W planowanym numerze Neofilologa zachęcamy do zwrócenia uwagi na sposób prowadzenia komunikacji na lekcjach języków obcych wszystkich poziomów edukacyjnych, w tym wybór języka komunikacji, częstotliwość stosowania L1 i L2, akty mowne realizowane w języku obcym w dyskursie szkolnym, zależności pomiędzy intensywnością stosowania L2 a wzrostem kompetencji językowej i motywacji osób uczących się itp.
Badania dotyczące komunikacji w klasie mają długą historię, zob. m. in. Bellack i in. (1966), Sinclair i Coulthard (1975), Mehan (1979), Van Lier (1988), Henrici (1990), Bausch i in. (2000), Breen i in. (2001), Bigot (2002), Bigot (2005), Cicurel (2002), Cicurel (2007a), Cicurel (2007b), Bouchard (2005), Becker-Mrotzek i Vogt (2009), Badstübner-Kizik, C. i Bielicka, M. (2023a). W kontekście polskim badaczki i badacze także poświęcali swoją uwagę różnorakim aspektom komunikacji szkolnej: Majer (2003) przeprowadza kompleksowe badanie dyskursu szkolnego, Niżegorodcew (2007) bada dyskurs edukacyjny na tle teorii relewancji, Pawlak (2004) takie aspekty dyskursu jak: przejmowanie inicjatywy w prowadzeniu dyskursu lekcyjnego, typy interakcji, typy pytań nauczycieli, strategie komunikacyjne, stosowanie języka ojczystego uczniów. W tomach 38/1 i 38/2 Neofilologa (red. Pawlak 2012a i Pawlak 2012b) rozważane są liczne elementy związane z umiejętnością zarządzania dyskursem szkolnym np. stosowanie korekty językowej, zapewnienie odpowiednich proporcji pomiędzy nauczaniem elementów systemu językowego a nauczaniem prowadzenia komunikacji i ponownie - umiejętności zadawania pytań oraz wybór języka komunikacji.
Okazjonalnie ukazują się także materiały praktyczne, w których nauczycielom proponuje się przydatne w komunikacji lekcyjnej zwroty - zob. Iluk (1993), Iluk (1995), Iluk (1996), Butzkamm (2007) oraz Badstübner-Kizik i Bielicka (2023b) – są one jednakże zawsze odzwierciedleniem określonego spojrzenia na proces nauczania oraz rolę nauczycieli i uczniów i podobnie jak podręczniki ulegają dezaktualizacji zarówno z językowego, jak i metodologicznego punktu widzenia. W akademickim kształceniu nauczycieli kompetencje językowe związane z prowadzeniem komunikacji lekcyjnej są często poruszane marginalnie, a przyszli nauczyciele nabywają je tylko pośrednio, przy okazji kształcenia odpowiednich kompetencji transferowych. Należy jednakże zauważyć, że czas i energia poświęcane przez nauczycieli w sytuacjach zawodowych na czynności organizacyjne, motywacyjne, wyjaśniające, dyscyplinujące stanowią znaczną część czasu lekcyjnego.
Codzienność szkolna w Polsce jest niezwykle trudna do empirycznego eksplorowania. Realne praktyki językowe nauczycieli pozostają zatem pod wieloma względami niezbadanym terenem – badania empiryczne są mało reprezentatywne, a ich zakotwiczenie w kształceniu i doskonaleniu nauczycieli nie zostało jeszcze ustalone. Mimo tak niełatwej sytuacji cieszy fakt, że niektórzy polscy naukowcy podejmują badania w środowisku klasowym (zob. np. studium Michońskiej-Stadnik (2012), w którym badaczka starała się uchwycić stopień autentycznej komunikacji oraz korelację pomiędzy użyciem języka spontanicznego a wiekiem nauczycieli czy badanie Kouhan (2012), w którym autorka badała kontrolowanie interakcji przez uczniów i nauczycieli, klarowność komunikacji (poprzez znajomość celów lekcji), czy sposoby poprawiania błędów. Brakuje także współczesnych badań w ujęciu komparatywnym odpowiadających na pytanie, w jakim stopniu różne aspekty związane z procesem nauczania (np. długotrwałość, intensywność, wymiar kulturowy) mają wpływ na komunikację na lekcji języka angielskiego oraz pozostałych języków obcych.
Aby wszcząć dyskusję fachową na powyższe tematy, planujemy wydanie tomu, który z różnych perspektyw porusza kwestię komunikacji w kontekstach nauczania języków obcych. Zapraszamy do przesyłania publikacji w języku polskim, angielskim, niemieckim oraz francuskim. Szczególnie mile widziane są artykuły dotyczące następujących aspektów:
- Dyskurs lekcyjny wspierający uczenie się oraz je ograniczający,
- Kryteria doboru języka L1 i L2 w czasie lekcji,
- Ilość i jakość inputu językowego (bogactwo strukturalne oraz leksykalne) / autentyczność języka lekcyjnego,
- Związek pomiędzy intensywnością prowadzenia komunikacji lekcyjnej w L2 a kompetencjami językowymi uczniów,
- Trudności stosowania L2 jako języka komunikacji,
- Wybór języka komunikacji a koncentracja i motywacja uczniów,
- Feedback nauczyciela w tym rola pytań w dyskursie szkolnym,
- Język ojczysty i angielski jako szansa wspierania procesów recepcji innych nauczanych języków obcych,
- Sposoby poprawiania kompetencji komunikacyjnej nauczyciela,
- Wsparcie dla nauczycieli w aspekcie utrzymania i dalszego rozwoju ich kompetencji językowej,
- Akty mowne realizowane w L1 i w L2 na lekcji języka obcego.
- Specyfika dyskursu szkolnego na lekcji języka angielskiego versus lekcje innych języków
Bibliografia:
Badstübner-Kizik C., Bielicka M. (2023a), Die Fremdsprache Deutsch als Unterrichtssprache im DaF-Unterricht – das Fallbeispiel Polen, “Neofilolog”, nr 60/2, s. 285–300.
Badstübner-Kizik C., Bielicka M. (2023b), Ausdrücke und Wendungen für Deutsch als Unterrichtssprache im DaF-Kontext. Deutsch als Unterrichtssprache im vorschulischen, schulischen und außerschulischen Kontext. Poznań: Wydawnictwo Rys.
Bausch K.-R. i inn. (red.) (2000), Interaktion im Kontext des Lehrens und Lernens fremder Sprachen.Arbeitspapiere der 20. Frühjahrskonferenz zur Erforschung des Fremdsprachenunterrichts. Tübingen: Gunter Narr Verlag.
Becker-Mrotzek M., Vogt R. (2009), Unterrichtskommunikation. Linguistische Analysemethoden und Forschungsergebnisse. Tübingen: Niemeyer.
Bellack, A. i in. (1966), The Language of the Classroom. New York: Teachers College Press.
Bigot V. (2002), Lieux et modes de construction de la relation interpersonnelle en contexte didactique. Analyse d’interactions verbales en cours de français langue étrangère. Thèse pour le doctorat, en didactique des langues et de cultures. Université Paris 3 Sorbonne Nouvelle.
Bigot V. (2005), Négociation de la relation et processus d’appropriation en classe de langue. “AILE“, nr 22, Publications Encrages, Université Paris VIII-Saint-Denis, s. 17–43.
Bouchard R. (2005), Les interactions pédagogiques comme polylogues, “Lidil” nr 31, s. 139–155.
Breen M. P. i in. (2001), Making sense of language teaching: teachers' principles and classroom practices. “Applied Linguistics”, nr 22(4), s. 470–501.
Butzkamm M. (2007), Unterrichtssprache Deutsch. Wörter und Wendungen für Lehrer und Schüler, 2. aktualisierte Auflage. Ismaning: Hueber.
Cicurel F. (2002), La classe de langue, un lieu ordinaire, une interaction complexe. “AILE” nr 16, s. 145–164.
Cicurel F. (2007a), A la recherche d’une grammaire de l’agir professoral, (w:) M. Charolles i in. (red.), Parcours de la phrase, Mélanges offerts à Pierre le Goffic. Paris: Ophrys, s. 213–226.
Cicurel F. (2007b): L’agir professoral, une routine ou une action à haut risque? , w: Plazaola-Giger, I. I Stroumza, K. (red.), Paroles de praticiens et description de l’activité. Bruxelles: de Boeck, s. 7–36.
Henrici (1990), L2 Classroom Research. Die Erforschung des gesteuerten Fremdsprachenerwerbs. „Zeitschrift für Fremdsprachenlehrforschung”, nr 1, s. 21–61.
Iluk J. (1993), Polsko-niemiecki słownik wyrażeń i zwrotów lekcyjnych. Warszawa: WSiP.
Iluk J. (1995), Polsko-angielski słownik wyrażeń i zwrotów lekcyjnych. Warszawa: WSiP.
Iluk J., Jarząbek K. (1996), Polsko-rosyjski słownik wyrażeń i zwrotów lekcyjnych. Warszawa: WSiP.
Kouhan B. (2012), Dyskurs edukacyjny na lekcji języka obcego w polskim liceum ogólnokształcącym a brytyjskim the six form college - wyniki badań porównawczych. „Neofilolog”, nr 38/2, s. 201–222.
Majer J. (2003), Interactive discourse in the foreign language classroom. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Mehan, H. (1979), Learning lessons. A social organization in the classroom. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Michońska-Stadnik A. (2012), Comparing the proportion of the language of use and usage in teachers with different I professional experience. “Neofilolog”, nr 38/2, s. 139-150.
Niżegorodcew A. (2007), Input for instructed L2 learners: the relevance of relevance.
Pawlak M. (2004), Describing and researching interactive processes in the foreign language classroom. Konin: Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej.
Pawlak M. (red.) (2012a), Dyskurs edukacyjny w klasie językowej. „Neofilolog”, nr 38/1.
Pawlak M. (red.) (2012b), Dyskurs edukacyjny w klasie językowej. „Neofilolog”, nr 38/2.
Sinclair J. i Coulthard M. (1975), Towards an analysis of discourse: The English used by
teachers and pupils. London: Oxford University Press.
Van Lier, L. (1988): The classroom and the Language Learner. London, New-York: Longman.
Ważne terminy
31.10. 2026 – nadesłanie propozycji tekstów
30.11. 2026 – informacja zwrotna
31.01.2027 – nadesłanie gotowych tekstów