Konstruowanie tożsamości w rzeczywistości globalnej zmiany
Okładka czasopisma Kultura-Społeczeństwo-Edukacja, tom 28, nr 2, rok 2025, tytuł Kultura Społeczeństwo Edukacja
PDF

Słowa kluczowe

identity
global change
socio-cultural transformations
fluid modernity
dynamism

Jak cytować

Głowiak, D. (2025). Konstruowanie tożsamości w rzeczywistości globalnej zmiany. Kultura-Społeczeństwo-Edukacja, 28(2), 259–277. https://doi.org/10.14746/kse.2025.28.2.15

Abstrakt

The article reflects on the process of identity construction in the context of a reality described as global change. According to numerous scientific reports, this process constitutes the most important developmental task in human life, with its most sensitive and significant stage occurring during adolescence. However, in reality, it is a complex, multidimensional process that lasts from conception until death. Moreover, this process undergoes numerous transformations that do not occur in a “vacuum”; on the contrary, they strongly resonate with the conditions of the modern world, which are characterized by dynamism, global reach, and fundamental transformations, particularly in terms of norms, standards, and social values. This article is a review-based work grounded in scientific literature on both identity formation and the nature of global changes that significantly influence the process of human identification. The analysis presented in the article invites reflection on what the task of identity construction truly entails today, what challenges and risks it poses, and whether, in the face of global transformations, it is still possible to discern any stable values within the composition of human identity. In an effort to avoid marginalization, individuals follow trends present in contemporary social and cultural spaces. Their actions are driven by personal desires and aspirations, but also by mechanisms and trends observable in sociology. In this sense, human identity can be compared to a multicolored mosaic or a puzzle, where its components can be freely rearranged, creating an entirely new form. Although the process of identity construction, in many respects, occurs naturally through personal experiences and participation in diverse social structures, it remains a challenge that significantly impacts both psychological and physical well-being.

https://doi.org/10.14746/kse.2025.28.2.15
PDF

Bibliografia

Anioł, W. (1989). Geneza i rozwój procesu globalizacji. Centralny Ośrodek Metodyczny Studiów Nauk Politycznych.

Bauman, Z. (2000). Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika (tłum. E. Klekot). Państwowy Instytut Wydawniczy.

Bauman, Z. (2001). Tożsamość – jaka była, jest i po co? W: Aldona Jawłowska (red.), Wokół problemów tożsamości (s. 18–25). Wydawnictwo LTW.

Bauman, Z. (2006). Płynna nowoczesność (tłum. T. Kunz). Wydawnictwo Literackie.

Białek-Szwed, O. (2019). Przemiany społeczno-kulturowe XXI wieku a poczucie braku stabilizacji – perspektywa medioznawcza. Perspektywy Kultury, 24(1), 129–138. DOI: https://doi.org/10.35765/pk.2019.2401.09

Bogunia-Borowska, M., Śleboda, M. (2003). Globalizacja i konsumpcja. Dwa dylematy współczesności. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.

Brzezińska, A. (2000). Społeczna psychologia rozwój. Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Brzezińska, A. (2017). Tożsamość u progu dorosłości. Wizerunek uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Wydawnictwo Wydziału Nauk Społecznych UAM.

Chrost, M. (2018). Refleksyjność wyzwaniem współczesnego świata. Studia Paedagogica Ignatiana, 21(4), 55–66. DOI: https://doi.org/10.12775/SPI.2018.4.003

Cybal-Michalska, A. (2006). Tożsamość młodzieży w perspektywie globalnego świata. Studium socjopedagogiczne. Wydawnictwo Naukowe UAM.

Cybal-Michalska, A. (2018). Orientacje społeczeństwa na globalną zmianę jako główna oś narracji w rozważaniach nad młodzieżą. W: A. Cybal-Michalska, B. Kanclerz, L. Myszka-Strychalska, P. Peret-Drążewska (red.), Młodzież we współczesnej rzeczywistości społeczno-kulturowej (s. 203–210). Wydawnictwo Naukowe UAM.

Doniec, R. (2013). Rodzina polska w XXI wieku – przemiany i kondycja. Próba syntezy. Pedagogika Społeczna, 50(4), 45–73.

Drela, K., Kiernożycka-Sobejko, A. (2009). Ekonomizacja rynku pracy w XXI wieku. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.

Durkheim, É. (1990). Elementarne formy życia religijnego. System totemiczny w Australii (tłum. A. Zadrożyńska). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Erikson, E.H. (1968). Identity: Youth and crisis. Faber & Faber.

Fromm, E. (2000). O sztuce istnienia (tłum. R. Saciuk). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Giddens, A. (2004). Socjologia (tłum. A. Szulżycka). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Giddens, A. (2008). Nowoczesność i tożsamość. ,,Ja’’ i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności (tłum. A. Szulżycka). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Halawa, M., Wróbel, P. (2008). Bauman o popkulturze. Wypisy. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Jarymowicz, M., Szustrowa, T. (1980). Poczucie własnej tożsamości – źródła, funkcje regulacyjne. W: J. Reykowski (red.), Osobowość a społeczne zachowanie się ludzi (s. 439–473). Wydawnictwo Książka i Wiedza.

Jawłowska, A. (2001). Wokół problemów tożsamości. Wydawnictwo LTW.

Kapała, M. (2017). Duchowość jako niedoceniony aspekt psyche. Propozycja nowego ujęcia duchowości w psychologii – kategoria wrażliwości duchowej. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio J, 30(1), 7–37. DOI: https://doi.org/10.17951/j.2017.30.1.7

Kielar-Turska, M. (2000). Rozwój człowieka w pełnym cyklu życia. W: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki (t. 1, s. 285–332). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Kozielecki, J. (1986). Psychologiczna teoria samowiedzy. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kwak, A. (2005). Rodzina w dobie przemian. Małżeństwo i kohabitacja. Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Locke, J. (1955). Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego (tłum. B.J. Gawecki). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Marcia, J.E. (1980). Identity in adolescence. W: J. Adelson (red.), Handbook of adolescent psychology (s. 159–187). Wiley.

McAdams, D.P. (2001).The psychology of life stories. Review of General Psychology, 5(2), 100–122. DOI: https://doi.org/10.1037//1089-2680.5.2.100

Melosik, Z. (2000). Kultura instant – paradoksy pop-tożsamości. W: M. Cylkowska-Nowak (red.), Edukacja. Społeczne konstruowanie idei i rzeczywistości (s. 372–385). Wydawnictwo Wolumin.

Melosik, Z. (2012). Mass media, tożsamość i rekonstrukcje kultury współczesnej. W: W. Skrzydlewski, S. Dylak (red.), Media – Edukacja – Kultura. W stronę edukacji medialnej (s. 31–49). Polskie Towarzystwo Technologii i Mediów Edukacyjnych.

Morbitzer, J. (2007). Edukacja wspierana komputerowo a humanistyczne wartości pedagogiki. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej w Krakowie.

Nieciuński, N. (2007). Konsumpcjonizm i kultura masowa. Krytyczna refleksja. Problemy Polityki Społecznej, 10, 81–88.

Nikitorowicz, J. (2001). Pogranicza, tożsamość, edukacja międzykulturowa. Wydawnictwo Trans Humana.

Nobis, A. (2014). Studia globalne. Wprowadzenie. Wydawnictwo Chronicon.

Nowak, K. (2002). Dzieci i młodzież w obliczu procesu seksualizacji. Zeszyty Naukowe WSG: Edukacja –Rodzina – Społeczeństwo, 40(7), 205–221.

Piotrowski, P. (2019). Modele polityki rodzinnej w Polsce w latach 1989–2014. Studium politologiczne [rozprawa doktorska przygotowana pod kierunkiem prof. dr hab. Janusza Fałowskiego]. Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. https://repozytorium.uafm.edu.pl/server/api/core/bitstreams/816f4aae-64f2-42be-807b-877a7ffe74ce/content

Porębski, A. (2012). Różnorodność kulturowa i wzajemne zrozumienie kultur. W: P. Trzepacz (red.), Zrównoważony rozwój – wyzwania globalne. Podręcznik dla uczestników studiów doktoranckich (s. 293–308). Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Robertson, R. (1992). Globalization: Social theory and global culture. SAGE Publications.

Rybiński, K. (2007). Globalizacja w trzech odsłonach. Wydawnictwo Difin.

Staniszkis, J. (2003). Władza globalizacji. Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Szczukiewicz, P. (1998). Rozwój psychospołeczny a tożsamość. Wydawnictwo UMCS.

Sztompka, P. (2002) Socjologia. Analiza społeczeństwa. Wydawnictwo Znak.

Szyszka, M. (2018). Małżeństwo, rodzina, ojcostwo – tendencje przemian. Roczniki Nauk Społecznych, 10(46(2), 7–27. DOI: https://doi.org/10.18290/rns.2018.46.2-1

Wiglusz, M. (2017). Wpływ mediów na kształtowanie współczesnego kanonu piękna. W: B. Czuba, I. Dudzik (red.), Edukacja, sztuka, etyka w kontekście filozofii Platona – od teorii do praktyki (s. 99–119). Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Techniczno-Ekonomicznej im. ks. Bronisława Markiewicza.

Wojewoda, M. (2014). Aspekty globalizacji w ujęciu Baumana na tle polskich dyskusji. W: T. Czakon, D. Ślęczek-Czakon (red.), Współczesna filozofia społeczna w Polsce. Wybrane problemy (s. 287–313). ,,Śląsk’’.