PODobni – NiePODobni. Muza dalekich podróży Teodora Parnickiego i „Lód” Jacka Dukaja jako przykład dwóch sposobów alternatywizacji historii

Main Article Content

Natalia Lemann

Abstrakt

Artykuł ma na celu analizę porównawczą powieści Teodora Parnickiego Muza dalekich podróży i Lodu Jacka Dukaja, w zakresie technik artystycznych oraz świadomości filozofii i przebiegu procesu historycznego. Mimo iż pisarze ci przynależą do zupełnie innych formacji kulturowych, pokoleniowych i literackich i dzieli ich warsztat pisarski, to obie powieści łączy zainteresowanie historiozofią i metodologią historii oraz literacki namysł nad polskością i jej mitami. Powieści te zaliczyć można do gatunku historii alternatywnych. Powieść Parnickiego zwana przez niego samego powieścią „historyczno-fantastyczną”, zawiera cześć pt. Mogło być właśnie tak, w której to autor testuje możliwość odrodzenia się Polski po zwycięskim powstaniu listopadowym. Jacek Dukaj, pisarz science-fiction, tworzy zaś świat, w którym historia uległa zamrożeniu w postaci z roku 1908. Powieść rozgrywa się w latach 1924–1930, a Polska wciąż jeszcze znajduje się pod zaborami i nie odzyskała niepodległości. Obaj twórcy piszą swe historie alternatywne w trybie veta wobec sienkiewiczowskiej idei „pokrzepienia serc”. Szczególnie interesujący jest stosunek obu twórców wobec metodologii historii. Parnicki zniechęcony do historii w pozytywistycznym sensie (á la Ranke), odrzuca możliwość dotarcia do zdeponowanej w źródłach prawdy historycznej. Dukaj zaś, sięgając właśnie po paradygmaty XIX-wiecznej metodologii historii nicuje je tak, by uzyskać z ich materii postmodernistyczną filozofię historii, podważającą status naukowy historii i jej możliwość wnioskowania o historii.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
W PERSPEKTYWIE BADA PORÓWNAWCZYCH

Bibliografia

  1. Wittgenstein Ludwig, Tractatus logico-philosphicus. Przeł. B. Wolniewicz. Warszawa, PWN 1970, s. 69.
  2. D’Ormesson Jean, Chwała cesarstwa. Przeł. E. Bąkowska. Warszawa, Czytelnik 1975, s. 7.
  3. Parnicki Teodor, Historia przekuwana w literaturę. Warszawa, Czytelnik 1980.
  4. Parnicki Teodor, Muza dalekich podróży. Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX 1970, s. 40.
  5. Parnicki Teodor, Zabij Kleopatrę. Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX 1968, s. 14.
  6. Juszczyk Andrzej, Dialog urojony, w: Retoryka a poznanie. Powieściopisarstwo Teodora Parnickiego. Kraków, Universitas 2004, s. 124–126.
  7. Parnicki Teodor, Inne życie Kleopatry. Kraków, Instytut Wydawniczy PAX 1969, s. 31.
  8. Łebkowska Anna, Fikcja jako możliwość. Z przemian prozy XX wieku. Kraków, Universitas 1998.
  9. Bolecki Włodzimierz, Polowanie na postmodernistów (w Polsce) i inne szkice. Kraków, Wydawnictwo Literackie 1999.
  10. Autor po napisaniu książki powinien się zastrzelić, z Jackiem Dukajem rozmawia Jakub Winiarski, „Studium” 2007/2008, nr 5/6/1, s. 133–142; Lament miłośnika cegieł, <http://dukaj.pl/czytelnia/publicystyka/LamentMilosnikaCegiel> [dostęp z dnia 11 października 2011].
  11. Dukaj Jacek, Lament miłośnika cegieł, <http://dukaj.pl/czytelnia/publicystyka/LamentMilosnika Cegiel> [dostęp z dnia 11 października 2011].
  12. Parnicki Teodor, Staliśmy jak dwa sny. Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX 1973, s. 116–117.
  13. Lemann Natalia, „Opowieść o poprzedzającej ją opowieści”. Epicka historiografia w utworach Teodora Parnickiego, „Aecjusz ostatni Rzymianin” i „Śmierć Aecjusza”, w: Epicka historiografia we współczesnej prozie polskiej. Łódź 2008, s. 44.
  14. Collingwood Robin George, The Idea of History. Oxford 1961, s. 214–215.
  15. Niewiadomski Andrzej, Smuszkiewicz Antoni, Historia alternatywna, w: Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej. Poznań 1990, s. 300–301.
  16. Więcławiak Tomasz, Historia historii nierówna- kilka uwag o definicji historii alternatywnej . „Podteksty. Czasopismo kulturalno-naukowe”, 2007, nr 4. Wersja online [dostęp z dnia 11 października 2011].
  17. Parnicki Teodor, Rodowód literacki. Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX 1974.
  18. Demandt Alexander, Historia niebyła. Co by było gdyby...? Przeł. M. Skalska. Warszawa, PIW 1999, s. 148.
  19. Polska z drugiej strony lustra. Z Jackiem Dukajem rozmawia Wojciech Orliński. „Gazeta Wyborcza”, nr z 26 grudnia 2007.
  20. Mizerkiewicz Tomasz, Dwuznaczny urok historiozofii, <http://www.artpapier.com/?pid=2&cid=1&aid=1197> [data dostępu 11 października 2011]
  21. Piech-Klikowicz Aneta, Prawda Zimy i niepewność Lata, „Nowe książki” 2008, nr 4, s. 64–65.
  22. Browarny Wojciech, Historia bez gorsetu, „Odra” 2008, nr 5, s. 120–122.
  23. Matuszek Paweł, Ontologiczna Tyberiada. „Nowa Fantastyka” 2008, nr 2, s. 65.
  24. Foucault Michel, Inne przestrzenie. Przeł. A. Rejniak-Majewska. „Teksty Drugie” 2005, nr 6, s. 117.
  25. Tomasik Wojciech, Ikona nowoczesności: kolej w literaturze polskiej. Wrocław, Wydawnictwo UW 2007.
  26. Dukaj Jacek, Lód. Kraków, Wydawnictwo Literackie 2007, s. 77.