Kisch and Pruszyński: on Advantages and Limits of a Comparative Approach in Research on Reportage Literature

Main Article Content

Monika Bednarczuk

Abstract

Reportage literature gained a growing popularity in the interwar Europe. Some reporters, such as the German journalist Egon Erwin Kisch, had a significant impact on the development of the genre of literary reportage and enjoyed a status of an international celebrity. Some others, although talented and competent, remained locallyknown figures, and the Polish reporter and writer Ksawery Pruszyński belongs to this second group. This paper addresses the sometimes striking similarities and differences between their biographies and texts. Kisch and Pruszyński never met, however, there are a number of reasons that back up such a comparative analysis. The paper discusses their evolving attitude towards Soviet Russia and highlights common places in their reportages, particularly Nazi Germany or the Spanish Civil War. It also focuses on a number of formal characteristics of their reportage style.


 

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

How to Cite
Bednarczuk, M. (2021). Kisch and Pruszyński: on Advantages and Limits of a Comparative Approach in Research on Reportage Literature. Porównania, 28(1), 463-492. https://doi.org/10.14746/por.2021.1.20
Section
Articles
Author Biography

Monika Bednarczuk, University of Bialystok

Monika Bednarczuk – dr hab., literaturoznawczyni, pracuje na Uniwersytecie w Białymstoku. Zajmuje się związkami literatury i polityki w XX wieku, pisarstwem i historią kobiet, procesami transferu kultury i nauki na przełomie XVIII i XIX wieku oraz subkulturą ezoteryczną w PRL-u. Autorka dwóch monografii: Obraz hiszpańskiej wojny domowej lat 1936–1939 w piśmiennictwie polskim (Toruń 2008) i Kobiety w kręgu prawicy międzywojennej: idee, sylwetki, strategie pisarskie (Wrocław 2012) oraz szeregu artykułów. Współautorka i redaktorka książki Kulturtransfer in der Provinz: Wilna als Ort deutscher Kultur und Wissenschaft (1803–1832) (Wiesbaden 2020). E-mail: m.bednarczuk@uwb.edu.pl ORCID: 0000–0003–3490–3446

References

  1. Biedrzycki Krzysztof (2019), Ksawery Pruszyński, George Orwell i Hiszpania w latach 1936–1937, w: Zagadkowy Ksawery Pruszyński, red. Brigitte Gautier,
  2. Maciej Urbanowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s. 65–72.
  3. Edmond Jacob (2016), No Discipline: An Introduction to the Indiscipline of Comparison, „Comparative Literature Studies”, t. 54, nr 4, s. 647–659.
  4. Faber Sebastiaan (2018), Memory Battles of the Spanish Civil War: History, Fiction, Photography, Vanderbilt University Press, Nashville.
  5. Frei Bruno (1980), Zweimal Kisch, „Text + Kritik”, z. 67, s. 10–15.
  6. Gautier Brigitte (2019), Namiętność życia i pisania André Malraux i Ksawerego Pruszyńskiego, w: Zagadkowy Ksawery Pruszyński, red. Brigitte Gautier,
  7. Maciej Urbanowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s. 153–163.
  8. Glensk Urszula (2014), Historia słabych. Reportaż i życie w Dwudziestoleciu (1918–1939), Universitas, Kraków.
  9. Gołaszewska Maria (1984), Poetyka faktu. Szkic z pogranicza estetyki i teorii literatury, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Warszawa.
  10. Grün von der Max (1980), Die Entdeckung eines Autors, „Text + Kritik”, z. 67, s. 1–5.
  11. Habielski Rafał (2019), Ksawery Pruszyński i polityka, w: Zagadkowy Ksawery Pruszyński, red. Brigitte Gautier, Maciej Urbanowski, Wydawnictwo Uniwersytetu
  12. Jagiellońskiego, Kraków, s. 75–90.
  13. Hamšik Dušan, Kusák Alexej (1966), Egon Erwin Kisch, przeł. Marek Perlman, Wiedza Powszechna, Warszawa.
  14. Hartsock John C. (2011), Literary Reportage. The «Other» Literary Journalism, w: Literary Journalism Across the Globe: Journalistic Traditions and Transnational
  15. Influences, red. John S. Bak, Bill Reynolds, University of Massachusetts Press, Amherst–Boston, s. 23–46.
  16. Hejmej Andrzej (2018), Comparative Literature: Literary Studies – Cultural Studies, przeł. Lindsay Davidson, Jagiellonian University Press, Cracow.
  17. Jäger Manfred (1980), Das Klischee einer exemplarischen „Entbürgerlichung”: Zum Kisch-Bild der DDR, „Text + Kritik”, z. 67, s. 27–34.
  18. Kisch Egon Erwin (1923), Klassischer Journalismus, Rudolf Kaemmerer Verlag, Berlin.
  19. Kisch Egon Erwin (1925a), Der rasende Reporter, Erich Reiss Verlag, Berlin.
  20. Kisch Egon Erwin (1925b), Z tajników szpiegostwa: sprawa pułkownika sztabu gen. Redla, [br. tłum.], Spółka Wydawnicza „Wiek Nowy”, Lwów.
  21. Kisch Egon Erwin (1929), Paradies Amerika, Erich Reiss Verlag, Berlin.
  22. Kisch Egon Erwin (1931a), Raj amerykański, przeł. E. Grodzki, Wydawnictwo Współczesne, Warszawa.
  23. Kisch Egon Erwin (1931b), Targ świata, przeł. E. Grodzki, Wydawnictwo Współczesne, Warszawa.
  24. Kisch Egon Erwin (1934a), Oblicze Azji Sowieckiej, przeł. i wstęp Wacław Rogowicz, M. Fruchtman, Warszawa.
  25. Kisch Egon Erwin (1934b), Oblicze dalekiego Wschodu (reportaż chiński), przeł. K. Gr-ski, Wydawnictwo „Biblioteczka Uniwersalna”, Lwów.
  26. Kisch Egon Erwin (1935a), „Szalony reporter” w Australii: Wyprawa do łupków bitumicznych, przeł. Józef Wittlin, „Wiadomości Literackie”, nr 38, s. 1.
  27. Kisch Egon Erwin (1935b), Eintritt verboten, Éditions du Carrefour, Universum-Bücherei, Zürich–Prag.
  28. Kisch Egon Erwin (1953), Szalejący reporter, przeł. Roman Karst, Książka i Wiedza, Warszawa.
  29. Kisch Egon Erwin (1957), Chiny bez maski, przeł. Tadeusz Zabłudowski, wyd. 2, Wydawnictwo MON, Warszawa.
  30. Kisch Egon Erwin (1973), Geschichten aus sieben Ghettos. Eintritt verboten. Nachlese, Aufbau-Verlag, Berlin–Weimar.
  31. Kisch Egon Erwin (1983), Mein Leben für die Zeitung 1926–1947, journalistische Texte 2, red. Bodo Uhse, Gisela Kisch, Aufbau-Verlag, Berlin–Weimar.
  32. Koestler Artur (1965), Fragmenty wspomnień, Instytut Literacki, Paryż.
  33. Kronberger Hans (1980), Zwischen Kriegspropaganda und Subversion: Egon Erwin Kisch an der Wende vom bürgerlichen Journalisten zum Revolutionär, „Text + Kritik”, z. 67, s. 48–54.
  34. Moa Pio (2007), Mity wojny domowej: Hiszpania 1936–1939, przeł. Agnieszka Fijałkowska, Katarzyna Kacprzak, red. nauk. i wstęp Paweł Skibiński, Fronda, Warszawa.
  35. Nowaczyński Adolf (1934), P. Berson o Sowietach, „Myśl Narodowa”, nr 24, s. 367.
  36. Nowakowski Zygmunt (1933), Niemcy à la minute, Gebethner i Wolff, Warszawa.
  37. Nycz Ryszard (2010), Możliwa historia literatury, „Teksty Drugie”, nr 5, s. 167–184.
  38. Oertzen Friedrich Wilhelm (1932), Polen an der Arbeit, A. Langen-G. Müller, München.
  39. Osęka Piotr (2010), Podróżnik po Polsce, „Polityka”, nr 25, s. 62.
  40. Piechota Magdalena (2002), Jaka Ameryka? Polscy reportażyści dwudziestolecia międzywojennego o Stanach Zjednoczonych, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
  41. Pogonowska Ewa (2011), Czytanie Nowej Rosji, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
  42. Pruszyński Ksawery (1932), Gdańsk czeka na nas, „Bunt Młodych”, nr 29, s. 94.
  43. Pruszyński Ksawery (2004), Sarajewo 1914, Szanghaj 1932, Gdańsk 193?, wstęp Jerzy Jaruzelski, Czytelnik, Warszawa.
  44. Pruszyński Ksawery (1969), Podróże po Polsce, podróże po Europie, oprac. Kazimierz Wyka, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
  45. Pruszyński Ksawery (1997), W czerwonej Hiszpanii, wyd. 2, Czytelnik, Warszawa.
  46. Pruszyński Ksawery (2000), Podróż po Polsce, Czytelnik, Warszawa.
  47. Pruszyński Mieczysław (1999), Mojżesz i Ksawery, „Twój Styl”, Warszawa.
  48. Remak Henry H. (1971), Comparative Literature: Its Definition and Function, w: Comparative Literature: Method and Perspective, red. Newton P. Stallknecht,
  49. Horst Frenz, wyd. popr., Southern Illinois UP-Feffer & Simons, Carbondale–London, s. 1–57.
  50. Rogowicz Wacław (1934), Słowo wstępne, w: E. E. Kisch, Oblicze Azji Sowieckiej, przeł. i wstęp Wacław Rogowicz, M. Fruchtman, Warszawa.
  51. Saignes Anna (2019), Ksawery Pruszyński w poszukiwaniu serca Rosji (o „Russian Year”), w: Zagadkowy Ksawery Pruszyński, red. Brigitte Gautier, Maciej Urbanowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s. 139–152.
  52. Sawicki Piotr (2002), Esvastica versus hoz y martillo: ¿Nuevo paralelisma hispano-polaco? La contienda „incivil” de 1936–1939 a los ojos de los comentaristas de Poloña y sus interlocutores españoles, w: España y el mundo eslavo. Relaciones culturales, literarias y lingüisticas, red. Fernando Presa Gonzales i in., GRAM Editiones, Madrid, s. 151–169.
  53. Schaar Laura (2018), Der Komponist Egon Erwin Kisch, w: Im Einzelschicksal die Weltgeschichte: Egon Erwin Kisch und seine literarischen Reportagen, red. Viera Glosiková i in., Frank & Timme, Berlin, s. 16–25.
  54. Schlenstedt Dieter (1968), Egon Erwin Kisch: Leben und Werk, Volk und Wissen, Berlin.
  55. Schütz Erhard (1980), Moral aus der Geschichte: zur Wahrheit der Egon Erwin Kisch, „Text + Kritik”, z. 67, s. 38–47.
  56. Segel Harold B. (1997), Egon Erwin Kisch, the Raging Reporter: A Bio-anthology, Purdue University Press, West Lafayette, Indiana.
  57. Siegel Christian (1980), Reporter: Schriftsteller der Wahrheit: Egon Erwin Kischs Begründung des Fakten-Genres, „Text + Kritik”, z. 67, s. 16–23.
  58. Sobański Antoni (1933), W Niemczech po przewrocie: cywile, Reichstag, książki, „Wiadomości Literackie”, nr 22, s. 3.
  59. Vojíková Olga (2018), Egon Erwin Kisch und das Judentum, w: Im Einzelschicksal die Weltgeschichte: Egon Erwin Kisch und seine literarischen Reportagen, red. Viera Glosiková i in., Frank & Timme, Berlin, s. 106–111.
  60. Wrzos Konrad (1933), Oko w oko z kryzysem. Reportaż z podróży po Polsce, F. Hoesick, Warszawa.
  61. Wyka Kazimierz (1969), Droga pisarska Ksawerego Pruszyńskiego, w: Pruszyński Ksawery, Podróże po Polsce, podróże po Europie, oprac. Kazimierz Wyka, Wydawnictwo Literackie, Kraków, s. V-XXXII.
  62. Ziątek Zygmunt (1972), Ksawery Pruszyński, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.