Keywords
documentary cinema
atlas of critical texts
critical reception
journalism in Polish People’s Republic
journalism after the digital turn
How to Cite
Abstract
The subject of this paper is Polish film criticism of documentary cinema present in the Polish trade magazines from the end of the Second World War (1945) to the digital turn (circa 2000). The starting point for undertaking this topic was two library searches at the Library of the Polish National Film Archive in Warsaw. As a result, the author compiled an atlas of critical texts on film (which were created in the indicated time period and published in the selected trade magazines), presented their genological division and pointed out the most important places of their publication. Then looking at this map, he highlighted several names of publicists, some of which caught his special attention. The final aim of this analysis involves the wish to inspire other researchers to show interest in the topic indicated above. The atlas offered in this work is intended to serve film, cultural and media scholars as an inspiration to undertake further research on documentary cinema journalism in Poland.
Funding
Study@research (ID-UB) [096/34/UAM/0010]
References
Archiwa we współczesnych badaniach filmoznawczych, red. Barbara Giza, Piotr Zwierzchowski, Katarzyna Mąka-Malatyńska, Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2020.
Bator Monika, O filmach dobrze i źle. Tematyka filmowa na łamach łódzkiego czasopisma społeczno-kulturalnego „Odgłosy”, [w:] Konteksty źródłowe w badaniach filmoznawczych, red. Barbara Giza, Barbara Gierszewska, Monika Bator, Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2022, s. 169–200.
Bibliografia polskich wydawnictw filmowych. 1945–1972, oprac. Alicja Dembowska, Ilona Szuster-Kacprzyk, Filmoteka Polska, Warszawa 1974.
Bibliografia polskich wydawnictw filmowych. 1973–1978, Urszula Franczyk, Hanna Luba, Anna Wastkowska, Filmoteka Polska, Warszawa 1980.
Bibliografia polskich wydawnictw filmowych. 1979–1982, oprac. Urszula Franczyk, Hanna Luba-Drabik, Anna Wastkowska, Filmoteka Polska, Warszawa 1984.
Bibliografia polskich wydawnictw filmowych. 1983–1986, oprac. Urszula Franczyk, Elżbieta Kolosa, Krystyna Nowicka, Anna Wastkowska, Filmoteka Polska, Warszawa 1990.
Co się dzieje z dokumentem? (wywiad z Marianem Kruczkowskim), „Kino” 1979, nr 5, s. 6–7.
Czarnecki Stanisław, Film rolniczy – tematem międzynarodowej konferencji, „Nowy Film Oświatowy” 1958, nr 11, s. 7.
Drozdowski Bogumił, Film zwany dokumentem, „Kino” 1973, nr 2, s. 14–19.
Drozdowski Bogumił, Kraków 1972. Drugie okno dziwów, „Kamera” 1972, nr 8, s. 14–17.
Drozdowski Bogumił, Striptiz jeszcze mało znany, „Film” 1978, nr 4, s. 6.
Drozdowski Bogumił, Zapalcie światło, idziemy do domu, „Film” 1974, nr 1, s. 12.
Drozdowski Bogumił, Klaczyński Zbigniew, Polska w filmie dokumentalnym. 1960–1973. Przewodnik-informator, Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa 1975.
Fus Krzysztof, Rzemieślnik filmowy (wywiad z Grzegorzem Skurskim), „Reżyser” 1999, nr 11, s. 7–8.
Gańczak Filip, Filmowcy w matni bezpieki, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2011.
Gierszewska Barbara, Rozmowa z Jarosławem Czembrowskim (Dyrektorem Biblioteki PWSFTviT im. L. Schillera w Łodzi oraz redaktorem serwisu www. filmpolski.pl), [w:] Konteksty źródłowe w badaniach filmoznawczych, red. Barbara Giza, Barbara Gierszewska,
Monika Bator, Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2022, s. 239–254.
Giżycki Jerzy, I co dalej?, „Kamera” 1965, nr 4, s. 2–3.
Giżycki Jerzy, Warszawa w filmowym dokumencie, „Kamera” 1963, nr 3, s. 8–9.
Helman Alicja, Ewolucja pojęcia dokumentu, „Kamera” 1970, nr 3, s. 1–3.
Helman Alicja, Film i jego odbiorcy, „Kamera” 1970, nr 5, s. 12–13.
Helman Alicja, O specyficznych uwarunkowaniach krytyki filmowej, [w:] Szkice o krytyce filmowej i telewizyjnej, red. Maria Korytowska, Aleksander Kumor, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław–Warszawa–Kraków 1978, s. 99–121.
Helman Alicja, Problemy krytyki sztuk masowych, [w:] Współczesne problemy krytyki artystycznej, red. Alicja Helman, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław– Warszawa–Kraków 1973, s. 85–94.
Helman Alicja, Reprodukcja i znak, „Kamera” 1970, nr 4, s. 18.
Historia polskiego filmu dokumentalnego (1945–2014), red. Małgorzata Hendrykowska, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2018.
Iskierko Alicja, „273 dni poniżej zera”. Epicka opowieść o Syberii, „Magazyn Filmowy” 1969, nr 6, s. 12.
Iskierko Alicja, Czy istnieją filmy męskie i damskie?, „Magazyn Filmowy” 1969, nr 10, s. 10.
Iskierko Alicja, Dwaj panowie czyli rzecz o pracy, „Ekran” 1984, nr 13, s. 4.
Iskierko Alicja, „Ekran” rozmawia z Markiem Piwowskim, „Ekran” 1968, nr 9, s. 2.
Iskierko Alicja, Jak robić niezłe filmy w obecnej strukturze produkcyjnej? Mówi Krzysztof Kieślowski, „Ekran” 1971, nr 21, s. 14.
Iskierko Alicja, Młodzi dobrali się nam do skóry. Paradoksy dokumentu połowy lat siedemdziesiątych, „Kino” 1976, nr 8, s. 24–27.
Iskierko Alicja, Nowe zespoły filmowe. O zespole „Nike” mówi jego kierownik Stanisław Kuszewski (wywiad ze Stanisławem Kuszewskim), „Ekran” 1969, nr 7, s. 16–17.
Iskierko Alicja, Paradoksy artysty. Trzy spotkania z Kazimierzem Karabaszem, „Kino” 1986, nr 1, s. 9–12.
Iskierko Alicja, Pokusy i zasadzki autentyzmu. Estetyczne rodowody polskiego kina, „Kino” 1977, nr 9, s. 2–7.
Iskierko Alicja, Scena zbiorowa z Mariuszem Walterem. Uwaga. dokument, „Ekran” 1980, nr 22, s. 16–17.
Iskierko Alicja, Sygnały niepokoju, „Ekran” 1981, nr 1, s. 15.
Iskierko Alicja, Tadeusza Makarczyńskiego język uniwersalny, „Ekran” 1975, nr 52, s. 16–17.
Iskierko Alicja, Wielkopolska wczoraj, dziś i jutro, „Kamera” 1970, nr 4, s. 25–26.
Iskierko Alicja, Z życia, „Ekran” 1986, nr 21, s. 5, 11.
Iskierko Alicja, Zawsze rodzi się chleb, „Kamera” 1970, nr 6, s. tytułowa.
Iskierko Alicja, Znajomi z kina. Szkice o polskim filmie krótkometrażowym, Centralny Ośrodek Metodyki
Upowszechniania Kultury, Warszawa 1982.
Kaiser Zofia, Jarosław Brzozowski, „Nowy Film Oświatowy” 1959, nr 8, s. 7–8.
Katalog filmów oświatowych. Część I. Filmy instruktażowe, oprac. Stanisław Reymont, Filmom. Centrala Filmów Oświatowych, Warszawa 1962.
Katalog filmów oświatowych. Część II. Filmy popularno-naukowe, Stanisław Reymont, Filmom. Centrala Filmów Oświatowych, Warszawa 1962.
Katalog filmów oświatowych. Część III. Filmy szkolne, oprac. Stanisław Reymont, Filmom. Centrala Filmów Oświatowych, Warszawa 1962.
Katalog prasy polskiej, Biuro Wydawnicze „Ruch”, Zakład Badań Prasoznawczych, Warszawa 1957.
Kaźmierczak Barbara, Dużo szklanych ekranów, czyli na pograniczu dokumentu, publicystyki i fabuły. Korespondencja własna z Pragi, „Kamera” 1972, nr 8, s. 23–26.
Kaźmierczak Barbara, Na przykład Resko, „Ekran” 1986, nr 44, s. 4.
Kłopoty z debiutem, „Film” 1972, nr 53, s. 14. DOI: https://doi.org/10.1080/00396337208441310
Kołodyński Andrzej, Antropologiczny eksperyment Sola Wortha. Nowe funkcje kina dokumentalnego, „Kino” 1980, nr 7, s. 26–28.
Kołodyński Andrzej, Człowiek nadziei, „Kino” 1995, nr 11, s. 19.
Kołodyński Andrzej, Granice filmowego dokumentu, „Kino” 1981, nr 10, s. 21–23.
Kołodyński Andrzej, Nie tylko adwokat, „Kino” 1977, nr 5, s. 61–64.
Kołodyński Andrzej, Publiczność poza kinem, „Film” 1977, nr 48, s. 21.
Kołodyński Andrzej, Spotkania. Amsterdam ’97: Jesienna oferta, „Kino” 1998, nr 2, s. 54.
Kołodyński Andrzej, Tropem prawdy, „Film” 1980, nr 24, s. 20.
Kołodyński Andrzej, Uparty wędrowiec, „Kino” 1998, nr 11, s. 22.
Kołodyński Andrzej, Warunkiem jest dostępność (wywiad z Andrzejem Brzozowskim), „Film” 1987, nr 49, s. 3–5.
Kowalski Tadeusz, Chwytać żywych ludzi w działaniu, „Kamera” 1963, nr 3, s. 6–7.
Kraków ’96, „Reżyser” 1996, nr 7–8, s. 4–5.
Lebecka Magda, Jazzman z gułagu, „Kino” 2001, nr 5, s. 13.
Mach Jolanta, „Nie wiem, co to poezja”. O filmie „Władysław Broniewski” i jego widzach, „Nowy Film Oświatowy” 1959, nr 7, s. 3–5.
Malatyńska Maria, Ecce homo, „Kino” 1995, nr 11, s. 20.
Miłkowski Janusz, Klasycy gatunku, „Ekran” 1984, nr 28, s. 5.
MOL., Obserwacja, cierpliwość, selekcja. O trzech przykazaniach dokumentalistów mówi Kazimierz Karabasz, „Kamera” 1961, nr 3, s. 8–9.
Morawski Stefan, Identyczność zagrożenia (Uwagi o dzisiejszej krytyce artystycznej), [w:] Szkice o krytyce filmowej i telewizyjnej, red. Maria Korytowska, Aleksander Kumor, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław–Warszawa–Kraków 1978, s. 49–70.
Nowakowski Jacek, W poszukiwaniu niezależności w filmie i kulturze okresu PRL. Szkice, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2019.
Nowicka Julitta, My jesteśmy mięsem, wy jesteście nożem, „Ekran” 1986, nr 7, s. 5.
Od Redakcji, „Kamera” 1961, nr 1–2, s. tytułowa.
Od Redakcji, „Nowy Film Oświatowy” 1957, kwiecień, s. 3.
Oleksiewicz Maria, O sprawach polskiego dokumentu i swoich planach twórczych mówi reżyser Jerzy Bossak, „Kamera” 1962, nr 6, s. tytułowa, 1.
Ornatowski Zdzisław, Zagrożenie dla Europy i świata, „Ekran” 1985, nr 33, s. 4.
Ostrowski Józef, Film w nauczaniu fizyki (c. d.), „Nowy Film Oświatowy” 1958, nr 4, s. 11–13.
Ozimek Stanisław, Cytat dokumentalny, „Kino” 1973, nr 5, s. 30–33.
Palczewska Danuta, Współczesna polska myśl filmowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław–Warszawa–Kraków 1981.
Rt., Międzynarodowa konferencja w sprawach filmu oświatowego, „Nowy Film Oświatowy” 1957, lipiec, s. 3–5.
Skotarczak Dorota, Leon Bukowiecki i Jerzy Płażewski w kręgu oddziaływań Bezpieki, „Czas Przeszły.
Poznańskie Studia Historyczne” 2015, nr 1–2, s. 129–136.
Skwara Janusz, Przybliżenie ludzkiej pracy, „Film” 1978, nr 18, s. 3–5.
Skwara Janusz, Wstęp, [w:] Polskie filmy krótkometrażowe nagrodzone na festiwalach, Centrala Filmów Oświatowych „Filmos”, Kraków 1967, s. 3–4.
Sobolewski Tadeusz, Przekaz dla wszystkich. X Przegląd Filmów o Sztuce w Zakopanem, „Film” 1978, nr 18, s. 8–9.
Szpulak Andrzej, Czas przeobrażeń 1956–1960. „Czarna seria” polskiego dokumentu. Dokument poza serią, [w:] Historia polskiego filmu dokumentalnego (1945–2014), red. Małgorzata Hendrykowska, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2018, s. 91–148.
Szpulak Andrzej, Manewry polemiczne. O polskiej krytyce filmowej lat 1979–1981 na wybranych przykładach, [w:] Kino polskie wczoraj i dziś. Polskie piśmiennictwo filmowe, red. Piotr Zwierzchowski, Barbara Giza, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2013, s. 175–188.
Szpulak Andrzej, Pierwszy rok wolności. O peerelowskiej przeszłości w publikacjach miesięcznika „Kino” z roku 1990, [w:] Kino to nie wszystko. Księga pamiątkowa w 80. urodziny Andrzeja Wernera, red. Andrzej Szpulak, Mateusz Werner, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2020,s. 125–140.
Szyma Tadeusz, Szczecińskie spotkania z dokumentem, „Reżyser” 1999, nr 4, s. 4–5.
Szyma Tadeusz, Tajemnica dobroci, „Kino” 1998, nr 4, s. 12–13.
Wertenstein Wanda, O metodzie dokumentalnej, „Kamera” 1966, nr 3, s. tytułowa, 1.
WIT., Krytycy i dziennikarze zagraniczni o krakowskich festiwalach, „Kamera” 1967, nr 4, s. 5–6.
Wytwórnia Filmów Dokumentalnych 1949–1984, Wytwórnia Filmów Dokumentalnych, Warszawa 1985.
Wyżyński Adam, Dokumentacja archiwalna w zasobach FINA – typologia zbiorów, próba charakterystyki, potencjał badawczy, [w:] Konteksty źródłowe w badaniach filmoznawczych, red. Barbara Giza, Barbara Gierszewska, Monika Bator, Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2022, s. 91–116.
Żurawski Kazimierz, Osiem minut o niczym, „Film” 1971, nr 28–29, s. 6.
Żurawski Kazimierz, Stara poczciwa Atlantyda, „Film” 1972, nr 49, s. 14.
License
Copyright (c) 2025 Mateusz Drewniak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.