The Organizational and Educational Activities of Wanda Szuman at the Catholic Social School in Poznań (1927–1939)
DOI:
https://doi.org/10.14746/bhw.2025.50.11Keywords:
Wanda Szuman, Poznań, social care, education of social workers, history of social welfareAbstract
The article examines a previously unrecognized aspect of Wanda Szuman’s biography: her role in the establishment and development of the Catholic Social School (KSS) in Poznań, particularly regarding courses for educators of closed institutions. She was placed in charge of the courses, which began in 1926 – one year before the school’s official opening – due to her extensive scientific, practical, and organizational experience in factory education. In addition to her managerial responsibilities, she oversaw the curriculum, evaluated students’ work, and coordinated with the Warsaw pedagogical community to ensure that the courses complied with ministerial standards. Held between 1926 and 1937, the courses were highly popular, and the formal requirements for
candidates were gradually raised over time. Wanda Szuman was involved in their development until 1933, when she reduced her activities at the KSS to take over the management of the Catholic Educational Institute in Poznań. Her dedication contributed to maintaining a high standard of education at the KSS and to the advancement of modern teaching methods informed by both national and international experience. Her educational work in the capital of Wielkopolska left a lasting impact on the training of educators for closed institutions during the interwar period.
Downloads
References
Archiwa
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Zespół Katolicka Szkoła Społeczna w Poznaniu
Archiwum Archidiecezjalne w Łodzi, [zbiór dokumentów] Katolicka Szkoła Społeczna
Źródła
[b.a.] Katolicki Instytut Wychowawczy, „Wiadomości Archidiecezjalne Wileńskie” 1933, nr 13–14.
[b.a.] Kurs dla wychowawczyń i wychowawców zakładów zamkniętych, „Przewodnik Miłosierdzia” 1926 .
Leśniewska K., Dokształcanie wychowawców zakładów opiekuńczych, Warszawa 1937.
Ozdowska Z., Przedstawienia i wieczornice, „Kierownik Stowarzyszeń Młodzieży” 1928, nr 2.
Pierwszy Ogólnopolski Zjazd Przedstawicieli Opieki Społecznej Samorządu Terytorialnego w Poznaniu, dnia 24 i 25 września 1933, [1933]. [Poznań].
Program Studjum Społecznego Rok 1932/33, rok V, [Poznań 1932].
Prospekt Wyższego Katolickiego Studium Społecznego w Poznaniu, rok X, 1937/38. (1937), Poznań [1932].
Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 10 października 1927 r., Dz. U. RP nr 100 poz. 866.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 kwietnia 1927 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad zakładami opiekuńczymi, Dz. U. RP nr 40 poz. 354.
Szuman W., Belgijskie zakłady rodzinne dla sierot, „Opieka nad Dzieckiem” 1927, nr 2.
Szuman W., Jak dowieść rzeczywistej wartości zakładu wychowawczego, „Opieka nad Dzieckiem” 1928, nr 5.
Szuman W., Kuchnia w zakładzie zagadnieniem wychowawczym?, „Wychowawca” 1929, 1, s. 79–83.
Szuman W., Nie zabierajmy sierotom rodzeństwa, „Przewodnik Miłosierdzia” 1927, nr 8.
Szuman W., O rodziców chrzestnych dla sierot, „Przewodnik Miłosierdzia” 1927, nr 5.
Szuman W., Rysowane wierszyki, Poznań 1935.
Szuman W., System umieszczania sierot w rodzinach, „Ruch Charytatywny” 1931, nr 10.
Szuman W., Szkoły nowego typu a zakłady dla sierot, „Wychowawca” 1928, nr 5.
Szuman W., Trudności w wychowaniu sierot, „Opieka nad Dzieckiem” 1928, nr 3.
Szuman W., Wychowanie dzieci przestępczych w Belgii, „Szkoła Specjalna” 1925, nr 4.
Szuman W., Wychowanie dziecka i szczęście dziecka, „Opieka nad Dzieckiem” 1930, nr 3.
Szuman W., Wychowanie sierot w Anglii, „Opieka nad Dzieckiem” 1926, nr 6–7.
Szuman W., Z działalności Komitetu Umieszczania Sierot w Warszawie, „Życie Dziecka” 1936, nr 5.
Szuman W., Zarządy zakładów dla sierot, „Życie Dziecka”1933, nr 6.
Wilczyński S., Działalność i organizacja stacji opieki nad matką i dzieckiem na terenie woj. poznańskiego do l-ego kwietnia 1926 r. „Ochrona Społeczna” 1926, nr 10.
Wilczyński S., Opieka społeczna nad niemowlęciem, dzieckiem i młodzieżą w Wielkopolsce, Poznań 1927.
Opracowania
Balcerek M., Rozwój opieki nad dzieckiem w Polsce w latach 1918–1939, Warszawa 1978.
Banaszak M., Narodziny Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu, „Chrześcijanin w Świecie” 1974, nr 4.
Brenk M., Katolicka Szkoła Społeczna w Poznaniu (1927–1939), „Praca Socjalna” 2019, nr 3.
Brenk M., Ks. Edward Kozłowski (1888–1940) – działacz społeczny, dyrektor Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu, „Biografistyka Pedagogiczna” 2022, nr 1.
Falkowska J., Idee opieki w działalności i twórczości publicystycznej Wandy Szuman (1890–1994), „Studia Paedagogica Ignatiana” 2021, nr 24.
Kamiński K., Formacja katechetów zakonnych i świeckich w diecezji włocławskiej w XX wieku, „Studia Włocławskie” 2013, nr 15.
Karłowski K., Śp. ks. Zygmunt Baranowski, „Miesięcznik Kościelny Archidiecezji Poznańskiej” 1967 .
Kozłowska U., Sikorski T., Andrzej Niesiołowski (1899–1945). Z dziejów nurtu chrześcijańsko-społecznego w polskiej socjologii, Warszawa 2022.
Kulczycka B., Gniazdowska B., Działalność pedagogiczna Wandy Szuman, „Roczniki Nauk Społecznych” 1988, nr 2.
Kulpiński F., Józef Czesław Babicki. Życie, działalność, dorobek pedagogiczny, Lublin 1986.
Leśniewska E., Życie Wandy Szuman, w: Wanda Szuman – pedagog i andragog specjalny – Szkice do portretu, red. B. Borowska-Beszta, Radom 2009.
Lewko M., Harazim Franciszek SDB, w: Encyklopedia katolicka, t. 6, Lublin 1993.
Piaszyk M., Rola Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu w zawodowym dokształcaniu zakonnic, „Roczniki Nauk Społecznych” 1979, nr 7.
Siwek D., Wiśniewska E., Historia życia Wandy Szuman, w: Wanda Szuman – pedagog i andragog specjalny – Szkice do portretu, red. B. Borowska-Beszta, Radom 2009.
Stefan Szuman (1889–1989) – w stulecie urodzin, red. M. Przetacznik-Gierowska, A. Wyszyńska, Kraków 1990.
Szczepski O., Jonscher Karol, w: Wielkopolski słownik biograficzny, red. A. Gąsiorowski, Poznań-Warszawa 1983.
Wałęga A., Środowisko rodzinne Wandy Szuman (1890–1994), „Rocznik Toruński” 2004, nr 31.
Wałęga A., Życie i działalność Wandy Szuman (1890–1994), Toruń 2005.
Wanda Szuman – pedagog i andragog specjalny – szkice do portretu, red. B. Borowska-Beszta, Radom 2009.
Wilczyński L., Walenty Dymek, jako duszpasterz i społecznik w dwudziestoleciu międzywojennym, „Poznańskie Zeszyty Humanistyczne” 2011, nr 16.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Mikołaj Brenk
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Zgodne z normami prawa polskiego.
