Abstrakt
W artykule omówiony został wpływ Schellinga na myśl polską pierwszej połowy XIX wieku. Analizuję w nim teksty działających w tym okresie autorów, takich jak: J. K. Szaniawski, J. Gołuchowski, M. Mochnacki, M. Wiszniewski, B. Trentowski, K. Libelt czy A. Cieszkowski. Celem moich badań jest wykazanie, iż schellingiańska filozofia przyrody, filozofia epok świata oraz krytyka absolutnego racjonalizmu Hegla stanowiła dla nich głębokie i ważne źródło inspiracji, która w pewnych przypadkach (Gołuchowski, Trentowski) dotyczyła samych podstaw ich systemów filozoficznych. Wpływ ten przyczynił się do uzyskania przez polski romantyzm zarówno spekulatywnej głębi, jak i samoświadomości swojej tożsamości.
Bibliografia
Borzym, Stanisław. 2000. “Trentowski a Schelling.” Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, XII: 192-203.
Cieszkowski, August. 2014. Prolegomena do historiozofii. Bóg i palingeneza oraz mniejsze pisma filozoficzne z lat 1838-1842. Warszawa: PWN. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111534664
Filutowska, Katarzyna. 2020. “German Philosophy in Vilnius in the years 1803-1832 and the Origins of Polish Romanticism.” Studies in East European Thought, 72 (1): 19-30. DOI: https://doi.org/10.1007/s11212-019-09340-7
Filutowska, Katarzyna. 2021. “Schelling’s Narrative Philosophy and Ankersmit’s Narrative Logic – Is There Any Philosophy to Narrative?” Journal of Transcendental Philosophy, 2 (2): 237-257.
Gołuchowski, Józef. 1822. Die Philosophie in ihrem Verhältnisse zum Leben ganze Völker und einzelner Menschen. Erlangen: J. J. Palm und E. Enke.
Harassek, Stefan. 1924. Józef Gołuchowski. Zarys życia i filozofii. Kraków: Kasa im. J. Mianowskiego.
Harassek, Stefan. 1935. „Pomysły i założenia epistemologiczne »filozofii narodowej« Trentowskiego.” Kwartalnik Filozoficzny, 1 (12): 1-47.
Kozanecki, Tadeusz. (Ed.). 1962. „Rozprawa konkursowa (1821) J. Gołuchowskiego.” Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, 8: 261-311.
Libelt, Karol. 2014. Samowładztwo rozumu i objawy filozofii słowiańskiej. O miłości ojczyzny. System umnictwa. O panteizmie w filozofii. Warszawa: PWN.
Liebich, André. 1979. Between ideology and utopia. The politics and philosophy of August Cieszkowski. Dordrecht: D. Reidel.
McQuillan, Colin. 2011. German Idealism. Internet Encyclopedia of Philosophy. Access: 02.08.2025. https://iep.utm.edu/germidea/#H5.
Mochnacki, Maurycy. 2000. Rozprawy literackie. Wrocław – Warszawa: Ossolineum.
Roskal, Zenon. 2022. „Edward Dembowski (1822-1846) – krytyk filozofii eklektycznej.” Ruch Filozoficzny, 1: 97-124. DOI: https://doi.org/10.12775/RF.2022.005
Schelling, F. W. J. 1978. System of Transcendental Idealism (1800), translated by Peter Heath. Charlottesville: University Press of Virginia.
Schelling, F. W. J. 2019. The Ages of the World. Book One: Past (Original Version, 1811), translated by Joseph P. Lawrence. New York: SUNY Press. DOI: https://doi.org/10.1515/9781438474076
Starzyńska-Kościuszko, Ewa. 2005. „Bronisław F. Trentowski – »polski Hegel«, »polski Schelling« czy »polski Krause«?” Filo-Sofija, 1 (5): 47-64.
Szaniawski, Józef K. 1823. Rady przyiacielskie młodemu czcicielowi nauk i filozofii pragnącemu znaleźć pewnieyszą drogę do prawdziwego i wyższego oświecenia. Lwów: J. J. Piller.
Trentowski, Bronisław F. 1978. Podstawy filozofii uniwersalnej. Wstęp do nauki o naturze, translated by Michał Żułkoś-Rozmaryn. Warszawa: PWN.
Trentowski, Bronisław F. 2014. Stosunek filozofii do cybernetyki oraz wybór pism filozoficznych z lat 1842-1845. Warszawa: PWN.
Vabalaite, Ruta M. 2012. “The Reception of German Philosophy in the Tractate of Józef Gołuchowski.” Societal Studies, 4(1): 7-18.
Walicki, Andrzej. 1977. Polska myśl filozoficzna i społeczna w latach 1831-1864. Warszawa: PWN.
Wiszniewski, Michał. 1976. Bacona metoda tłumaczenia natury i inne pisma filozoficzne. Warszawa: PWN.
Zabieglik, Stefan. 2003-2004. „Józef Gołuchowski – profesor filozofii w Wilnie.” Principia, 35-36: 123-149.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Filutowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.