Słowa kluczowe
emigracja
kryzysy
zachowanie języka polskiego jako odziedziczonego
strategie
taktyki
Jak cytować
Abstrakt
Research in the field of heritage language maintenance and loss regards the family as the central driving force in child language acquisition and maintenance. The article focuses on the emerging field of family language policy and addresses one of its three components, namely family practices, bearing in mind that the stress-inducing factor of emigration may have a direct impact on them. A brief historical overview of the term, family language policy, is given, also for the Polish context. Illustrative examples of potential parental strategies and tactics follow, together with reflections based on data from surveys conducted by the research team of the Jagiellonian University. The text, by disclosing discrepancies between parents’ declarations and evidence from teenager users of heritage Polish, contributes to the discussion of language policies and maintenance of Polish as a heritage language.
Bibliografia
Baumgartner B. (2008), Przeżyć dwujęzyczność. Jak wychować dziecko dwujęzycznie. Gdańsk: Harmonia.
Bernstein B. (1962), Social Class, Linguistic Codes and Grammatical Elements. „Language and Speech”, nr 5, s. 221–240. DOI: https://doi.org/10.1177/002383096200500405
Birch A., Malim T. (1997), Psychologia rozwojowa w zarysie. Od niemowlęctwa do dorosłości. Przeł. J. Łuczyński, M. Olejnik. Warszawa: PWN.
Cieszyńska J. (2006), Dwujęzyczność, dwukulturowość – przekleństwo czy bogactwo? O poszukiwaniu tożsamości Polaków w Austrii. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
Curdt-Christiansen X.L. (2009), Visible and invisible language planning: Ideological factors in the Family language policy of Chinese immigrant families in Quebec. „Language Policy”, nr 8(4), s. 351–375. DOI: https://doi.org/10.1007/s10993-009-9146-7
Curdt-Christiansen X.L. (2013), Family language policy: sociopolitical reality versus linguistic continuity. „Language Policy”, nr 12, s. 1–6. DOI: https://doi.org/10.1007/s10993-012-9269-0
Curdt-Christiansen X. L., Huang J. (2020), Factors influencing family language policy, (w:) Schalley A.C., Eisenchlas S.A. (red.), Handbook of Social and Affective Factors in Home Language Maintenance and Development. De Gruyter Mouton, s. 174–193. DOI: https://doi.org/10.1515/9781501510175-009
Czeniek A. (2015), Język polski mniej lub bardziej dziedziczony – o czynnikach wpływających na kompetencję językową dzieci polskich emigrantów. „Poradnik Językowy”, nr 8, s. 90–100.
Czykwin E., Misiejuk D. (2002), Dwujęzyczność i dwukulturowość w perspektywie psychopedagogicznej. Białystok: Trans Humana.
Deprez Ch. (1994), Les enfants bilingues: langues et familles. Paris: Didier.
Dębski R. (2009), Dwujęzyczność angielsko-polska w Australii. Języki mniejszościowe w dobie globalizacji i informatyzacji. Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Döpke S. (1992), One Parent – One Language: An Interactional Approach. Philadelphia, USA/Amsterdam, The Netherlands: John Benjamins Publishing Company. DOI: https://doi.org/10.1075/sibil.3
Draaisma D. (2010), Fabryka nostalgii. O fenomenie pamięci wieku dojrzałego. Przeł. E. Jusewicz-Kalter. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.
Dubisz S. (1997), Język polski poza granicami kraju – wstępne informacje i definicje, (w:) Dubisz S. (red.), Język polski poza granicami kraju. Opole: Uniwersytet Opolski, Instytut Filologii Polskiej, s. 13–46.
Gajda S. (2013), Współczesna polityka językowa, (w:) Dunin-Dudkowska A., Małyska A. (red.), 70 lat współczesnej polszczyzny. Zjawiska – procesy – tendencje. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Mazurowi. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 61–74.
Hamers J. F., Blanc M. (1983), Bilingualité et bilinguisme. 2eme ed. Bruxelles: Pierre Mardaga.
Hagėge C. (1996), L’enfant aux deux langues. Paris: Éditions Odile Jacob.
King K.A., Fogle L.W, Logan-Terry A. (2008), A. Family Language Policy. „Language and Linguistic Compass”, nr 2, s. 907–922. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1749-818X.2008.00076.x
King K.A., Fogle L.W. (2017), Family language policy. In Language Policy and Political Issues in Education, (w:) McCarty T., May S. (red.), Encyclopedia of Language and Education. Cham, Switzerland: Springer, s. 297–313. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-02344-1_25
Kurcz I. (1992), Język a psychologia. Podstawy psycholingwistyki. Warszawa: WSiP.
Lanza E. (1997), Language Mixing in Infant Bilingualism. A Sociolinguistic Perspective. Oxford, UK: Clarendon Press. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780198235750.001.0001
Lipińska E. (2003), Język ojczysty, język obcy, język drugi: wstęp do badań dwujęzyczności. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Lipińska E. (2013), Polskość w Australii – o dwujęzyczności, edukacji i problemach adaptacyjnych Polonii na antypodach. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Lipińska E. (2015a), Postawy młodzieży polonijnej wobec języka ojczystego i tożsamości Etnicznej. „Poradnik Językowy” nr 8, s. 73–89.
Lipińska E. (2015b), O transmisji polskości w Australii, [w:] Szkolnictwo polskie poza granicami Rzeczypospolitej po roku 1918, Polski Uniwersytet na Obczyźnie w Londynie, Zeszyty Naukowe, seria trzecia, nr 3, Londyn, s. 323–335.
Lipińska E. (2019), Język polonijny czy języki polonijne? „Postscriptum Polonistyczne”, nr 2 (24), s. 191–206. DOI: https://doi.org/10.31261/PS_P.2019.24.11
Lipińska E. (2022), Czy polszczyzna odziedziczona jest językiem zagrożonym? „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, nr 29, s. 317–330. DOI: https://doi.org/10.18778/0860-6587.29.21
Lipińska E., Seretny A. (2023), Kompetencje uczniów w zakresie języka polskiego jako odziedziczonego i jako ojczystego w ujęciu komparatywnym – podsumowanie projektu badawczego. „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, nr 30, s. 293–303. DOI: https://doi.org/10.18778/0860-6587.30.18
Lipińska E., Seretny A. (2025), Stan języka odziedziczonego w świetle badań. „Poradnik Językowy”, nr 7, s. 14–27. DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2025.7.2
Lisek G. (2011), Polityka językowa Polski i jej sąsiadów na przykładzie Republiki Czeskiej Republiki Słowackiej. „Język, Komunikacja, Informacja”, nr 6, s. 79–89.
Mazur J. (2021), Glottodydaktyczne aspekty polskiej polityki językowej, (w:) Seretny A., Lipińska E. (red.), Dydaktyka języka polskiego jako nierodzimego. Konteksty – dylematy – trendy. Kraków: Univeristas, s. 141–170.
Mejnartowicz A., Kuźniak D. (2017), Strategie migracyjne: integracja językowa a utrzymanie języka polskiego w rodzinach w dwujęzycznych regionach Hiszpanii – przykład Katalonii i Balearów. „Studia Humanistyczne AGH”, nr 16(1), s. 53–69. DOI: https://doi.org/10.7494/human.2017.16.1.53
Mielczuk I. (1999), Słowo o Annie, (w:) Bartmiński J. (red.), Język – umysł – kultura”. Anna Wierzbicka. Wybór prac. Warszawa: PWN.
Mingyue Gu M., Wanyu Ou A., Lu Ch., Chi-kin Lee J. (2025), A Systematic Review of Family Language Policy Studies From 2008 to 2024. „International Journal of Applied Linguistics”.
Miodunka W.T. (1990), Język a identyfikacja kulturowa i etniczna. Studium kształtowania się tożsamości rodzeństwa należącego do drugiego pokolenia Polonii australijskiej, (w:) Miodunka W. T. (red.) Język polski w świecie. Zbiór studiów. Warszawa-Kraków: PIW, s. 105–125.
Miodunka W.T. (2003), Bilingwizm polsko-portugalski w Brazylii. W stronę lingwistyki humanistycznej. Kraków: Universitas.
Miodunka W. (2010), Polszczyzna jako język drugi. Definicja języka drugiego, (w:) Gruchała J.S., Kurek H. (red.), Silvarerum philologicarum. Studia ofiarowane Profesor Marii Strycharskiej-Brzezinie z okazji Jej jubileuszu. Kraków: Księgarnia Akademicka, s. 233–245.
Mostwin D. (1995), Trzecia wartość. Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski.
Murrmann J. (2019), Rodzinna polityka językowa. strategie komunikacyjne w wychowywaniu dzieci trójjęzycznych, „Socjolingwistyka”, nr XXXIII, s. 193–207. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.33.12
Niedzielski H. (1992), Demokracja w nauczaniu języka polskiego w rodzinach polonijnych lub szkołach i na uczelniach poza Polską, (w:) Nowakowska-Kempna I. (red.), Nauczanie języka polskiego jako ojczystego, etnicznego i obcego, s. 145–154.
Pawłowski A. (2006), Problemy polskiej polityki językowej w Unii Europejskiej. „Socjolingwistyka”, nr 20, s. 7–17.
Piotrowska-Breger K. (2004), Ameryka – to nie tak miało być. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls [non vidi].
Pułaczewska H. (2017), Nastawienia wychowawcze rodziców wobec przekazywania języka rodzimego na emigracji na przykładzie języka polskiego w Ratyzbonie. „Edukacja”, nr 4(143), s. 90–105. DOI: https://doi.org/10.24131/3724.170407
Rabiej A. (2007), Specyfika nauczania języków obcych dzieci na przykładzie języka polskiego jako obcego. Niepublikowana praca doktorska. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.
Romanowski P. (2021), Family Language Policy in the Polish Diaspora. A Focus on Australia. London: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003147343
Romanowski P. (2022), Koncepcja rodzinnej polityki językowej na przykładzie rodzin polsko australijskich. „Roczniki Humanistyczne”, t. 70, nr 6, s. 147–163. DOI: https://doi.org/10.18290/rh22706.8
Romanowski P. (2023), Affordances of code-switching in Polish-Australian families: An exploration of language ideologies, practices and management. „International Journal of Bilingualism”, nr 28(5), s. 907–925. DOI: https://doi.org/10.1177/13670069231205764
Seppik R., Zabrodskaja A. (2022), Language Practices within the Mixed Spanish-/Italian-/French- and Estonian-Speaking Families in Tallinn. „Societies”, nr 12(4), 115. DOI: https://doi.org/10.3390/soc12040115
Serejska-Olszer K. (2001), Polszczyzna z oddali. Język polski w anglojęzycznym świecie. Poznań: Media Rodzina.
Seretny A. (2024), Kompetencja leksykalna nastoletnich użytkowników języka polskiego jako odziedziczonego i jako ojczystego w ujęciu komparatywnym. „Neofilolog”, nr 63/1, s. 82–99. DOI: https://doi.org/10.14746/n.2024.63.1.6
Seretny A., Lipińska E. (2024). Wpływ rodzinnej polityki językowej na żywotność języka odziedziczonego. „Postscriptum Polonistyczne”, nr 34(2), s. 1–17. DOI: https://doi.org/10.31261/PS_P.2024.34.05
Spolsky B. (2004), Language Policy. Cambridge: Cambridge University Press.
Spolsky B. (2012), Family language policy – The critical domain. „Journal of Multilingual and Multicultural Development”, nr 33, s. 3–11. DOI: https://doi.org/10.1080/01434632.2011.638072
Stępkowska A. (2017), Rodzinna polityka dwujęzyczności w Polsce na wybranym przykładzie. „Scripta Neophilologica Posnaniensia”, t. XVII, s. 329–343. DOI: https://doi.org/10.14746/snp.2017.17.23
Wąsikiewicz-Firlej E., Lankiewicz H. (2019), The dynamics of Family Language Policy in a family: A longitudinal case study. „Applied Linguistics Papers”, nr 26(1), s. 169–184. DOI: https://doi.org/10.32612/uw.25449354.2019.1.pp.169-184
Wróbel J. (2002), Podwójne życie Polonusa, czyli ontologia emigranta po 1989 roku, (w:) Klimaszewski B. (red.), Emigracja z Polski po roku 1989. Kraków: Wydawnictwo Grell, s. 137–151.
Gołębiowska A., 2005, Chorzy na emigrację, http://www.redakcjapolska.dk/emigracja.htm [DW 17.07.2025].
Grosjean F., 2015, One Person–One Language and Bilingual Children. The amazing beginning of modern OPOL, https://www.psychologytoday.com/us/blog/life-bilingual/201504/one-person-one-language-and-bilingual-children [DW 17.07.2025].
Lipińska E. i in. (2022), Polszczyzna odziedziczona jako język potencjalnie zagrożony, http://okp.krakow.pl/2022/04/raport-z-projektubadawczego-polszczyznaodziedziczona-jako-jezyk-potencjalnie-zagrozony/ [DW 17.07.2025].
Lipińska E., Seretny A. (2023), Język odziedziczony a ojczysty – porównanie kompetencji w zakresie języka polskiego uczniów z Polski i przebywających na emigracji, zob. https://odnswp.pl/2023/02/21/raport-z-projektu-badawczego [DW 29.07.2025].
Pluska K., 2019, Miękko o kompetencjach, https://www.katarzynapluska.pl/wp-content/uploads/2019/03/Skala-stresu-Holmesa-i-Rahea.pdf [DW 17.07.2025].
SJP, https://sjp.pwn.pl/sjp/kryzys;2565070.html.
Seretny A., Lipińska E. (2024), Raport z projektu badawczego „Rodzinna polityka językowa wobec polszczyzny na obczyźnie”, https://odnswp.pl/wp-content/uploads/2024/02/Raport-X-1.pdf [DW 30.08.2025].
Świątek D. i in. (2016), Polish your Polish – Badania i popularyzacja języka polskiego wśród Polonii amerykańskiej. Fundacja Dobra Polska Szkoła (Nowy Jork), Think! (Warszawa), Rada Języka Polskiego przy Polskiej Akademii Nauk (PAN), https://pbp.womczest.edu.pl/new/wp-content/uploads/2015/05/Polish-Your-PolishBadania-i-popularyzacja-języka.pdf [DW 17.07.2025].
Wróbel J., 2012, Emigracja musi boleć, czyli jak sobie radzić z emigranckim stresem. http://psychologia.net.pl/artykul.php?level=650 [DW 17.07.2025].
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Anna Seretny, Ewa Lipińska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Przedstawiany utwór (artykuł) upubliczniany jest na podstawie umowy z autorem i na licencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Użytkownicy mają obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych,
- utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci.
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).