Średniowieczne uniwersum strachu jako metafora współczesności w parabolicznej opowieści o zniewoleniu przez system (Ciemności kryją ziemię Stanislava Barabáša według Jerzego Andrzejewskiego, 1989)
Okładka czasopisma Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication, tom 38, nr 47, rok 2025, tytuł Faces of Visual History
PDF

Słowa kluczowe

Ciemności kryją ziemię
Torquemada
Stanislav Barabáš
historiosophy
cinematic representation of history

Jak cytować

Kolasińska-Pasterczyk, I. (2025). Średniowieczne uniwersum strachu jako metafora współczesności w parabolicznej opowieści o zniewoleniu przez system (Ciemności kryją ziemię Stanislava Barabáša według Jerzego Andrzejewskiego, 1989). Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication, 38(47), 171–192. https://doi.org/10.14746/i.2025.38.47.10

Abstrakt

Inspired by researchers investigating the relationship between cinema and history, namely, Marc Ferro (noting the possibility that presenting ancient societies allows for a better understanding of contemporary ones) and Dorota Skotarczak (pointing out the importance of visualizing the past), the author proposes a case of a film (of literary provenance) in which a historical “costume” is a mask allowing for a substitute representation of contemporary reality and providing an excuse to universalize the message. Darkness Covers the Earth (Torquemada, dir. Stanislav Barabáš, 1989) is an example of a film in which the dark pages of ancient history (the Spanish Inquisition in the 15th century) function as a prefiguration of the totalitarian systems of the 20th century. It is also a kind of parable set in historical realities, prompting reflection on the essence of history. It exemplifies the path from historical staffage to historiosophy. The historiosophical tone of Barabáš’s film was encoded in three confessional situations.

https://doi.org/10.14746/i.2025.38.47.10
PDF

Bibliografia

Andrzejewski Jerzy, Ciemności kryją ziemię, wydanie z opracowaniem, Wydawnictwo Greg, Kraków 2004.

Baigent Michael, Leigh Richard, Inkwizycja, tłum. Agnieszka Dębska, Amber, Warszawa 2019.

Baudler Georg, Bóg i kobieta. Historia przemocy, seksualizmu i religii, tłum. Antoni Baniukiewicz, Uraeus, Gdynia 1995.

De l`histoire au cinéma, Antoine de Baecque, Christian Delage, Editions Complexe, Paris 2008.

Deutsch Gotthard, Kayserling Meyer, hasło: Deza, Diego de, The Jewish Encyclopedia, https://www-jewishencyclopedia-com.translate.goog/articles/5158-deza-diego-de?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=pl&_x_tr_hl=pl&_x_tr_pto=sc (dostęp: 21.09.2024).

Gottheil Richard, Kayserling Meyer, Milwitzky William, hasło: Arbues, Pedro, The Jewish Encyclopedia, https://www.jewishencyclopedia.com/articles/1725-arbues-pedro (dostęp: 3.02.2011).

Edwards John, Inkwizycja hiszpańska, tłum. Marek Urbański, Fakty – Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, Warszawa 2002.

Ferro Marc, Kino i historia, tłum. Tomasz Falkowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011.

Hasło: Piotr Arbués, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_Arbu%C3%A9s (dostęp: 21.09.2024).

Hasło: Praska Wiosna, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Praska_Wiosna (dostęp: 25.09.2024).

Hasło: Stanislav Barabáš, Wikipedia, https://de-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Stanislav_Barab%C3%A1%C5%A1?_x_tr_sl=de&_x_tr_tl=pl&_x_tr_hl=pl&_x_tr_pto=sc (dostęp: 25.09.2024).

Hasło: Tomás de Torquemada, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Tom%C3%A1s_de_Torquemada (dostęp: 20.09.2024).

Historia kina, t. 3: Kino epoki nowofalowej, red. Tadeusz Lubelski, Iwona Sowińska, Rafał Syska, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 2015.

Kamen Henry, Inkwizycja hiszpańska, tłum. Katarzyna Bażyńska-Chojnacka, Piotr Chojnacki, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2005.

Kłys Tomasz, Od Mabusego do Goebbelsa. Weimarskie filmy Fritza Langa i kino niemieckie do roku 1945, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Wydawnictwo Biblioteki PWSFTviTŁódź 2013. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-759-5

Kolasińska-Pasterczyk Iwona, Piekła Luisa Buñuela. Wokół problematyki sacrum i profanum, Wydawnictwo Rabid, Kraków 2007.

Lea Henry Ch., A History of the Inquisition of Spain, t. 1, Macmillan, New York 1906.

Lurker Manfred, Słownik obrazów i symboli biblijnych, tłum. Kazimierz Romaniuk, Pallotinum, Poznań 1989.

Macek Václav, Paštéková Jelena, Dejìny slovenskej kinematografie 1896–1969, Slovenský filmový ústav, Bratysława 2016.

Niedźwiedzka Magdalena, Recenzja książki M. Ferro, Kino i historia, Warszawa 2011, ss. 277, „Archiwa – Kancelarie – Zbiory” 2012, nr 3(5), s. 274–277. DOI: https://doi.org/10.12775/AKZ.2012.016

Okno na przeszłość. Szkice z historii wizualnej, t. 2–4, red. Dorota Skotarczak, Jacek Szymala, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków 2020–2021.

Popławska Anna, Opracowanie, [w:] Jerzy Andrzejewski, Ciemności kryją ziemię, wydanie z opracowaniem, Wydawnictwo Greg, Kraków 2004.

Rawlings Helen, Inkwizycja hiszpańska, tłum. Maciej Piątek, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2009.

Skotarczak Dorota, Historia wizualna, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2012.

Skotarczak Dorota, Historyk ogląda film. Recenzja książki Marca Ferro, Kino i historia, tłum. T. Falkowski, Warszawa 2011, ss. 292, „Porównania” 2010, vol. 10, s. 276–281. DOI: https://doi.org/10.14746/p.2012.10.11291

Skotarczak Dorota, Kilka uwag o historii wizualnej, „KLIO POLSKA. Studia i Materiały z Dziejów Historiografii Polskiej” 2016, t. 8, s. 117–130. DOI: https://doi.org/10.12775/KlioPL.2016.08

Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2002.

Stanislav BARABÁŠ ako filmový režisér bol úspešný doma i v cudzine, https://snn.sk/stanislav-barabas-ako-filmovy-reziser-bol-uspesny-doma-i-v-cudzine/ (dostęp: 25.09.2024).

Tomás de Torquemada, inkwizycja i antysemityzm, http://poznan.jewish.org.pl/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=775 (dostęp: 25.09.2024).

Torquemada, Letterboxd, https://letterboxd.com/film/torquemada/releases/ (dostęp: 21.09.2024).

Walas Teresa, Zwierciadła Jerzego Andrzejewskiego, [w:] Prozaicy dwudziestolecia międzywojennego. Sylwetki, red. Bolesław Faron, Wiedza Powszechna, Warszawa 1974, s. 23–48.