Abstract
Abstract. Purpose: The verification of former dating of the Dominican gradual shelf mark 2010 and the identification of its provenance in light of current state of research on the Dominican and Teutonic manuscripts. Methods: the study used historical and comparative methods as well as elements of codicological analysis and source criticism. Results: the conducted comparative analyses of the repertoire contained within preserved leaves of the manuscript found that it is much closer to the content of the two oldest dominican graduals from the fourteenth century preserved in Poland than to posterior sixteenth- and seventeenth-century manuscripts. However it could not have been written before 1423, because in that year the feast of the Apparition of St. Michael, noted in the gradual 2010, was introduced into the Dominican calendar. In turn, the lack of such important feasts like Transfiguration and St. Catherine of Siena indicates that the former dating of the codex should be shifted from the sixteenth century into the second or third quarter of the fifteenth century, which is suggested also by the style of decoration of the book and writing. The analysis of the repertoire in light of the newest studies of sources allowed also to identify that the manuscript 2010 could have come from one of the monasteries belonging to the Prussian contrata of the Polish province of the Dominican Order. It is indicated by the presence of very rare in Polish liturgical books and absent in Dominican calendar feasts of St Jodoc, popular in German countries, and most of all St Olaf, patron saint of sailors and merchants, venerated in the Dominican monastery in former Revel in Livonia and in the Teutonic Order. The list of sixteen feasts added by the scriptor at the end of the Proprium de Sanctis chants cycle, indicates the influences of the Teutonic liturgy, because some of these saints were not recorded in the Dominican liturgical manuscripts, but they are popular in Teutonic books.
References
Graduale (fragment), Biblioteka Gdańska PAN, sygn. Akc. 7889.
Graduale de Tempore et de Sanctis, pierwsze dziesięciolecia XIV w., Archiwum Polskiej Prowincji oo. Dominikanów w Krakowie, sygn. 1L.
Graduale de Tempore et de Sanctis, skryptor: brat Wiktoryn, 1536 rok, sporządzony dla krakowskiego konwentu dominikanów, Archiwum Polskiej Prowincji oo. Dominikanów, sygn. 2–4L.
Sequentiale, XVI w., Archiwum Polskiej Prowincji oo. Dominikanów, sygn. 5L.
Graduale de Sanctis, początek XVII wieku, Archiwum Polskiej Prowincji oo. Dominikanów, sygn. 7L.
Graduale de Sanctis, skryptor: Błażej Derey OP, 1633 rok, skopiowany dla klasztoru dominikanek w Piotrkowie Trybunalskim, Archiwum Polskiej Prowincji oo. Dominikanów, sygn. 11L.
Antiphonale, 1397 r., z klasztoru karmelitów, Archiwum oo. Karmelitów na Piasku, sygn. ms. 1 (dawna: rkp 12).
Graduale de Tempore et de Sanctis, koniec XV lub pierwsze dziesięciolecia XVI wieku, skopiowany dla klasztoru dominikanów w Lublinie, klasztor oo. Dominikanów, sygn. 6L (sygnatura nadana przez APPD).
Graduale, początek XV wieku, z Chełmna?, Biblioteka Diecezjalna, sygn. L2.
Graduale de Sanctis, druga połowa XV lub początek XVI wieku, Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu, sygn. 2010 (sygn. dawna: BU Rkps Muz.: 7020), https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/378716/edition/296963/content [dostęp: 26.05.2025].
Graduale, 1528 rok, z klasztoru augustianów eremitów w Krakowie, Biblioteka Narodowa, sygn. rps. 3036V, https://polona.pl/preview/a83f422a-8138-49ff-96fc-141dba435fc9 [dostęp: 26.05.2025].
Sequentiarium, koniec XV wieku, z klasztoru dominikanów na Śląsku?, Biblioteka Narodowa, sygn. 8091 III (sygn. dawna: Akc. 6477), https://polona.pl/preview/d86c9dd1-b1a2-43d7-976d-86c700641bce [dostęp: 23.07.2025].
Graduale de Tempore et de Sanctis (Libellus choralis seu gradualis minus), koniec XIII lub początek XIV wieku, Biblioteka Ossolineum, sygn. kod. 1132/I, https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/13369/edition/11889 [dostęp: 30.04.2025].
Domenico Castelnoduao OP, Officium beati Iacinti confessoris, Drukarnia Jana Halicza, Kraków 1540, https://dlibra.kdm.wcss.pl/dlibra/publication/8593/edition/7782 [dostęp: 12.05.2025].
Missale secundum rubricam Cracoviensem, po 1493, Norymberga, Georgius de Sulzbach Stuchs, https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00032898/images/index. html?fip=193.174.98.30&id=00032898&seite=1 [dostęp: 26.05.2025].
Missale secundum ordinationem seu rubricam Gniesnensis atque Cracoviensis ecclesiarum, 1492, Petrus Schöffer, https://daten.digitale-sammlungen.de/0005/bsb00054991/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00054991&seite=1 [dostęp: 26.05.2025].
Bonniwell W.R., A History of the Dominican Liturgy 1215–1945, New York: J.F. Wagner 1945.
Chronologia polska, red. B. Włodarski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1957.
Grabiec D., XVI-wieczny lwowski sekwencjarz dominikański sygn. 5L z Archiwum Polskiej Prowincji oo. Dominikanów w Krakowie – problemy kodykologiczne i repertuarowe, w: Textus – pictura – musica. Średniowieczny kodeks rękopiśmienny jako przedmiot badań interdyscyplinarnych, red. M. Jakubek-Raczkowska, M. Czyżak, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2022, s. 185–207.
Jazdon A., Skutecki J., Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu, Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania 2017.
Kubicki R., Dominikanie w Nordenborku i Gierdawach w XV – początkach XVI wieku, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 2012, t. 2 (276), s. 227–242.
Kubicki R., Środowisko Dominikanów kontraty pruskiej od XIII do połowy XVI wieku, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2007.
Madura R.F., Vademecum. Wstępne informacje dla studiów nad historią dominikanów w Polsce, Warszawa 1974 (maszynopis, Archiwum Polskiej Prowincji oo. Dominikanów w Krakowie).
Mänd A., Saints’ Cults in Medieval Livonia, w: The Clash of Cultures on the Medieval Baltic Frontier, red. A.V. Murray, London–New York: Routledge 2016, s. 191–223.
Marszałkowski M.F., Ziółkowski P., An Unknown Fragment of the Late Medieval Chełmno Gradual L 2 from the Diocesan Library in Pelplin Discovered in the Antiphoner Akc. 7889 from the Gdańsk Library of the Polish Academy of Sciences, „Zapiski Historyczne” 2024, t. 89, z. 1, s. 63–87. DOI: https://doi.org/10.15762/ZH.2024.03
Pikulik J., Indeks sekwencji w polskich rękopisach muzycznych, Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej 1974.
Pikulik J., Polskie graduały średniowieczne, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego 2001.
Pikulik J., Śpiewy Alleluia de Sanctis w polskich rękopisach przedtrydenckich. Studium muzykologiczne, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Teologii Katolickiej 1995.
Pikulik J., Śpiewy Alleluja o Najświętszej Maryi Panie w polskich graduałach przedtrydenckich, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Teologii Katolickiej 1984 (Muzyka religijna w Polsce. Materiały i studia, t. 6).
Pilecka E., Nowo odkryte gotyckie malowidła ścienne w kościele pw. Św. Jakuba Apostoła w Toruniu: pytania o interpretacje, w: Dzieje i skarby kościoła św. Jakuba w Toruniu. Nowe rozpoznanie, red. A. Błażejewska, E. Pilecka, A. Saar-Kozłowska, Toruń: Oddział Toruński Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Towarzystwo Naukowe w Toruniu 2023, s. 117–155.
Piwoński H., Kult świętych w zabytkach liturgicznych Krzyżaków w Polsce, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1983, t. 47, s. 314–362. DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.7616
Rozynkowski W., Omnes Sancti et Sanctae Dei. Studium nad kultem świętych w diecezjach pruskich państwa zakonu krzyżackiego, Malbork: Muzeum Zamkowe w Malborku 2006.
Szulc A., Rękopisy dominikańskie w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Ich autorzy, właściciele i zawiłe losy, w: Arma Nostrae Militiae. Kultura książki i pisma Zakonu Kaznodziejskiego na ziemiach polskich, red. I. Pietrzkiewicz, M. Miławicki OP, Poznań: Wydawnictwo W Drodze 2019, s. 469–484 (Studia i Źródła Dominikańskiego Instytutu Historycznego w Krakowie, t. 20).
License
Copyright (c) 2025 Dominika Grabiec

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Utwory opublikowane w czasopiśmie Biblioteka, na platformie Pressto należącej do Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu od 2015 roku są udostępniane na
licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Tym samym wszyscy zainteresowani są uprawnieni do korzystania z utworów opublikowanych po 2015 roku pod następującymi warunkami:
- uznania autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnianym utworem informacji o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji
- na tych samych warunkach — remiksując utwór, przetwarzając go lub tworząc na jego podstawie, należy swoje dzieło rozpowszechniać na tej samej licencji, co oryginał.
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Autor zachowuje prawa majątkowe, ale udziela zgody Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na wykorzystanie dzieła. Autorzy tekstów zakwalifikowanych do publikacji proszeni są o wypełnienie podpisanie i przesłanie umowy.
Jeżeli autor artykułu nie jest przekonany, że może wykorzystywać cudze utwory (np. ilustracje, fotografie, tabele) w ramach cytatu we własnej tekście musi dostarczyć do redakcji czasopisma zgodę od uprawnionych podmiotów.
Prawa są zastrzeżone do wszystkich tekstów opublikowanych przed rokiem 2015.

