Polish students at German universities in the late Middle Ages
DOI:
https://doi.org/10.14746/bhw.2025.50.2Keywords:
Medieval education, Univesities in German Lands, Students, PolandAbstract
The article aims to discuss the state of research on the issue of student mobility from Polish lands,
including Royal Prussia, to universities in the Holy Empire’s lands in the late Middle Ages. In my
analyses, I also include territories under the rule of the Teutonic Order in the 15th century due to their
ties with Poland. The most popular destination for Polish youth was the University of Prague,
founded by King Charles IV of Luxembourg as the first university in the Holy Empire. The Czech
university was an interesting alternative to Italian and French universities, not only for economic
reasons. Other destinations to which students from Poland went were universities in Erfurt,
Heidelberg, Cologne, Vienna, Würzburg, and Leipzig, as well as in Tübingen, Rostock, Greifswald,
Freiburg im Breisgau, Ingolstadt, Mainz. The municipal authorities and cathedral chapters
contributed to these and no other destinations, conducting an appropriate scholarship policy.
Significant in this context are the relatively numerous scholarships funded from the first half of the
15th century by Prussian and Livonian cities.
The students were dominated by the sons of townspeople, both from larger cities and smaller centres.
A few peasants and monks, especially Dominicans and Cistercians, were left to study. In the article,
I also touch on student peregrinations of princes from the Piast dynasty
Downloads
References
Źródła
Die Amtsbücher der Universität Heidelberg, Reihe A.: Die Rektorbücher der Universität Heidelberg, t. 1. 1386–1410, z. 1, red. J. Miethke, H. von Lutzmann, H. Weisert, N. Martin, T. Pleier,
Heidelberg 1986; z. 2, red. J. Miethke, H. von Lutzmann, H. Weisert, T. Pleier, L. Schuba, Heidelberg 1990.
Karol IV Luksemburski, Liber de gestis mei = Księga moich uczynków, tłum. tekstu autobiografii z języka łacińskiego M. Nowakowska, wstęp, posł., przyp. i bibliog. A. Paner, Gdańsk 2019.
Kink R., Geschichte der kaiserlichen Universität zu Wien nach den Quellen, Bd 2, Wien 1854.
Monumenta Historica Universitatis Carolo-Ferdinandae Pragensis, t. 2, pars 1, Pragae 1834.
Toepke G., Die Matrikel der Universität Heidelberg, t. 1–3, Heidelberg 1889.
Tomkowicz S., Metrica nec non liber de nationis Polonicae Universitatis Lipsiensis ab Anno 1409 – usque ad 1600, Kraków 1881.
Tříška J., Repertorium biographicum Universitatis Pragensis praehussitae 1348–1409, Praha 1981 .
Winkelmann E., Urkundenbuch der Universität Heidelberg, t. 1–2, Heidelberg 1886.
Opracowania
Bielak W., Devotio moderna w polskich traktatach duszpasterskich powstałych do połowy XV wieku, Lublin 2002.
Biskup M., Die Bedeutung der Leipziger Universität für das intellektuelle Leben des polnischen Staates im 15. bis zur Mitte des 16. Jahrhunderts, w: idem, Opera minora. Studia z dziejów zakonu krzyżackiego, Prus, Polski i krajów nadbałtyckich, Toruń 2002.
Boras Z., Książęta piastowscy Śląska, Katowice 1974.
Borawska T., Czynniki kulturotwórcze na Warmii w średniowieczu i w czasach nowożytnych, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 2004, nr 4, s. 437–451.
Borawska T., Studia uniwersyteckie młodzieży grudziądzkiej w średniowieczu i u progu czasów nowożytnych (XIV–XVI wiek), „Rocznik Grudziądzki” 2012, t. 20, s. 43–65.
Bünz E., Die Leipziger Universitätsgründung – eine Folge des Kuttenberger Dekret, w: Universitäten, Landesherren und Landeskirchen: Das Kuttenberger Dekret von 1409 im Kontext der Epoche von der Gründung der Karlsuniversität 1348 bis zum Augsburger Religionsfrieden
1555, hrsg. v. B. Zilynská, Praha 2010 (Historia Universitatis Carolinae Pragensis, t. 49, fasc. 2), s. 55–64.
Bünz E., Rudersdorf M., Döring D., Geschichte der Universität Leipzig 1409–2009, Bd. 1, Spätes Mittelalter und Frühe Neuzeit 1409–1830/31, Leipzig 2009.
Czyżak M., Kapituła katedralna w Gnieźnie w świetle metryki z lat 1408–1448, Poznań 2003.
Dějiny University Karlovy 1347/48–1622, vol. 1, red. M. Svatoš, Praha 1995.
Dembiński P., Poznańska kapituła katedralna schyłku wieków średnich. Studium prozopograficzne 1428–1500, Poznań 2012.
Eberl I., Cystersi. Historia zakonu europejskiego, Kraków 2011.
Elminowski J., Stosunki polityczne między Piastami a Luksemburgami i Wittelsbachami w pierwszej połowie XIV wieku, Toruń 2003.
Gramsch R., Erfurter Juristen im Spätmittelalter. Die Karrieremuster und Tätigkeitsfelder einer gelehrter Elite des 14. und 15. Jahrhunderts [Education and Society in the Middle Ages and Renaissance, 17], Leiden–Boston 2003.
Grążawski K., Życie codzienne miast zakonu krzyżackiego w Prusach, Olsztyn 2022.
Heck R., Związki Śląska z Polską w XIV i XV w., w: Śląsk i Pomorze w historii stosunków polsko-niemieckich w średniowieczu. XII Konferencja Wspólnej Komisji Podręcznikowej PRL – RFN Historyków 5–10 VI 1979 r., Olsztyn, red. M. Biskup, Poznań 1987, s. 62–80.
Iwańczak W., Jan Luksemburski a Polska, w: Polacy w Czechach, Czesi w Polsce. X–XVIII wiek, red. H. Gmiterek, W. Iwańczak, Lublin 2004, s. 13–30.
Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich, t. 3, Piastowie opolscy, cieszyńscy i oświęcimscy, Wrocław 1977 .
Kaczmarek K., Studia uniwersyteckie cystersów z ziem polskich w okresie średniowiecza, Poznań 2002.
Kadlec J., Franciszkanie na ziemiach czeskich w okresie przedhusyckim oraz ich studium generale, w: Franciszkanie na ziemiach polskich, red. J. Kłoczowski, Kraków 1983, s. 267–274.
Karczewski D., Franciszkanie w monarchii Piastów i Jagiellonów w średniowieczu. Powstanie – rozwój – organizacja wewnętrzna, Kraków 2012.
Kisza A., Jan Chrystian, ewangelicki książę piastowski, Warszawa 1981.
Kłoczowski J., Polska prowincja dominikańska w średniowieczu i Rzeczypospolitej Obojga (wielu) narodów, Poznań 2008 [„Studia nad historią dominikanów w Polsce”, t. 5].
Kłoczowski J., Zakon braci kaznodziejów w Polsce 1222–1972. Zarys dziejów, w: Studia nad historią dominikanów w Polsce 1222–1972, red. J. Kłoczowski, t. 1, Warszawa 1975, s. 19–141.
Kowalczyk M., Colligite fragmenta ne pereant… Studia z dziejów Uniwersytetu Krakowskiego w średniowieczu, Kraków 2010.
Kozieł L., Polscy studenci na Uniwersytecie w Würzburgu w XVI i XVII w. – studium statystyczne, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1997, t. 38, s. 27–50.
Krzyżaniakowa J., Mateusz z Krakowa. Działalność w Pradze w latach 1355–1394, w: eadem, Nie ma historii bez człowieka. Studia z dziejów średniowiecza, Poznań 2011, s. 35–73.
Krzyżaniakowa J., Ostatni Polacy na Uniwersytecie Praskim w XV wieku, w: Scriptura, custos, memoriae . Prace historyczne, red. D. Zydorek, Poznań 2001, s. 437–459.
Krzyżaniakowa J., Profesorowie krakowscy na uniwersytecie w Pradze – ich mistrzowie i koledzy, w: Cracovia – Polonia – Europa, Kraków 1995, s. 505–527.
Krzyżaniakowa J., Studia praskie urzędników kancelarii Jadwigi i Jagiełły (problem identyfikacji), w: eadem, „Nie ma historii bez człowieka”. Studia z dziejów średniowiecza, Poznań 2011, s. 101–108.
Kurr M., Studenci Bytowa, Lęborka i Łeby w okresie średniowiecza do 1525 roku, „Acta Cassubiana” 2008, t. 10, s. 29–40.
Kusche B., „Ego collegiatus” – Die Magisterkollegien an der Universität Leipzig von 1409 bis zur Einführung der Reformation 1539. Eine Struktur- und personengeschichtliche Untersuchung, t. 2, Leipzig 2009.
Labuda G., O hołdach książąt śląskich w latach 1327–1335 i uznaniu zwierzchnictwa czeskiego nad Śląskiem przez króla polskiego w latach 1335–1339, „Roczniki Historyczne” 1977, t. 43.
Leszczyński H., Studia w klasztorach cysterskich XIII–XIX wieku, w: Historia i kultura cystersów w dawnej Polsce i ich europejskie związki, red. J. Strzelczyk, Poznań 1997, s. 345–357.
Machilek F., Die Schlesier an der Universität Prag vor 1409. Ein Forschungsbericht, „Archiv für schlesische Kirchengeschichte” 1974, Bd. 32, s. 81–102.
Markowski M., Uniwersytet Krakowski w kontekście środkowoeuropejskim późnego średniowiecza i wczesnej nowożytności, Olecko 2005.
Mikulski K., Mieszczanie toruńscy w kapitule warmińskiej i chełmińskiej, w: Duchowieństwo kapitulne w Polsce średniowiecznej i wczesnonowożytnej. Pochodzenie i funkcjonowanie elity kościelnej, red. A. Radzimiński, Toruń 2000, s. 101–116.
Molik W., Polacy na Uniwersytecie w Heidelbergu 1803–1870, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 1982, t. 27, nr 2, s. 313–335.
Norman R., Universities, Academics and the Grat Schism, London–New York–Melbourne 1979.
Nowak Z.H., O sposobach werbowania intelektualistów do Zakonu Krzyżackiego w Prusach w pierwszej połowie XV wieku, „Zapiski Historyczne” 1980, t. 45, z. 2, s. 101–106.
Nowak Z.H., Związki Prus z uniwersytetami w Rostoce i Gryfii w XV i początkach XVI wieku, „Zapiski Historyczne” 1968, t. 33, z. 4, s. 19–35.
Nuding M., Matthaüs von Krakau. Theologie, Politiker, Kirchenreforme in Krakau, Prag und Heidel berg zur Zeit des Grossen Abeudländlischen Schismas, Tübingen 2007.
Overfield J.H., Humanism and Scholasticism in Late Medieval Germany, Princeton 1985.
Ożóg K., Praskie studia prałatów i kanoników katedralnych metropolii gnieźnieńskiej w drugiej połowie XIV i na początku XV wieku. Uwagi o dotychczasowych badaniach nad kapitułami polskimi jako ośrodkami kultury umysłowej, w: Duchowieństwo kapitulne w Polsce średniowiecznej i wczesnonowożytnej, red. A. Radzimiński, Toruń 2000, s. 133–162.
Ożóg K., Studia Krakowian na praskim uniwersytecie do początku XV w., w: Miasta, ludzie, instytucje, znaki. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesor Bożenie Wyrozumskiej w 75. rocznicę urodzin, red. Z. Piech, Kraków 2008, s. 637–652.
Ożóg K., The Role of Poland in the Intellectual Development of Europe in the Middle Ages, Kraków 2009.
Ożóg K., Wpływ środowiska uniwersyteckiego na kształtowanie i rozwój kultury religijnej w Polsce średniowiecznej, w: Animarum cultura. Studia nad kulturą religijną na ziemiach polskich w średniowieczu, t. 1, Struktury kościelno-publiczne, red. H. Manikowska, W. Brojer, Warszawa 2008, s. 407–439.
Partyka A., Papieskie zatwierdzenia fundacji uniwersytetów środkowoeuropejskich w latach 1347-1386, „Analecta Cracoviensia” 1977, t. 9, s. 9–27.
Pawlak M., Studia uniwersyteckie grudziądzan w epoce staropolskiej, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Studia Historyczne” 1993, t. 3, s. 59–67.
Ratajczak K., Szkolnictwo w Wielkopolsce na tle sąsiadów w okresie średniowiecza, Poznań 2017.
Ratajczak K., The school legislation of the catholic church in the hussite times, „Saeculum Christianum” 2020, t. 27, z. 2, s. 63–76.
Ratajczak K., Zagraniczna edukacja książąt z dynastii piastowskiej, w: Polonia i Polacy za granicą – kulturowe i edukacyjne obszary badań i doświadczeń, red. A. Boroń i in., Poznań 2020, s. 17–34.
Ritter G., Die Heidelberger Universität. Ein Stück deutscher Geschichte. Das Mittelalter (13861508), t. 1, Heidelberg 1936.
Schwingers R.Ch., The Repertorium Academicum Germanicum (RAG) and the Geography of German Universities and Academics (1350–1550), w: Geographies of the University, red. P. Meusburger, M. Heffernam, L. Suarsama, Heidelberg 2018 [Knowledge and Space, vol. 12], s. 23–42.
Seibt F., Johannes Hus und der Abzug der deutschen Studenten aus Prag 1409, w: idem, Hussitenstudien. Personen. Ereignisse. Ideen einer frühen Revolution, „Veröffentlichungen des Collegium Carolinum”, t. 60, (wyd. 2), München 1991, s. 1–15.
Seibt F., Karol IV. Cesarz w Europie 1346–1378, Warszawa 1996.
Seibt F., Von Prag bis Rostock. Zur Gründung der Universitäten im Mitteleuropa, w: idem, Mittelalter und Gegenwart. Ausgewählte Aufsätze. Festgabe zu seinem 60. Geburstag, hrsg. von W. Eberhard und H.-D. Heimann, Sigmaringen 1987, s. 197–217.
Šmahel F., Alma Mater Pragensis. Studie k počatkům Univerzity Karlovy, Praha 201.
.Šmahel F., Pražske universitni studenstvo v předrevolučnim obdobi 1399–1419, „Rozpravy Československé Akademie Věd” 1967, R. 77, z. 3.
Sondel J., Przywileje fundacyjne Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz przywilej nadania szlachectwa jego profesorom (z historyczno-prawnym komentarzem), Kraków 2015.
Tandecki J., Obywatele miast pruskich w zakonie krzyżackim, w: Zakon Krzyżacki a społeczeństwo państwa w Prusach. Zbiór studiów, red. Z.H. Nowak, Toruń 1995, s. 35–49.
Tandecki J., Piśmienność pragmatyczna, pisarze i kancelarie w wielkich miastach pruskich i inflanckich w średniowieczu, Toruń 2021.
The First Decades of Prague University: Transforming Intellectual Space in 14th Century Central Europe, red. J. Odstrčilík, F. Batista, R. Burgazzi, Prague 2016.
Tomczak R.T., Kontakty edukacyjne Polaków z uniwersytetami praskimi w okresie średniowiecza. Studium prozopograficzne, Poznań 2020.
Tomczak R.T., Praskie studia księcia opolskiego Bolka V – problem identyfikacji, „Średniowiecze Polskie i Powszechne” 2019, t. 11, s. 316–329 .
Wielgosz Z., Studia uniwersyteckie Kościaniaków w okresie Odrodzenia, w: Pamiętnik Towarzystwa Miłośników Ziemi Kościańskiej, Kościan 1972, s. 87–100.
Wielgosz Z., Z dziejów reformacji w renesansowym Kościanie, w: Mente et litteris. O kulturze i społeczeństwie wieków średnich, red. H. Chłopocka i in., Poznań 1984, s. 333–338.
Wolgast E., Die Universität Heidelberg: 1386–1986, Berlin–Heidelberg 1986.
Wostry W., Die Schlesier an der Universität Prag vor 1409, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens” 1932, t. 66, s. 1–33.
Woźny M., Który Bolko? Wokół problemu identyfikacji sprawcy napadu na studenta praskiego, „Średniowiecze Polskie i Powszechne” 2019, t. 11, s. 330–337.
Woźny M., Problem studiów praskich księcia opolskiego Bolka V, „Średniowiecze Polskie i Powszechne” 2015, t. 7, s. 36–44.
Zygner L., Początki kariery kościelnej Jakuba z Kurdwanowa herbu Syrokomla, w: Duchowieństwo kapitulne w Polsce średniowiecznej i wczesnonowożytnej, red. A. Radzimiński, Toruń 2000, s. 197–214.
Żołądź D., Studenci polscy z Korony i Litwy w Heidelbergu w okresie reformacji, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1994, t. 36, s. 3–17.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Krzysztof Ratajczak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Zgodne z normami prawa polskiego.
