Marsjanie. Borowczyk i Lenica na Międzynarodowym Konkursie Filmu Eksperymentalnego w Brukseli

Main Article Content

Paweł Sitkiewicz

Abstrakt

The text describes the backstage of the legendary International Experimental Film Competition in Brussels, which accompanied the Expo-58 Exhibition at a turning point of the political thaw in Eastern and Central Europe. The most important representatives of avant-garde cinema and auteur animation of three generations took part in this event. The Grand Prix was awarded to The House of Walerian Borowczyk and Jan Lenica. The prize became the ticket to a European career for these two young filmmakers. The competition was also remembered as a symbolic beginning of the “Polish school of animation” (or the so-called “Polish school of experimental film”) on the global film market. The author of the article also writes about a difficult return to Poland, about a cash prize that caused many problems, about the successes of Polish films in Brussels, and about the reception of The House in Poland and abroad. Finally, he tries to demonstrate why this bleak and difficult to understand film, which builds opposition to the optimism of Expo Exhibitions, won the main prize, beating over 300 competitors from around the world.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Sitkiewicz, P. (2020). Marsjanie. Borowczyk i Lenica na Międzynarodowym Konkursie Filmu Eksperymentalnego w Brukseli. Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication, 27(36), 289–301. https://doi.org/10.14746/i.2020.36.18
Dział
Varia
Biogram autora

Paweł Sitkiewicz, Uniwersytet Gdański

Paweł Sitkiewicz – profesor Uniwersytetu Gdańskiego, filmoznawca, medioznawca. Zajmuje się głównie historią kina animowanego, historią komiksu oraz kulturą filmową i artystyczną dwudziestolecia międzywojennego. Autor czterech książek, w tym: Polska szkoła animacji (2011) i Gorączka filmowa. Kinomania w międzywojennej Polsce (2019, finalista Nagrody Literackiej Gdynia). Współautor leksykonu
Powieści graficzne (2015) pod red. S.J. Konefała. Publikował m.in. w „Kwartalniku Filmowym”, „Dialogu”, „Ekranach”, „Panoptikum”, „Images” i tomach zbiorowych. ORCID 0000-0003-2039-9154.

Referencje

  1. Borowczyk W., Co myślę, patrząc na rozebraną Polkę, Warszawa 2007
  2. Borowczyk W., Szanowny Panie Redaktorze!, „Film” 1964, nr 35
  3. Cudze chwalicie…, „Express Ilustrowany” 1958, nr 108
  4. „Dom” na ekranie, „Trybuna Ludu” 1958, nr 130
  5. Durgnat R., Borowczyk and the Cartoon Renaissance, „Film Comment” 1976, vol. 12, nr 1
  6. Dygat S., Rozmyślania przy goleniu, „Przegląd Kulturalny” 1958, nr 19.
  7. Entretien avec W. Borowczyk et Jan Lenica, „Image et son” 1960–1961, nr 136/137
  8. „Filmowy Serwis Prasowy” 1958, nr 6/68
  9. Gerhard J., Po międzynarodowym Konkursie Filmów Eksperymentalnych, „Wiadomości Filmowe” 1958, nr 22
  10. Gerhard J., Sukces polskich filmów eksperymentalnych w Brukseli, „Przekrój” 1958, nr 685
  11. Gerhard J., Walerian Borowczyk i Jan Lenica po sukcesie „Domu” w Międzynarodowym Konkursie Filmów Eksperymentalnych, „Wiadomości Filmowe” 1958, nr 23
  12. [Gerhard J.] (G), Siedem filmów polskich zakwalifikowanych do konkursu, „Wiadomości Filmowe” 1958, nr 20
  13. Givray C. de, Bruxelles 58: c’est l’expérience qui manqué le plus au film expérimental, „Arts”, 30 kwietnia 1958
  14. Grzelecki S., Nad domem błyska i grzmi, „Przegląd Kulturalny” 1958, nr 26
  15. Haker J., Two Men and a Wardrobe, „Film Quarterly”, Spring 1959, vol. 12, nr 3
  16. Hendrykowski M., Dwaj ludzie z szafą. Historia pewnej etiudy, Poznań 2015
  17. Herrmann W., Festival der Outsider, „Telegraf ”, 4 maja 1958
  18. Horrocks R., Len Lye: A Biography, Auckland 2000
  19. Jacobs L., Morning for the Experimental Film, „Film Culture” 1959, nr 19
  20. Kałużyński Z., Film rysunkowy ratuje „szkołę polską”, „Polityka” 1961, nr 2
  21. Kałużyński Z., Narodziny telewizji z ducha plastyki, „Miesięcznik Literacki” 1968, nr 11
  22. Kochanowski J., Tylnymi drzwiami. Czarny rynek w Polsce 1944–1989, Warszawa 2016
  23. Kowalski T., Dom, czyli poszukiwanie uniwersalnej formułki, „Film” 1958, nr 23
  24. Krakowski Z., Grand Prix dla Polski, „Kierunki” 1958, nr 20, s. 7
  25. Lassota R., Co poeta chciał przez to powiedzieć, „Ekran” 1958, nr 27
  26. (lcz), Śmiech dowodem niezrozumienia, „Życie Radomskie” 1958, nr 203
  27. Le film polonais DOM remporte le Premier Grand Prix de la Compétition Internationale du Film Expérimental, „La nouvelle gazette”, 30 kwietnia 1958
  28. Lenica J., Labirynt, oprac. E. Czerwiakowska i T. Kujawski, Poznań 2002
  29. Lenica w „Kwancie” [katalog], Warszawa 1973
  30. M.J., Soirée de clôture de la compétition internationale en film expérimental, „La derniere heure”, 29 kwietnia 1958
  31. Mały Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959
  32. Michałek B., Cwaniacy, „Nowa Kultura” 1958, nr 28
  33. Moritz W., Narrative Strategies for Resistance and Protest in Eastern European Animation, [w:] A Reader in Animation Studies, ed. by J. Pilling, London-Paris-Rome-Sidney 1997
  34. Na marginesie „Domu”, „Nowa Kultura” 1958, nr 20
  35. Nie tak, nie tak – Redaktorze!, „Zielony Sztandar” 1958, nr 70
  36. Onckelinx R., Days of Experiment, „Films and Filming”, June 1958
  37. Opinie czytelników, „Dookoła Świata” 1958, nr 245
  38. Opinie redaktora, „Dookoła Świata” 1958, nr 247
  39. Pijanowski L., Droga eksperymentu filmowego, „Świat” 1958, nr 19
  40. Piotrowska A., Osęka A., Mitologia „Expo”, „Miesięcznik Literacki” 1968, nr 6
  41. Płażewski J., Grand Prix w Brukseli, „Życie Warszawy” 1958, nr 102
  42. Płażewski J., Poszukiwania na celuloidowej taśmie, „Przegląd Kulturalny” 1958, nr 20
  43. [Płażewski J.] P.J., Polski film „Dom” nagrodzony wielką nagrodą w Brukseli, „Trybuna Ludu” 1958, nr 119
  44. Reisz K., Experiment at Brussels, „Sight and Sound” 1958, vol. 27, nr 5
  45. Severe perspectives, „Sight and Sound” 1992, vol. 1, nr 11
  46. Sitkiewicz P., Powrócić do kina wizualnego. Borowczyk i Lenica w Zespole Autorów Filmowych „Kadr”, „Kwartalnik Filmowy” 2019, nr 105–106
  47. Sukces polskich filmów eksperymentalnych na konkursie w Brukseli, „Trybuna Ludu” 1958, nr 113
  48. Tyler P., New Images, „Film Quarterly”, Spring 1959, vol. 12, nr 3
  49. Wawrzyniak Z., „Dom” pełen niepokoju, „Kurier Polski” 1958, nr 113
  50. Wojna R., Udany czy nieudany, „Ekran” 1958, nr 23
  51. Zbiory dokumentów
  52. Archiwum Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego
  53. Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej
  54. Archiwum Jana Lenicy, Muzeum Narodowe w Poznaniu
  55. Cinématheque Française, zbiory Waleriana Borowczyka