Abstract
The article analyzes stress and coping strategies among young people in the context of contemporary challenges (pandemic, digital changes, war in Ukraine, educational and professional pressure). The aim was to: (1) identify the most common stressors, (2) verify their relationship with gender, (3) compare dis-positional and situational coping strategies with stress according to gender and age. The study covered 181 students aged 11–18 (79 girls, 102 boys) from the Wielkopolska Province. The JSR questionnaire by Juczyński and Ogińska-Bulik was used to measure three strategies (active coping, focusing on emotions, seeking support) in terms of disposition and situation. The most frequently reported stressors were peer and school difficulties; no significant gender differences were found in their frequency (girls tended to report peer problems more often). In coping strategies, girls more often than boys used emotion focus (dispositional and situational) and more often declared dispositional support seeking; no gender differ-ences were found in active coping. With age, the use of situational focus on emotions and active coping increased (slightly to moderately); the effect was more pronounced in girls. The relationship between the number of problems and strategies was weak. The differences obtained in terms of gender and age suggest the need to profile preventive and support measures (greater emphasis on emotion regulation and social support in girls and on developing a repertoire of strategies in younger students).
References
Babula, G., Terpiłowska, K., Żurawski, S. (2023). Cyberprzemoc – współczesne zagrożenie wśród młodzieży korzystającej z nowych mediów. Studia Społeczne, 40(1), 37–46.
Bednarek, J., Andrzejewska, A. (red.). (2014). Zagrożenia cyberprzestrzeni i świata wirtualnego. Wydawnictwo Difin.
Bielawska, O., Weremko, M., Rogala, M., Giżewska, K., Kuc, M., Jabłońska, K., Łoś, T., Lorenc, K. (2023). Uzależnienie od telefonu komórkowego wśród dzieci i młodzieży. Medycyna Środowiskowa, 26(3–4), 6771. DOI: https://doi.org/10.26444/ms/170832
Biuro Rzecznika Praw Dziecka. (2021). Badanie jakości życia dzieci i młodzieży, perspektywa dzieci. https://brpd.gov.pl/wp-content/uploads/2023/04/Za%C5%82%C4%85cznik-nr-4.-Raport-z-badania-jako%C5%9Bci-%C5%BCycia-dzieci-i-m%C5%82odzie%C5%BCy-pespektywa-dzieci-i-ich-rodzic%C3%B3w.-Obszar-samopoczucie-psychiczne.pdf
Błaszczak, A. (2024). Cyberprzemoc – realne zagrożenie wobec dzieci i młodzieży. Krótki przegląd wybranych programów interwencyjnych. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. SectioJ, Paedagogia-Psychologia, 37(2), 81–92. DOI: https://doi.org/10.17951/j.2024.37.2.81-92
Bochenek, M., Lange, R. (red.). (2019). Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów. NASK – Państwowy Instytut Badawczy. https://cyberprofilaktyka.pl/badania/RAPORT_NASTOLATKI_3_ONLINE_.pdf
Brzezińska, A.I. (2017). Tożsamość u progu dorosłości. Wizerunek uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM.
Chrost, M. (2023). Ku dojrzałości społecznej. W: M. Szast (red.), Relacje społeczne młodzieży (s. 133–144). Instytut Badań Edukacyjnych.
Cohen, J. (1992). A power primer. Psychological Bulletin, 112(1), 155–159. DOI: https://doi.org/10.1037/0033-2909.112.1.155
Cohen, S., Wills, T.A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357. DOI: https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.310
Compas, B.E., Connor-Smith, J.K., Saltzman, H., Thomsen, A.H., Wadsworth, M.E. (2001). Coping with stress during childhood and adolescence: Problems, progress, and potential in theory and research. Psychological Bulletin, 127(1), 87–127. DOI: https://doi.org/10.1037//0033-2909.127.1.87
Cudak, S. (2022). Kształtowanie wartości dzieci i młodzieży w uwarunkowaniach społeczno-emocjonalnych współczesnej rodziny. Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne, 40, 45–58.
Curyło-Sikora, P. (2022). Kształtowanie odporności psychicznej dzieci i młodzieży w obliczu tendencji współczesności, stanowiących czynniki ryzyka dla zdrowia psychospołecznego. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 611(6), 3–19. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.8926
Cybal-Michalska, A. (2016). Młodzież w relacji do kariery jako „własności” zawodu albo „roli zawodowej” – perspektywa funkcjonalno-strukturalna. Studia Edukacyjne, (38), 61–70.
Długosz, P., Kryvachuk, L., Shyyan, O. (2021). Praktyki społeczne w czasie pandemii COVID-19 wśród polskiej i ukraińskiej młodzieży. Wydawnictwo Academicon. DOI: https://doi.org/10.52097/acapress.9788362475582
Dudek, B., Koniarek, J. (2003). Wsparcie społeczne jako modyfikator procesu stresu. Wybrane problemy teoretyczne i narzędzie pomiaru. Medycyna Pracy, 54(5), 427–435.
Erikson, E.H. (1968). Identity: Youth and crisis. W.W. Norton & CompanyFlis, J., Dębski, M. (2023). MŁODE GŁOWY. Otwarcie o zdrowiu psychicznym. Raport z badania dotyczącego zdrowia psychicznego, poczucia własnej wartości i sprawczości wśród młodych ludzi. Fundacja UNAWEZA.
George, D., Mallery, P. (2021). IBM SPSS statistics 27 step by step: A simple guide and reference. Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003205333
Grudziewska, E., Huczuk-Kapluk, S. (2023). Sense of personal competence and coping with stressful situations among minors from probation centres. Probacja, (3), 175–193. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0053.8644
Jodłowska, B., Ogińska, H., Bilski, J., Mańko, G. (2010). Modele radzenia sobie ze stresem i cechy antropometryczne u młodzieży gimnazjalnej. Hygeia Public Health, 45(2), 127–134.
Juczyński, Z., Ogińska-Bulik, N. (2009). Narzędzia pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem. Pracownia Testów Psychologicznych.
Khorlikova, I., Żurawski, S. (2022). Zagrożenia małoletnich w cyberprzestrzeni o charakterze seksualnym. Studia Społeczne, 38(3), 95–109.
Kim, T.K., Park, J.H. (2019). More about the basic assumptions of t-test: Normality and sample size. Korean Journal of Anesthesiology, 72(4), 331–335. DOI: https://doi.org/10.4097/kja.d.18.00292
Kiper, M. (2022). Fonoholizm – zagrożenie współczesnej młodzieży. Zarządzanie Publiczne, 58(3–4), 121–131. DOI: https://doi.org/10.4467/20843968ZP.22.008.18905
Konaszewski, K., Prymak, T. (2016). Cyberprzemoc jako zachowanie problemowe pokolenia Y. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 56(10), 31–39.
Kozak, S. (2013). Patologia fonoholizmu. Przyczyny, skutki i leczenie uzależnienia dzieci i młodzieży od telefonu komórkowego. Wydawnictwo Difin.
Kozielska, J. (2021). Uczniowie szkół podstawowych i kształcących w zawodzie wobec swojej przyszłości edukacyjno-zawodowej. Wydawnictwo Naukowe UAM. DOI: https://doi.org/10.14746/amup.9788323239192
Krzewniak, D. (2023). Kultura bezpieczeństwa informacyjnego młodzieży w kontekście patotreści zamieszczanych w cyberprzestrzeni. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu w Siedlcach.
Lazarus, R.S., Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
Lazarus, R.S., Folkman, S. (1986). Cognitive theory and the emotions. W: A.S. Fox, R.C. Lapate, A.J. Shackman, R.J. Davidson (red.), The nature of emotion: Fundamental questions (s. 132–136). Oxford University Press.
Lazarus, R.S., Folkman, S. (1988). Manual for the Ways of Coping Questionnaire. Mind Garden. DOI: https://doi.org/10.1037/t06501-000
Matusiak, R., Dębicka, A. (2023). Kryzys zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży – profilaktyka, pomoc. Kultura – Przemiany – Edukacja, 12, 237–250. DOI: https://doi.org/10.15584/kpe.2023.12.15
Matyjas, B. (2011). Źródła prowadzące do osamotnienia dziecka w rodzinie. W: S. Walasek, B. Winczura (red.), Wychowanie w rodzinie. Rodzina o specjalnych potrzebach (t. 4, s. 127–138). Wydawnictwo KPSW. DOI: https://doi.org/10.61905/wwr/171203
Mikiewicz, P. (2024). Wspieranie aspiracji adolescentów w oparciu o rozwój kapitału społecznego. W: B. Więckiewicz (red.), Aspiracje i dążenia młodzieży (s. 137–158). Instytut Badań Edukacyjnych.
Myszka-Strychalska, L. (2021). Dylematy młodzieży dotyczące projektowania własnej przyszłości zawodowej w perspektywie elastycznego rynku pracy. Społeczeństwo. Edukacja. Język, 14(1), 107–124.
Najwyższa Izba Kontroli. (2024). Raport o psychiatrii dziecięcej w Polsce. https://www.nik.gov.pl/najnowsze-informacje-o-wynikach-kontroli/psychiatria-dziecieca.html
Nawalana, A., Baran, M. (2015). Styles of coping with stress in junior high school students living in the city and in the countryside. Nursing Problems, 23(2), 197–202. DOI: https://doi.org/10.5603/PP.2015.0033
Obuchowska, I. (1996). Drogi dorastania. Psychologia rozwojowa okresu dorastania dla rodziców i wychowawców. WSiP.
Pincus, D.B., Friedman, A.G. (2004). Improving children’s coping with everyday stress: Transporting treatment interventions to the school settings. Clinical Child and Family Psychology Review, 7(4), 223–240. DOI: https://doi.org/10.1007/s10567-004-6087-8
Piorunek, M. (2021). Młodzież o karierze – postrzeganie kariery na etapie adolescencji i wczesnej dorosłości. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 40(2), 87–106. DOI: https://doi.org/10.17951/lrp.2021.40.2.87-106
Piorunek, M. (2022). Education and the labour market: Future scenarios and the need for counselling. Studia Poradoznawcze/Journal of Counsellogy, 11, 161–174.
Przewoźnik, S. (2018). Młodzież współczesna wobec bezprecedensowo zmiennej rzeczywistości –aspekty społeczne, kulturowe i pedagogiczne. Kultura – Przemiany – Edukacja, 6, 95–108. DOI: https://doi.org/10.15584/kpe.2018.6.7
Ptaszek, G., Stunża, G.D., Pyżalski, J., Dębski, M., Bigaj, M. (2020). Edukacja zdalna. Co stało się z uczniami, ich rodzicami i nauczycielami? Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Pustułka, P., Radzińska, J., Kwiatkowska, A. (2023). Strach w obliczu wojny w Ukrainie. Osobiste i geopolityczne obawy młodych Polek i Polaków. Kultura i Społeczeństwo, 67(4), 205–230. DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2023.67.4.10
Pyżalski, J., Walter, N. (2021). Edukacja zdalna w czasie pandemii COVID-19 w Polsce – mapa głównych szans i zagrożeń. Przegląd i omówienie wyników najważniejszych badań związanych z kryzysową edukacją zdalną w Polsce. Wydział Studiów Edukacyjnych, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Selye, H. (1975). Stress without distress. Lippincott. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4684-2238-2_9
Sęk, H. (2013). Rola wsparcia społecznego w sytuacjach stresu życiowego. O dopasowaniu wsparcia do wydarzeń stresowych. W: H. Sęk, R. Cieślak (red.), Wsparcie społeczne, stres i zdrowie (s. 49–67). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Sęk, H., Cieślak, R. (2012). Wsparcie społeczne – sposoby definiowania, rodzaje i źródła wsparcia, wybrane koncepcje teoretyczne. W: H. Sęk, R. Cieślak (red.), Wsparcie społeczne, stres i zdrowie (s. 11–28). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Sharrer, V.W., Ryan-Wenger, N.A. (2002). School-age children’s self-reported stress symptoms. Pediatric Nursing, 28(1), 21–27.
Skinner, E.A. (1995). Perceived control, motivation, and coping. SAGE Publications. DOI: https://doi.org/10.4135/9781483327198
Smyła, J. (2024). Wartości polskiej młodzieży: przegląd badań. W: P. Magier (red.), Młodzież wobec wartości (s. 127–156). Instytut Badań Edukacyjnych.
Subocz, E. (2023). Wpływ pandemii covid-19 na wybrane aspekty funkcjonowania dzieci i młodzieży (w perspektywie polskich i międzynarodowych badań empirycznych). Colloquium, 2(50).
Szast, M. (2023). Aspiracje życiowe młodzieży. W: P.T. Nowakowski (red.), Jaka jest współczesna młodzież? (t. 1, s. 169–184). Instytut Badań Edukacyjnych.
Szulc, M. (2020). Manipulowanie informacją w sieci za pomocą fake newsów jako zagrożenie dla młodzieży. Psychologia Wychowawcza, 59(17), 140–158. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.2656
Świętokrzyskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli. (2024). Raport o trudnościach dzieci. https://www.scdn.kielce.pl
Tomaszek, K., Muchacka-Cymerman, A. (2018). Radzenie sobie ze stresem i patogenny wzór zachowania A jako predyktory wypalenia szkolnego uczniów. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 21(3(83), 67–86.
UNICEF Polska z zespołem Life Sciences kancelarii Rymarz Zdort Maruta. (2024). Poprawa ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w Polsce. https://rzmlaw.com/wpcontent/uploads/2024/06/Raport-Poprawa_ochrony_zdrowia_psychicznego_dziecii_mlodziezy_w_Polsce.pdf
License
Copyright (c) 2025 Agnieszka Skowrońska-Pućka, Żaneta Garbacik
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.