Nikifor and Insane Genko. The Insight into the Ekphrastic Polish-Bulgarian Transgressions

Main Article Content

Danuta Opacka-Walasek

Abstract

The article discusses the ekphrastic and hypotypotic representations of the characters and the paintings by Epifaniusz Drowniak (Nikifor) and Genko Ivan Genkov(known as “Insane Genko”) that function in the Polish and Bulgarian literary, critical and publicist registers. Both artists’ revelatory bodies of works and traumatic biographies have the legend-creating potential; they were similarly stigmatized, excluded because of their otherness, and as a politically inconvenient Lemko and a dissident. Becoming in their lifetime under systemic conditions of post-war Poland and Bulgaria those countries’ passports to global art, they were subjects of many depreciations. The literary and paraliterary representations of their paintings, personalities (“des idées des tableaux,” “des images des artistes”) are interpreted i.a. in the aspects of exclusion, transgression and performance.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

How to Cite
Opacka-Walasek, D. (2021). Nikifor and Insane Genko. The Insight into the Ekphrastic Polish-Bulgarian Transgressions. Porównania, 28(1), 285-323. https://doi.org/10.14746/por.2021.1.13
Section
Articles
Author Biography

Danuta Opacka-Walasek, University of Silesia in Katowice

Danuta Opacka-Walasek – prof. dr hab., literaturoznawczyni (Uniwersytet Śląski, Instytut Literaturoznawstwa). Autorka licznych interpretacji liryki współczesnej, ważniejsze książki i artykuły poświęciła twórczości Z. Herberta, Cz. Miłosza, S. Barańczaka, zagadnieniom czasu w poezji, mariażom wzniosłości i ironii (m. in.: „…pozostać wiernym niepewnej jasności” Wybrane problemy poezji Zbigniewa Herberta, Katowice 1996; Potęga smaku. Zbigniew Herbert, Warszawa 1997; Czytając Herberta, Katowice 2001; Chwile i eony. Obrazy czasu w polskiej poezji drugiej połowy XX wieku, Katowice 2005; Pasaże liryczne, Katowice 2013). Wespół z Piotrem Kilanowskim opracowała pierwszą w języku portugalskim antologię poezji Z. Herberta (Podróż Pana Cogito/A Viagem do Senhor Cogito, Katowice 2016), będącą zarazem śladem praktyki i zainteresowań glottodydaktycznych wiążących się z kilkudziesięcioma seminariami i wykładami o polskiej poezji, przeprowadzonymi w krajach Europy oraz Ameryki Południowej. E-mail: danuta.opacka-walasek@us.edu.plORCID: 0000–0001–9104–0590

References

  1. Adamowska Joanna (2018), Sens kobaltu. Zbigniewa Herberta i Tadeusza Różewicza spotkania z malarzami, Wydawnictwo Biblioteka Pana Cogito, Kraków.
  2. Bahneva Kalina (w druku), „Nigdy nie jestem tylko tu…” Polsko-bułgarskie zbliżenia i konfrontacje.
  3. Bakałov Ivan, Istorii s Genko-Ludiya (Historie z Genką-wariatem/ Wspomnienia o Genku-wariacie), https://preview.tinyurl.com/yywvafdu [dostęp: 16.08.2020].
  4. Banach Andrzej (1959), Pamiątka z Krynicy, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
  5. Banach Andrzej (1984), Nikifor, Wydawnictwo Arkady, Warszawa.
  6. Boczev Dimitar, Khudozhnikŭt i kanarcheto, https://preview.tinyurl.com/ y47v5muy [dostęp: 19.08. 2020].
  7. Bauman Richard (2012), Sztuka słowa jako performance, przeł. Grzegorz Godlewski, w: Literatura ustna, red. Przemysław Czapliński, słowo/obraz terytoria, Gdańsk, s. 202–234.
  8. Dahl Władimir Iwanowicz (1882), Tołkowyj słowar’ żiwogo welikorusskowo jazyka, Wydawnictwo księgarni-typografa M. O. Wolfa, S. Petersburg–Moskwa, https://tiny.pl/rnzlb [dostęp: 1.09.2020].
  9. Dańko Ireneusz (2003), Tożsamość Nikifora, „Poznań.Wyborcza.pl.”, 14.03, https://tiny.pl/rkq4b [dostęp: 20.08.2020].
  10. Dziadek Adam (2004), Obrazy i wiersze. Z zagadnień interferencji sztuk w polskiej poezji współczesnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
  11. Dziadek Adam (2006), Apologia twórczej swobody. Eseje Zbigniewa Herberta: opis – uobecnienie – interpretacja, w: Zmysł wzroku, zmysł sztuki. Prywatna historia sztuki Zbigniewa Herberta, cz. II, red. Józef Maria Ruszar, Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej „Gaudium”, Lublin, s. 30–50.
  12. Dziadek Adam (2018), Ekfraza, w: Ilustrowany słownik terminów literackich. Historia, anegdota, etymologia, red. Zbigniew Kadłubek, Beata Mytych-Forajter, Aleksander Nawarecki, słowo/obraz terytoria, Gdańsk, s. 150–153.
  13. Dwurnik Edward (2005), Krótka historia mojego malarstwa, w: Thanks Jackson. Dwurnik 2001–2004. Katalog wystawy, red. Maria Anna Potocka, oprac. graficzne Rafał Sosin, Bunkier Sztuki, Kraków, s. 91–93.
  14. Fischer-Lichte Erika (2008), Estetyka performatywności, przeł. Małgorzata Sugiera, Mateusz Borowski, Księgarnia Akademicka, Kraków.
  15. Frith Simon (2011), Sceniczne rytuały. O wartości muzyki popularnej, przeł. Marek Król, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
  16. Genko Genkov e rekord’or za wtora godina (2002), https://tiny.pl/rkhfb [dostęp: 12.08.2020].
  17. Harasymowicz Jerzy (1986), Wybór wierszy, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
  18. Heffernan James A. W. (1991), Ekphrasis and Representation, „New Literary History”, t. 22, nr 2, s. 297–316.
  19. Heffernan James A. W. (1993), Museum of Words. The Poetics of Ekphrasis from Homer to Ashbery, The University of Chicago Press, Chicago.
  20. Herbert Zbigniew (2001), Węzeł gordyjski oraz inne pisma rozproszone 1948–1988, Biblioteka „Więzi”, Warszawa.
  21. Herbert Zbigniew (2011a), Wiersze zebrane, oprac. Ryszard Krynicki, Wydawnictwo a5, Kraków.
  22. Herbert Zbigniew (2011b), Utwory rozproszone (Rekonesans), oprac. Ryszard Krynicki, Wydawnictwo a5, Kraków.
  23. Jackowski Aleksander (2010), Świat Nikifora, słowo/obraz terytoria, Gdańsk. Jackowski Aleksander, Jarnuszkiewiczowa Jadwiga (1985), Notatki o Nikiforze, „Polska Sztuka Ludowa – Konteksty”, t. 39, z. 3–4, s. 227–238.
  24. Janion Maria, Rosiek Stanisław, red. (1984), Osoby, Wydawnictwo Morskie Gdańsk, Gdańsk.
  25. Jankov Jordan (2001), Bunt na tsvetovete, Parabola, Sofia.
  26. Jankowicz Grzegorz (2010), Nieobecna ekfraza, w: Kulturowe wizualizacje doświadczenia, red. Adam Dziadek, Włodzimierz Bolecki, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa, s. 210–225.
  27. Karski Bogdan, Nikifor jakiego nie znamy, https://preview.tinyurl.com/y3o3633q [dostęp: 03.09.2020].
  28. Kolev Nikołaj, Kartina (Obraz), https://preview.tinyurl.com/y47v5muy [dostęp: 19.08.2020].
  29. Krynicki Władysław (2018), Uważali go za głupka. Samotny gruźlik, żebrak bez domu, analfabeta. Jeden z najwybitniejszych prymitywistów świata, rozmawiała Monika Chrobak, „TVP Tygodnik”, 10.08.2018, https://tiny.pl/rkxxq [dostęp: 17.08.2020].
  30. Kwaśniewski Maciej (2000), Malarz i żebrak, „Gazeta Krakowska”, 28.03. Kynczew Nikołaj, Twoje życie, https://literaturabulgarska.vilnet.pl [dostęp: 17.08.2020].
  31. Lessing Gothold Ephreim (1962), Laookon albo o granicach malarstwa i poezji. Część pierwsza, oprac. Jolanta Maurin-Białostocka, przeł. Henryk Zymon-Dębicki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław–Warszawa–Kraków.
  32. Maciejewski Łukasz (2004), Wolny artysta (rozmowa z Krzysztofem Krauze), „Kino”, nr 6, s. 26–27.
  33. McKenzie Jon (2011), Performuj albo…, wstęp i przeł. Tomasz Kubikowski, Universitas, Kraków.
  34. Mitchell William John Thomas, Ekphrasis and the Other, https://preview.tinyurl.com/r49u2r [dostęp: 6.08.2020].
  35. Mój Nikifor, reż. Krzysztof Krauze, Studio Filmowe Zebra, Telewizja Polska – Agencja Filmowa Canal+ Polska, 2004.
  36. Niemiec Eugeniusz, Nikifor, https://tinyurl.com/y5fypvpu [dostęp: 2.08.2020].
  37. Petkowa Marliea, Genko Genkov: alchnostta shte izgde jivota (Chciwość pożre życie), https://tinyurl.com/y25eo7tj [dostęp: 19.08.2020].
  38. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekladzie polskim W. O. Jakuba Wujka S. J. (1962), tekst poprawili oraz wstępami opatrzyli: Stary Testament ks. Stanisław Styś S. J., Nowy Testament ks. Władysław Lohn S. J., wyd. 3 popr., Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy, Kraków.
  39. Riffaterre Michaelle (1994), L’illusion d’ekphrasis, w: La pensée de l’image. Signification et figuration dans le texte et dans la peinture, red. Gisèle Mathieu-Castellani, Presses Universitaires de Vincennes, Saint-Denis, s. 211–227.
  40. Popowski Remigiusz (2004), Starożytny przewodnik po neapolitańskiej pinakotece, w: Filostrat Starszy, Obrazy, przeł., wstęp, komentarz i przypisy Remigiusz Popowski, Prószyński i S-ka, Warszawa, s. 13–87.
  41. Porębski Mieczysław (1962), Sztuka a informacja, „Roczniki Historii Sztuki”, r. 3, s. 44–105.
  42. Ruenov Ruen, Genko Genkov – Ludiya. Edin bŭlgarski geniĭ v zhivopista, https://tinyurl.com/y2plxqus [dostęp: 17.08.2020].
  43. Rydzyńska Marta, red., Karpińska Marzena, Jaxa-Chamiec Maria, Pająk Michał, oprac. (2018), Katalog wystawy „Nikifor” Domu Aukcyjnego Polswiss Art, Polswiss Art, Warszawa.
  44. Słodczyk Rozalia (2018), Powrót do ekfrazy. Próba systematyzacji oraz próba typologii, „Teksty Drugie”, nr 5, s. 352–371.
  45. Słodczyk Rozalia (2020), Ekfraza, hypotypoza, przekład. Interferencje literatury i malarstwa w prozie włoskiej i eseistyce polskiej XX w., Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
  46. Słownyk ukrainskoj mowy. Akademiczny tłumaczny słownik 1970–1980, https://tiny.pl/rnzff [dostęp: 01.09.2020].
  47. Swoboda Bartosz (2011), Zniewalająca siła ekfrazy (rzecz o zmaganiach słowa i obrazu w poglądach W. J. T. Mitchella), „Przestrzenie Teorii”, nr 16, s. 41–50.
  48. Szczepański Jan Józef (1983), Biskup jedzie przez morze, w: tenże, Rafa, Czytelnik, Warszawa, s. 55–76.
  49. Szerszeń Natalia, Czy prymitywizm może oddać rzeczywistość? Rozważania na marginesie twórczości Nikifora, https://tiny.pl/rkhp5 [dostęp: 05.08.2020].
  50. Wolf Jerzy (1938), Malarstwo nowego realizmu w Polsce. Nikifor, „Arkady”, nr 3, s. 24–30.