Abstract
The paper presents the influence of F. W. J. Schelling’s philosophy on Polish thought in the first half of the 19th century. I analyze the works of, among others, J. K. Szaniawski, J. Gołuchowski, M. Mochnacki, M. Wiszniewski, B. Trentowski, K. Libelt, or A. Cieszkowski. The presented research aims to demonstrate that Schelling’s philosophy of nature, his philosophy of the ages of the world, and his critique of Hegel’s absolute rationalism were a significant and profound source of inspiration for these thinkers and, in some cases (Gołuchowski, Trentowski), affected the very foundations of their philosophical systems. This influence contributed to Polish Romanticism gaining both speculative depth and self-awareness of its identity.
References
Borzym, Stanisław. 2000. “Trentowski a Schelling.” Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, XII: 192-203.
Cieszkowski, August. 2014. Prolegomena do historiozofii. Bóg i palingeneza oraz mniejsze pisma filozoficzne z lat 1838-1842. Warszawa: PWN. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111534664
Filutowska, Katarzyna. 2020. “German Philosophy in Vilnius in the years 1803-1832 and the Origins of Polish Romanticism.” Studies in East European Thought, 72 (1): 19-30. DOI: https://doi.org/10.1007/s11212-019-09340-7
Filutowska, Katarzyna. 2021. “Schelling’s Narrative Philosophy and Ankersmit’s Narrative Logic – Is There Any Philosophy to Narrative?” Journal of Transcendental Philosophy, 2 (2): 237-257.
Gołuchowski, Józef. 1822. Die Philosophie in ihrem Verhältnisse zum Leben ganze Völker und einzelner Menschen. Erlangen: J. J. Palm und E. Enke.
Harassek, Stefan. 1924. Józef Gołuchowski. Zarys życia i filozofii. Kraków: Kasa im. J. Mianowskiego.
Harassek, Stefan. 1935. „Pomysły i założenia epistemologiczne »filozofii narodowej« Trentowskiego.” Kwartalnik Filozoficzny, 1 (12): 1-47.
Kozanecki, Tadeusz. (Ed.). 1962. „Rozprawa konkursowa (1821) J. Gołuchowskiego.” Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, 8: 261-311.
Libelt, Karol. 2014. Samowładztwo rozumu i objawy filozofii słowiańskiej. O miłości ojczyzny. System umnictwa. O panteizmie w filozofii. Warszawa: PWN.
Liebich, André. 1979. Between ideology and utopia. The politics and philosophy of August Cieszkowski. Dordrecht: D. Reidel.
McQuillan, Colin. 2011. German Idealism. Internet Encyclopedia of Philosophy. Access: 02.08.2025. https://iep.utm.edu/germidea/#H5.
Mochnacki, Maurycy. 2000. Rozprawy literackie. Wrocław – Warszawa: Ossolineum.
Roskal, Zenon. 2022. „Edward Dembowski (1822-1846) – krytyk filozofii eklektycznej.” Ruch Filozoficzny, 1: 97-124. DOI: https://doi.org/10.12775/RF.2022.005
Schelling, F. W. J. 1978. System of Transcendental Idealism (1800), translated by Peter Heath. Charlottesville: University Press of Virginia.
Schelling, F. W. J. 2019. The Ages of the World. Book One: Past (Original Version, 1811), translated by Joseph P. Lawrence. New York: SUNY Press. DOI: https://doi.org/10.1515/9781438474076
Starzyńska-Kościuszko, Ewa. 2005. „Bronisław F. Trentowski – »polski Hegel«, »polski Schelling« czy »polski Krause«?” Filo-Sofija, 1 (5): 47-64.
Szaniawski, Józef K. 1823. Rady przyiacielskie młodemu czcicielowi nauk i filozofii pragnącemu znaleźć pewnieyszą drogę do prawdziwego i wyższego oświecenia. Lwów: J. J. Piller.
Trentowski, Bronisław F. 1978. Podstawy filozofii uniwersalnej. Wstęp do nauki o naturze, translated by Michał Żułkoś-Rozmaryn. Warszawa: PWN.
Trentowski, Bronisław F. 2014. Stosunek filozofii do cybernetyki oraz wybór pism filozoficznych z lat 1842-1845. Warszawa: PWN.
Vabalaite, Ruta M. 2012. “The Reception of German Philosophy in the Tractate of Józef Gołuchowski.” Societal Studies, 4(1): 7-18.
Walicki, Andrzej. 1977. Polska myśl filozoficzna i społeczna w latach 1831-1864. Warszawa: PWN.
Wiszniewski, Michał. 1976. Bacona metoda tłumaczenia natury i inne pisma filozoficzne. Warszawa: PWN.
Zabieglik, Stefan. 2003-2004. „Józef Gołuchowski – profesor filozofii w Wilnie.” Principia, 35-36: 123-149.
License
Copyright (c) 2025 Katarzyna Filutowska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.