Edukacja czy propaganda? Sztuki plastyczne w kręgu mecenatu  artystycznego Stanisława Augusta Poniatowskiego

Katarzyna Dormus

doi:10.14746/bhw.2025.50.6

Autor

Katarzyna Dormus Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie https://orcid.org/0000-0002-4780-3914

DOI:

https://doi.org/10.14746/bhw.2025.50.6

Słowa kluczowe:

Stanislaw August, enlightenment, arts, education, propaganda

Abstrakt

The arts towards the end of the 18th century – the period of Stanislaw August rule (1764–1795) –
developed in very difficult times of failing Polish statehood. In an attempt to preserve the
independence of the Polish-Lithuanian Commonwealth, the king pursued a consistent modernization
agenda in a variety of areas. The proposed reform program required, however, mindset changes
across the society. As an enlightened ruler, Stanislaw August believed in the educational and
propaganda benefits of the arts, with the ultimate goal of serving the national interest and
strengthening the commonwealth. The room decorations in the Royal Castle in Warsaw and the
Palace on the Isle in the Royal Łazienki represent the best examples of the king’s efforts in this area.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Bibliografia

Źródła

Naruszewicz A., Na Pokoy Marmurowy Portretami Królów Polskich z Rozkazu Nayiasnieyszego Króla Stanisława Augusta Nowoprzyozdobiony. Oda w dzień doroczny Elekcyi Iego Królewskiey Mości Ofiarowana Roku, „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1771, t. 4, cz. 1, s. 177–199.

Poniatowski S.A., Pamiętniki króla Stanisława Augusta. Antologia, red. M. Dębowski, Warszawa 2016 .

Wergiliusz, Eneida, tłum. W. Markowska, Warszawa 1970.

Opracowania

Anusik M., Anusik Z., Jan III Sobieski w tradycji historycznej czasów stanisławowskich, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 1985, nr 22, s. 75–90.

Bartnicka K., Wychowanie patriotyczne w szkołach Komisji Edukacji Narodowej, Warszawa 1973.

Batowski Z., Owidjusz w „Szkole Rycerskiej”, „Przegląd Warszawski”1923, nr 20, s. 170–175.

Bernatowicz A., Malarze w Warszawie czasów Stanisława Augusta. Status – aspiracje – twórczość, Warszawa 2016.

Buczek K., Nadawać duszom kształt narodowy. Święta o państwowym charakterze w czasach Komisji Edukacji Narodowej, Warszawa 2021.

Butterwick R., Światło i płomień. Odrodzenie i zniszczenie Rzeczypospolitej (1733–1795), Kraków 2022 .

Chrościcki J.A., Sztuka i polityka. Funkcje propagandowe sztuki w epoce Wazów 1587–1668, Warszawa 1983.

Fumaroli M., Gdy Europa mówiła po francusku, Warszawa 2017.

Getka-Kenig M., Pomniki publiczne i dyskurs zasługi w dobie „wskrzeszonej” Polski lat 1807-1830, Kraków 2017.

Grześkowiak-Krwawicz A., Wstęp, w: Pamiętniki króla Stanisława Augusta. Antologia, Warszawa 2016, s. 17–42.

Jakacka I., Cnoty króla Stanisława Augusta. Marcello Bacciarelli i jego supraporty w Sali Audiencjonalnej Dawnej, w: Bacciarelli. Studia o malarzu królewskim, dyrektorze, nauczycielu, opiekunie sztuk, red. A. Pieńkos, Warszawa 2018, s. 115–129.

Jakubowski T., Hic manus ob patriam pugnando vulnera passi, czyli o kontynuacji programu ideowego Sali Rycerskiej Zamku Królewskiego w litografii Franciszka Kosteckiego, „Artifex Novus” 2018, nr 2, s. 20–37.

Juszczak D., Malarski zbiór króla Stanisława Augusta, Warszawa 2020.

Lorentz S., Rottermund A., Klasycyzm w Polsce, Warszawa 1984.

Łagocka M., Zychowicz I., Pałac na Wyspie, Warszawa, b.d. Mańkowski T., Mecenat artystyczny Stanisława Augusta, oprac. Z. Prószyńska, Warszawa 1976.

Mikocka-Rachubowa K., André Le Brun „pierwszy rzeźbiarz” króla Stanisława Augusta, t. 1, Warszawa 2010.

Mikocka-Rachubowa K., Włoscy rzeźbiarze na dworze Stanisława Augusta, „Rocznik Historii Sztuki” 2004, t. 29.

Olechnowicz E., Pałac Łazienkowski i „republika marzeń” Stanisława Augusta, w: Władza i architektura. Rezydencje monarchów i władz państwowych w Europie. Formy i funkcje (XV–XXI wiek), red. A. Czarniecka, P. Deles, A. Sołtys, Warszawa 2016, s. 21–32.

Pyzel K., Obchody setnej rocznicy odsieczy wiedeńskiej jako przykład polityki historycznej czasów Stanisława Augusta, w: Sarmacka pamięć. Wokół bitwy pod Wiedniem, red. B. Dybaś, A. Woldan, A. Ziemlewska, Warszawa 2014, s. 225–245.

Rottermund A., Zamek Warszawski w epoce oświecenia. Rezydencja monarsza, funkcje i treści, Warszawa 1989.

Talbierska J., Powołanie Akademii Sztuk Pięknych – niespełnione idée fixe Stanisława Augusta i rola królewskiego gabinetu rycin, w: Bacciarelli. Studia o malarzu królewskim, dyrektorze, nauczycielu, opiekunie sztuk, red. A. Pieńkos, Warszawa 2018, s. 179–204.

Werner W., O (nie)rzeczywistości propagandy. Cechy charakterystyczne propagandowych obrazów świata, w: Uwikłania historiografii. Między ideologizacją dziejów a obiektywizmem badawczym, red T. Błaszczyk, K. Brzechczyn, D. Ciunajcis, M. Kierzkowski, Poznań 2011, s. 53–66.

Ziółkowski J., Opinia publiczna jako obiekt zainteresowania propagandy politycznej, „Studia Politologiczne” 2012, vol. 25, s. 125–140.

Zychowicz I., Marcello Bacciarelli – nadworny malarz Stanisława Augusta, w: Bacciarelli. Studia o malarzu królewskim, dyrektorze, nauczycielu, opiekunie sztuk, red. A. Pieńkos, Warszawa 2018, s. 11–25.

Netografia

Sala Balowa, cz. III, https://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/wideo/wirtualne-zwiedzanie/sala-balowa-cziii

Sala Balowa, cz. IV, https://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/wideo/wirtualne-zwiedzanie/sala-balowa-cz-iv