, w: Estestvennonaučnyje
  234. metody v archeologii, Moskva, s. 146-168.
  235. Thålin L. (Thålin-Bergman L.) 1989b, Kuznečnye izdelija saltovo-majackoj kul’tury po materialam jutanovskogo mogil’nika, „Kratkie Soobščenija”, vol. 198, s. 107-112.
  236. Tomtlund J.E. 1973, Metallographic Investigation of 13 Knives from Helgö, „Antikvariskt Arkiv“, vol. 50, s. 42-63.
  237. Vinnikov A.Z. 1990, Kontakty donskich slavjan s alano-bolgarskim mirom, „Sovetskaja Archeoligija“, No 3, s. 124-137.
  238. Voznesenkaja G.A. 1965a, Metall Trojickogo gorodišča, w: Archeologija i estestvennyje nauki, Moskva, s. 129-139.
  239. Voznesenkaja G.A. 1965b, Obrabotka černogo metalla na gorodišče Titčicha, w: A.N. Moskalenko, Grordišče Titčicha, Voronež, s. 251-261.
  240. Voznesenkaja G.A. 1965c, Stal’nyje noži drevnego Ljubeča, „Kratkije Soobščenija”, vol. 104, s. 145-149.
  241. Voznesenkaja G.A. 1970a, Obrabotka železa u plemen černiachovskoj kul’tur’e, „Kratkije Soobščenija”, vol. 121, s. 34-38.
  242. Voznesenkaja G.A. 1970b, Metallografičeskoe issledovanie kuznečnych izdelij Troickogo gorodišča, w: Drevnee poselenie v Podmoskov’e, Moskva, s. 192-199.
  243. Voznesenkaja G.A. 1972, Technika obrabotki železa i stali, w: Metall černiachovskoj kul’tury, Moskva, s. 8-49.
  244. Voznesenkaja G.A. 1979, Technika kuznečnogo proizvodstva u vostočnych slavjan v VIII-X vv., „Sovetskaja Archeologija”, No 2, s. 70-76.
  245. Voznesenkaja G.A. 1984, Metaloobrabotka na pozdnelatenskom poselenii Galliš-Lovačka, „Sovetskaja Archeologija”, No 4, s. 163-175.
  246. Voznesenskaja G.A., Chomutova L.S. 1972, Metallografičeskoe izučenie kuznečnych izdelij drevnnego Volkovyska, w: Belaruskija starožytnasti, Minsk, s. 177-185.
  247. Voznesenkaja G.A.1974, Technika i technologia kuznečnogo proizvodstva na gorodišče Marica, „Sovetskaja Archeologija”, No 4, s. 180-188.
  248. Voznesenskaja G.A., Kovalenko V.P. 1985, O technike kuznečnogo proizvodstva v gorodach Černigovo-Severskoj zemli, w: Zemli Južnoj Rusi v XI-XIII vv., Kiev, s. 95-109.
  249. Warnke D. 1988, Frühstädtische Zentren bei den Nordwestslawen, „Fennoscandia Archaeologica”, vol. 5, s. 69-77.
  250. Wietrzichowski F. 1993, Untersuchungen zu den Anfängen des frühmittelalterlichen Seehandels im südlichen Ostseeraum unter besonderer Berücksichtigung der Grabungsergebnisse von Gross Strömkendorf, w: Wismarer Studien zur Archäologie und Geschichte, vol. 3.
  251. WIKINGER 1992, Wikinger ‒ Waräger ‒ Normannen. Die Skandinavier und Europa 800-1200. Ausstellungskatalog, Berlin-Uddevalla.
  252. Zagorul’skij E.M. 1982, Vozniknovenie Minska, Minsk
  253. Zav’jalov V.I. 1985, Noži gorodišča Idna-kar, w: Materialy srednevekovych pamjatnikov Udmurtii, Ustinov,s. 37-47.
  254. Zav’jalov V.I. 1989a, O regional’nych različijach v vostočnoevropejskom kuznečnom remesle X-XIV vv., „Kratkie Soobščenija”, vol. 195, s. 20-25.
  255. Zav’jalov V.I. 1989b, Technologičeskie schemy železnych nožej X-XIV vv. iz Vostočnoj Evropy, w: Estestvennonaučnye metody v archeologii, Moskva, s. 168-176.
  256. Zav’jalov V.I., Česnokova N.N. 1991, Železnye predmety Lozymskogo poselenija (vanvizdinskaja kul’tura), „Sovetskaja Archeologija”, No 2, s. 208-216.