Syberyjscy Robinsonowie

Main Article Content

Zbigniew Kopeć

Abstrakt

Przedmiotem rozważań są tu bohaterowie polskiej prozy powstałej w XX wieku i pod koniec wieku XIX: powieści Anima Vilis Marii Rodziewiczówny, dwóch utworów Wacława Sieroszewskiego: powieści Na kresach lasów i opowiadania W matni oraz powieści Igora Newerlego Wzgórze błękitnego snu. Łączy je między innymi to, że ich akcja rozgrywa się na Syberii, a także możliwości, jakie mają przed sobą ich bohaterowie. Syberia ukazana jest w sposób daleki od ujęć prezentujących ją „jako największe więzienie świata” czy piekło, do którego zsyłani są Polacy. Pokazana jest jako kraj wielkich możliwości, otwarty na każdego, kto chce i potrafi pracować Bohaterami nie są zesłańcy przedstawieni w duchu martyrologiczno-romantycznym, ale ludzie aktywni, pracowici. Postaci z powieści Rodziewiczówny i Newerlego mają wiele wspólnego z bohaterem Przypadków Robinsona Crusoe. Inaczej rzecz się ma z bohaterami Sieroszewskiego z przywołanych tu utworów, którzy znajdując się na „bezludnej wyspie” będącej zagubioną w tajdze jakucką wioską, nie podejmują typowych dla Robinsona ról. Ważny dla podjętej tu problematyki jest II tom powieści Defoe: Dalsze przygody Robinsona Crusoe, gdzie pokazany jest obraz Syberii kolonizowanej przez Rosjan. W procesie kolonizacji, chcąc nie chcąc, biorą też udział bohaterowie omawianych w pracy utworów.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
Robinsonada a totalitaryzmy
Biogram autora

Zbigniew Kopeć, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Zbigniew Kopeć – prof. UAM dr hab. Pracuje w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Główne zainteresowania naukowe: literatura dwudziestolecia międzywojennego, literatura współczesna, tematyka rosyjska w literaturze polskiej. Autor monografii: Jerzy Andrzejewski(Poznań 1999), Niepokorni, brudni, źli: ludzie marginesu w prozie polskiej XX wieku (Poznań 2010), W cieniu historii. Dwudziestowieczne doświadczenia i narracje (2018); współredaktor między innymi książek: Elementy do portretu. Szkice o twórczości Aleksandra Wata (2011), Przechadzki po polskiej literaturze najnowszej (2014) – rosyjska wersja: Progulki po sowremennoj polskoj literature. Sbornik statej (2015), Obraz Rosji w literaturze polskiej XX wieku (2014), Zabójstwo dziecka w literaturze i kulturze europejskiej (2015), Tolkien - mit, historia, literatura. Eseje i studia (2016), Poznań pisarek i pisarzy (2016), Pokolenie „Współczesności”. Twórcy. Dzieła. Znaczenie (2016).E-mail: kzbsz@amu.edu.pl

Bibliografia

  1. Applebaum, Anne. Gułag. Przeł. Jakub Urbański, przeł. rodz. 1: Małgorzata Claire Wybieralska. Warszawa: Świat Książki, 2005.
  2. Chodakowska, Ewelina. „Żywe wiązania. Historia i historie w twórczości Igora Newerlego”. 2019. Web. 08.02.2020. <https://repozytorium.amu.edu.pl/handle/10593/24950>
  3. Cywiński, Bohdan. Rodowody niepokornych. Paryż: Editions Spotkania, 1985.
  4. Czachowski, Kazimierz. Maria Rodziewiczówna na tle swoich powieści. Poznań: Wydawnictwo Polskie R. Wegner, 1937.
  5. Czachowski, Kazimierz. Wacław Sieroszewski. Życie i twórczość. Lwów: Państwowe Wydawnictwo Książek Szkolnych we Lwowie, 1938.
  6. Defoe, Daniel. Przypadki Robinsona Kruzoe. Oprac. W. L. Anczyc. Gdańsk: Tower Press, 2000.
  7. Defoe, Daniel. The Farther Adventures of Robinson Crusoe. London, Glasgow: Collins, 1965.
  8. Etkind, Alexander. Internal Colonization: Russia’s Imperial Experience. Cambridge: Polity Press, 2011.
  9. Forajter, Wacław. Kolonizator skolonizowany. Przypadek Sygurda Wiśniowskiego. Katowice: Wydawnictwo UŚ, 2014.
  10. Free, Melissa. „Un-Erasing Crusoe: Farther Adventures in the Nineteenth Century”. Book History 9 (2006). S. 89-130.
  11. Kaczyńska, Elżbieta. Syberia: największe więzienie świata (1815–1914). Warszawa: Warszawska Oficyna Wydawnicza Gryf, 1991.
  12. Khodarkovsky, Michael. Na granicach Rosji. Budowanie imperium na stepie 1500-1800. Przeł. Bogumiła Malarecka. Warszawa: PIW, 2009.
  13. Kijak, Agnieszka. Odkrywca innej Syberii i Dalekiego Wschodu. O prozie Wacława Sieroszewskiego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010.
  14. Kolbuszewski, Jacek. „Tylu różnych Robinsonów”. Dziwne podróże, dziwni podróżnicy. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1977. S. 74-88.
  15. Krall, Hanna „Kawałek chleba”. Na wschód od Arbatu. Warszawa: Dowody na istnienie, 2014. S. 17-29.
  16. Krzyżanowski, Julian. Nauka o literaturze. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1969.
  17. Kubikowski, Zbigniew. Bezpieczne małe mity. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1965.
  18. Leończyk, Sergiusz. Polskie osadnictwo wiejskie na Syberii w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku. Warszawa: Kulturalno-Narodowa Organizacja Społeczna „Polonia”, Republiki Chakasja, 2017.
  19. Lepecki, Mieczysław B. „Prawda o Robinsonie Crusoe i jego wyspach”. Wiadomości literackie 37 (1930). S. 2.
  20. Lepecki, Mieczysław B. Madagaskar: Kraj. Ludzie. Kolonizacja. Warszawa: Rój, 1938.
  21. Lepecki, Mieczysław B. Sybir bez przekleństw. Podróż do miejsc zesłania marszałka Piłsudskiego. Warszawa: Rój, 1934.
  22. Lotman, Jurij M. „Dekabrysta w życiu codziennym”. Semiotyka dziejów Rosji. Przeł. Bogusław Żyłko. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1993. S. 254-320.
  23. Masiarz, Władysław. „Prawda i fikcja literacka w powieści Igora Newerlego «Wzgórze Błękitnego Snu»”. Zesłaniec 4 (1999). S. 100-122.
  24. Mencwel, Andrzej. Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1990.
  25. Montaigne de, Michel. Próby. T. 1. Przeł. Tadeusz Boy-Żeleński. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1996.
  26. Newerly, Igor. Wzgórze błękitnego snu. Warszawa: Czytelnik, 1986. Newerly, Igor. Żywe wiązanie. Warszawa: Czytelnik, 1966.
  27. Ossendowski, Ferdynand A. Nauczycielka. Poznań: Wydawnictwo Polskie R. Wegner, 1935.
  28. Ossowska, Maria. Moralność Mieszczańska. Wrocław: Ossolineum, 1985.
  29. Piotrowski, Rufin. Pamiętniki z pobytu na Syberyi. T. 3. Poznań: Nakładem Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1861.
  30. Poliszuk, Wladimir. „Robinzon i «robinzony» w Tjumeni”. Literaturno-krajevedcheskij almanach 11 (2016). S. 15-19.
  31. Poznańska, Henryka. „Dwie powieści syberyjskie”. Sybirak 2 (1938).
  32. Poznański, Marceli. „Z naszej ideologii. Szczęśliwe Pokolenie Sybiraków”. Sybirak, 1 (1939).
  33. Prus, Bolesław. Kroniki. Oprac. Z. Szweykowski. T. 15. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1965.
  34. Razumovskaya, Veronica A. „Siberia in the Mirror of Other Cultures: Literature and Translation”. Journal of Siberian Federal University. Humanities & SocialSciences 12 (2015). S. 2939-2946.
  35. Rodziewiczówna, Maria. Anima Vilis. Poznań: Księgarnia Zdzisława Gustowskiego w Poznaniu, 1947.
  36. Romaniello, Matthew P. Enterprising Empires: Russia and Britain in Eighteenth-Century Eurasia. Utah: Weber State University, 2019.
  37. Ruszała, Jadwiga. Robinsonada w literaturze polskiej: teoria, typologia, bohater, natura. Słupsk: Pomorska Akademia Pedagogiczna, 2000.
  38. Sadowska, Ida. Wśród obcych i wśród swoich. Wacława Sieroszewskiego portret wielokrotny. Red. G. Legutko. Kielce: Instytut Filologii Polskiej Akademii Świętokrzyskiej im. Jana Kochanowskiego, 2007.
  39. Sieroszewski, Wacław. Na kresach lasów. Warszawa: Biblioteka Polska, 1931a.
  40. Sieroszewski, Wacław. „W matni”. Dzieła Zbiorowe. T. II Nowele. Warszawa: Instytut Wydawniczy Biblioteka Polska, 1931b. S. 1-148.
  41. Shimmelpennink van der Oye, Devid. Russkij oriyentalizm. Azija w rossijskom soznanii ot epoki Petra Wjelikogo do Beloj emigratsji. Przeł. Sergej P. Bavin. Moskwa: Politiczeskaja entsiklopedija, 2019.
  42. Sławiński Janusz et al., red. Słownik terminów literackich. Wrocław-Warszawa: Ossolineum, 1998.
  43. Symonolewicz, Konstanty. „Syberia «Ziemia obiecana» dla przyszłych pokoleń”. Sybirak 2 (1936).
  44. Szkłowski, Wiktor. O prozie. Rozważania i analizy. Przeł. Seweryn Pollak. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1964.
  45. Szymański, Adam. Szkice. Moskwa: Skład Główny w Księgarni Gazety Polskiej, 1916.
  46. Śliwowska, Wiktoria. Ucieczki z Sybiru. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2005.
  47. Thompson, Ewa. „A jednak kolonializm. Uwagi epistemologiczne”. Teksty Drugie 6 (2011). S. 289-302.
  48. Thompson, Ewa. Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm. Przeł. Anna Sierszulska. Kraków: Uniwersitas, 2005.
  49. Tylicka, Barbara. Bohaterowie naszych książek. Przewodnik po literaturze dla dzieci i młodzieży. Łódź: Defoemelwo Literatura, 1999.
  50. Vinogradov, Sergiei. “Robinson Crusoe in Siberia. Fiction, which turns to be true”. 2019. Web. 08.02.2020. <https://russkiymir.ru/en/publications/257087/>
  51. Waksmund, Ryszard. „Robinsonada” [hasło]. Słownik literatury popularnej. Red. T. Żabski. Wrocław: Wydaw. Uniwersytetu Wrocławskiego, 2006. S. 525-527.
  52. Watt, Ian. „Robinson Kruzoe — homo oeconomicus”. Narodziny powieści. Studia o Defoe’em, Richardsonie i Fieldingu. Przeł. Agnieszka Kreczmar. Warszawa: PIW, 1973. S. 70-78.
  53. Wyka, Kazimierz. „Literatura podróżnicza”. Roczniki Literackie. Red. Z. Szmydtowa. Warszawa: Instytut Literacki, 1935.
  54. Zieliński, Jan. Szkatułki Newerlego. Warszawa: W. A.B., 2012.
  55. Żwirska, Joanna. Ty za wodą, ja za wodą. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1964.
  56. Żywot protopopa Awwakuma przez niego samego nakreślony i wybór innych pism. Przeł. Wiktor Jakubowski. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1972.